Độc đáo nhà trình tường của người Hà Nhì

(BLC) - Trong kho tàng văn hóa phong phú của người Hà Nhì ở bản U Ní Chải (xã Dào San, huyện Phong Thổ), nhà trình tường được đánh giá độc đáo phản ánh phong tục, tập quán và vẻ đẹp riêng có.

Đến bản U Ní Chải, chúng tôi bị hút hồn bởi vẻ đẹp của những ngôi nhà trình tường san sát chênh vênh trên sườn núi. Xen lẫn là màu vàng của những rặng hoa cúc quỳ, màu xanh của rừng tô điểm cho bức tranh nơi vùng cao biên giới thêm sinh động. Ông Chang Seo Lở (68 tuổi, bản U Ní Chải) nói với chúng tôi: “Từ xa xưa, người Hà Nhì chúng tôi đã ở nhà trình tường thiết kế lưng tựa vào núi, mặt hướng về thung lũng thấp hơn tạo thế vững chãi”.

Những ngôi nhà trình tường ở bản U Ní Chải.

Tìm hiểu công đoạn xây dựng ngôi nhà, chúng tôi được biết, sau khi chọn hướng, chủ hộ huy động anh em giúp ngày công chọn đá vuông vắn, vận chuyển về và xếp thành một mặt phẳng tạo nên móng nhà. Tiếp đến là công đoạn trình tường, những thanh niên trai tráng trong bản đặt khuôn dầy khoảng 43cm thẳng khít với móng nhà, cho một lớp đất dưới cùng dùng chày gỗ lèn kỹ, thêm lớp đất nữa và tiếp tục lèn, cứ như vậy đến hết khuôn rồi chuyển sang khuôn khác theo hình vuông của ngôi nhà. Khi đủ chiều cao của 4 bức tường nhà thì lấy tấm gỗ phẳng đập vào thành các bức tường sao cho mặt tường phẳng, mịn, tiếp đến mới làm vách ngăn các phòng, xà nhà và lợp mái.

Theo bà con địa phương, tất cả các loại đất đều có thể trình tường, tuy nhiên để nhà bền, đẹp, không rạn, nứt, bong tróc nên sử dụng đất thịt có màu vàng, đặc biệt là ở lớp ngoài cùng đất không được lẫn đá nhỏ. Khi trình tường càng lèn kỹ càng tốt. Trong quá trình trình tường không may gặp trời mưa phải che đậy tường cẩn thận và lợp mái nhà dài hơn tường gần 1m. Chất liệu lợp mái có thể bằng gianh, tôn hoặc prôximăng. Sau khi hoàn thành nhà phải làm rãnh thoát nước xung quanh móng, hàng năm khơi thông rãnh để nước mưa không ngấm vào tường, móng giúp độ bền nhà lâu hơn.

Kỹ thuật làm nhà trình tường đòi hỏi cao, khá cầu kỳ, tốn nhiều công sức, thời gian (2-3 tháng/nhà), song trải qua nhiều thế hệ, nhà trình tường vẫn luôn được dân bản U Ní Chải ưa thích, giữ gìn. Hiện nay, 131/131 hộ dân của bản đều ở nhà trình tường. Bởi với bà con, nhà trình tường đáp ứng yêu cầu thoáng mát về mùa hè, ấm áp về mùa đông. Nhà làm xong có thể ở ngay, độ bền cao, thường từ  60-80 năm, thậm chí có nhà trên 100 năm. Một lý do nữa được người Hà Nhì quan tâm đó là nhà trình tường mang nét văn hóa đặc trưng của dân tộc.

“Trước hết, nhà trình tường của người Hà Nhì là kiểu kiến trúc hình vuông, có vách ngăn giữa các phòng, không có cửa sổ, ít cửa chính (thường chỉ có 1 cửa ở mặt trước). Còn nhà trình tường của các dân tộc khác như: Mông, Dao lại được thiết kế theo kiến trúc hình chữ nhật, không có vách ngăn giữa các phòng, có cửa sổ và nhiều cửa ra vào. Phòng ngủ của người Hà Nhì được bố trí ở xung quanh nhà, trung tâm của nhà là bếp đun nấu, sưởi ấm, xum họp gia đình và tiếp khách” - ông Lở cho biết thêm.

Nhà trình tường của người Hà Nhì ở bản U Ní Chải mang nét đặc trưng phong tục, tập quán của người dân bản địa. Mong rằng thời gian tới, Nhân dân trong bản tiếp tục bảo tồn lưu giữ, gắn giữ gìn bản sắc văn hóa với phát triển du lịch cộng đồng để bản ngày càng phát triển và những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc được nhiều người biết đến.

Thanh Hoa

Các tin tức khác