Ngày xuân đón tết cùng đồng bào Lự

(BLC) - Được biết đến là dân tộc có vốn văn hoá phi vật thể khá phong phú và đa dạng, ngày nay cộng đồng dân tộc Lự ở xã Bản Hon, huyện Tam Đường vẫn lưu giữ được những giá trị văn hoá rất độc đáo. Trong đó phải kể đến tết cổ truyền trong mỗi dịp đầu năm mới.

Trong tiết trời se lạnh của những ngày áp tết Giáp Ngọ, chúng tôi đến xã Bản Hon, khi “nàng xuân” đang khẽ gõ cửa mỗi nhà. Những bộ áo váy màu đen truyền thống điểm thêm những đường chỉ viền càng tôn thêm vẻ đẹp các cô gái, chàng trài người Lự. Người Lự ở bản Hon có các ngày lễ tết trong năm như: tết Nguyên đán vào ngày 30 tháng 12 âm lịch đến ngày 6 – 7 tháng 1 âm lịch và tết Rằm tháng riêng vào ngày 15 tháng 1 âm lịch, ngoài ra còn có tết cơm mới “kin khẩu máy” vào sau vụ thu hoạch lúa mùa. Trong các ngày lễ tết, lễ cúng của làng bản thì ngoài các nghi lễ ra thanh niên nam nữ trong bản còn tổ chức các hoạt động trò chơi truyền thống như: ném còn, đánh cầu lông gà, đánh khăng, chơi quay và hát giao duyên giữa thanh niên nam nữ trong và ngoài làng…

Bà con dân tộc Lự cùng nhau tập văn nghệ biểu diễn trong năm mới.

Tìm hiểu chúng tôi được biết, tết Nguyên đán của người Lự gọi là “kin chiêng”, đây là tết to nhất trong năm nên bà con chuẩn bị chu đáo các nhu yếu phẩm từ giữa tháng 12 âm lịch. Phụ nữ thường đảm đương công việc may những bộ quần áo mới cho các thành viên trong gia đình. Đàn ông phải chuẩn bị dọn dẹp nhà cửa sao cho gọn gàng sạch sẽ, kê dọn đồ đạc ngăn nắp để mong những điều may mắn, tốt đẹp đến với gia đình. Ngày 30 tết hầu như các gia đình đều mổ lợn, nhà khá giả thì mổ một – hai con, những nhà có kinh tế eo hẹp thì mổ chung…

Cũng giống như dân tộc Kinh, bánh chưng (hó khâu túm) là một trong những thứ bánh không thể thiếu được đối với dân tộc Lự trong mỗi dịp tết. Nguyên liệu chủ yếu là gạo nếp, đỗ xanh hoặc đỗ đen, thịt lợn và lá dong. Bánh chưng của người Lự được gói theo hình dạng chiếc bánh gù của các dân tộc Dao, Thái, Tày… với 2 loại đen và trắng. Bánh chưng trắng làm đơn giản hơn vì chỉ đơn thuần là ngâm gạo nếp, luộc đỗ để nguyên hạt sau đó gói bánh và cho nhân đỗ, thịt lợn rồi gói là xong. Nhưng bánh chưng đen thì cách chế biến gạo để có mầu đen lại phức tạp hơn. Trong đó, phải dùng cây lúc lắc hoặc tro rơm nếp, hoà nước cho gạo nếp vào ngâm khoảng 4-5 tiếng đồng hồ thì vớt ra gói bánh, sau đó luộc khoảng 4 đến 5 giờ đồng hồ là bánh chín.

Ngoài bánh chưng ra người Lự còn làm bánh đa, nguyên liệu làm bánh đa cũng là gạo, họ trộn một nửa gạo tẻ một nửa gạo nếp rồi đem ngâm một đêm để gạo nở và mềm ra. Sáng ngày hôm sau cho vào cối xay thành bột sau đó thực hiện công đoạn tráng bánh, việc tráng bánh thường do người phụ nữ chế biến. Bánh đa thường tráng nhỏ, đường kính khoảng 12 – 15 cm, phơi khô, đến ngày tết đem ra nướng hoặc rán uống rượu.

 … chuẩn bị vải để may quần áo mới cho gia đình.

Theo ông Lò Văn Sân – Bí thư Đảng ủy xã Bản Hon: “Ngày tết Nguyên đán người Lự cũng có tục đón giao thừa, người chủ gia đình sẽ thực hiện lễ cúng này vào sáng ngày mùng một tết âm lịch chứ không cúng vào đêm 30 tết. Mâm cúng gồm có: Một con gà luộc, một đôi bánh chưng, một chai rượu, một đôi đũa, một cái bát, một chiếc đèn con. Mâm cúng đặt ở phía hành lang ngoài cửa nhà, người con trai trong gia đình sẽ chuẩn bị mâm lễ vật cúng này. Nếu gia đình không có con trai thì ông chủ nhà phải chuẩn bị và thực hiện lễ cúng, lễ cúng này cũng rất đơn giản. Họ chủ yếu khấn nôm chứ không có bài cúng cụ thể nào.

Trong lễ cúng ngày mùng 1 của dân tộc Lự có ý nghĩa là cầu mong những điều tốt đẹp sẽ đến với gia đình trong năm mới, mọi người được khoẻ mạnh, làm ăn phát đạt. Sau khi cúng xong mâm cúng này được để đến ngày mùng 2 tết mới dọn đi và thời gian đó đèn luôn phải thắp sáng. Sau đó, người Lự mới tiến hành cúng tổ tiên ở góc nhà phía trong cùng nơi gần vị trí nằm ngủ của người chủ gia đình. Mâm cúng tổ tiên gồm có: gà, thịt lợn, bánh chưng, chai rượu, sáu đôi đũa, sáu cái bát, một chiếc đèn con, các chén uống rượu bằng ống nứa, một gói muối, gạo trộn lẫn nhau. Sau khi sắp xếp đầy đủ các lễ vật trên ông chủ nhà vào thắp 3 nén nhang vào ống hương cài ở trên vách nhà rồi rót rượu vào các chén đặt ở dưới mâm lễ vật sau đó thực hiện lễ cúng. Sau khi cúng xong chủ nhà lại rót từng giọt rượu vào đều các chén và cầm đũa chỉ vào từng lễ vật mời tổ tiên.

Sau khi cúng tổ tiên thì chính thức gia đình bước vào lễ tết Nguyên đán, anh em họ hàng trong làng bản đều đến nhà nhau chúc tết, uống rượu vui vẻ. Ngày tết Nguyên đán của người Lự còn tổ chức nhiều trò chơi vui vẻ: thanh niên nam nữ hát đối đáp giao duyên, chơi ném còn, đánh cầu lông gà ở các khu đất trống đầu các bản. Ngày tết của dân tộc Lự nói riêng và các dân tộc trong tỉnh nói chung trong đầu năm mới càng tô điểm thêm nét đẹp văn hóa đậm đà bản sắc của cộng đồng các dân tộc Việt Nam.

Hà Tĩnh

Các tin tức khác