Bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống

Tỉnh ta có 20 dân tộc anh em sinh sống, mỗi dân tộc có một giá trị văn hóa riêng và vô cùng phong phú, đa dạng. Tuy nhiên, việc giữ gìn bản sắc truyền thống mỗi dân tộc trên địa bản tỉnh còn nhiều khó khăn. 

Thi té nước tại Lễ hội Then Kin Pang (xã Khổng Lào, huyện Phong Thổ).

Theo thống kê của Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch (VH - TT & DL), tính đến hết năm 2017, toàn tỉnh có trên 1.000 đội văn nghệ có quyết định thành lập của UBND cấp xã, phường, thị trấn nhưng chỉ có 778 đội văn nghệ có hoạt động hoặc hoạt động thường xuyên. Những năm qua, cùng với sự phát triển của xã hội, các phong trào văn hóa, văn nghệ quần chúng phát triển mạnh, tạo động lực về tinh thần cho bà con thêm yêu lao động sản xuất, yêu quê hương, từ đó gắn bó để xây dựng bản làng ngày càng ấm no, thịnh vượng. Song hầu hết các hoạt động văn hóa, văn nghệ đều hình thành tự phát mà chưa có nhiều sự quan tâm động viên, khích lệ hay định hướng của chính quyền các cấp. Nguồn ngân sách hằng năm phân bổ cho các đơn vị cơ sở phục vụ hoạt động văn hóa văn nghệ, thể thao chỉ có 15 triệu đồng/xã, phường, thị trấn. Ngay Đại hội Thể dục Thể thao cấp cơ sở năm 2017, nguồn ngân sách cũng chỉ được cấp số tiền 27 triệu đồng/xã, phường, thị trấn. Hoạt động thì rất nhiều, nếu chỉ trông chờ vào số tiền phân bổ eo hẹp trên thì không đủ cân đối, do đó hầu hết các đơn vị đều phát huy tinh thần chủ động tích cực và niềm yêu thích các phong trào ở khu dân cư của Nhân dân để tổ chức. 

Đội văn nghệ phường Đoàn Kết (thành phố Lai Châu) là một điển hình. Được thành lập mười mấy năm nay với số thành viên khoảng 10 người, trung bình mỗi năm đội văn nghệ tham gia hàng chục buổi giao lưu, hội thi, hội diễn, ngày lễ tại địa phương nhưng dường như sự tham gia hỗ trợ của các cấp chính quyền mới chỉ đếm trên đầu ngón tay. Trong khi đó, đạo cụ biểu diễn các tiết mục múa của dân tộc Thái rất cầu kỳ như: khăn, váy, áo, đàn tính, quạt, nón, chai… đều do các thành viên đội văn nghệ tự đóng góp mua sắm. Không chỉ bó hẹp quy mô trong tỉnh, Đội văn nghệ phường còn mở rộng giao lưu với các đội văn nghệ ngoài tỉnh, qua đó tăng cường học hỏi, giới thiệu, quảng bá những nét đẹp trong văn hóa dân tộc Thái của Lai Châu đến với nhiều nơi. 

Chế độ đãi ngộ đối với các nghệ nhân dân gian gần như chưa được quan tâm đúng mức. Năm 2017, tỉnh đề nghị 7 hồ sơ lên cấp Trung ương xét tặng danh hiệu nghệ sỹ dân gian song chỉ có 4 hồ sơ được công nhận. Được biết, sau khi được công nhận danh hiệu, chế độ của các nghệ nhân được hưởng là số tiền thưởng một lần duy nhất, còn lại chỉ có gia đình nghệ nhân thuộc diện nghèo, khó khăn thì mới được hỗ trợ hàng tháng với số tiền ít ỏi. Trong khi đây được xem là lực lượng “cây đa, cây đề”, nắm giữ kho tàng văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số ở địa phương thì lại không được quan tâm động viên để họ có thêm tâm huyết, sáng tạo vì những nét đẹp truyền thống mang nhiều giá trị bền vững.

Trước sự thay đổi như vũ bão của nền kinh tế thị trường, sự giao thoa, hòa nhập giữa văn hóa truyền thống và hiện đại dẫn đến tình trạng nằm ngoài mong muốn đó là sự “hòa tan” của các bộ trang phục dân tộc. Theo nhìn nhận của ông Đỗ Hạ Long - Phó Giám đốc Sở VH - TT & DL, gần như thói quen mặc trang phục dân tộc của giới trẻ đồng bào các dân tộc đang dần bị lãng quên, những bộ váy áo thổ cẩm đa sắc màu của dân tộc nay không còn mặn mà như xưa. Đáng buồn hơn, văn hóa ngoại lai đang xâm nhập quá sâu vào đời sống tinh thần của đồng bào các dân tộc. Giờ đây, trong mỗi chiếc điện thoại của người dân vùng cao đang dành dung lượng cho những ca khúc nhạc trẻ, sôi động với tiết tấu nhanh, trầm bổng, không còn những điệu dân ca Thái, Mông, hát đối nhau hay những điệu khèn xưa… Đây là những “tiếng thở dài” khi văn hóa truyền thống đang bị mai một và còn là nỗi lo đang đến rất gần, cần sự vào cuộc nhanh chóng của các cấp chính quyền để ngăn lại dòng chảy văn hóa truyền thống đang bị cuốn trôi.

Để những giá trị văn hóa cội nguồn của đồng bào 20 dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh được lưu giữ và phát huy có rất nhiều giải pháp đặt ra. Đầu tiên là công tác tuyên truyền phải được chú trọng và ưu tiên hàng đầu. Bên cạnh đó, tỉnh cũng cần rà soát, nắm bắt những nghệ nhân lớn tuổi để có chế độ đãi ngộ phù hợp, thỏa đáng, giúp họ giữ “ngọn lửa” đam mê giá trị văn hóa truyền thống để lan tỏa cộng đồng. Cùng với đó, việc quan tâm đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ cán bộ văn hóa xã phải được thực hiện thường xuyên, liên tục để lực lượng này nắm rõ hơn những nội dung về công tác văn hóa cơ sở, chủ động tham mưu những giải pháp sát thực tế với các hoạt động, phong trào, trở thành những món ăn tinh thần bổ ích cho Nhân dân.

Hiện, tỉnh có 20 dân tộc nhưng mới chỉ phục dựng được từ 5 - 7 lễ hội của các dân tộc. Nếu dân tộc Hà Nhì có lễ cúng bản, dân tộc Giáy có lễ hội Tú Tỉ, dân tộc Lào có lễ hội Bun Vốc Nặm, dân tộc Thái có lễ hội Then Kin Pang, thì dân tộc Mông có lễ hội Gầu Tào Cha được tổ chức hàng năm nhờ sự hỗ trợ một phần nguồn kinh phí của các địa phương. Song nếu so sánh đồng bào các dân tộc khác dường như các lễ hội chưa được quan tâm phục dựng, trở thành hoạt động tưởng nhớ nguồn cội. Do vậy, tỉnh cần quan tâm nhằm tạo ra những “không gian sống” để mỗi dân tộc có những hoạt động giao lưu thông qua các lễ hội, hội thi, hội diễn, thúc đẩy gặp gỡ, học hỏi lẫn nhau, mở mang tầm nhìn mà còn bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc.

Thu Trang

Các tin tức khác