Tết cổ truyền của người Mông ở Sin Suối Hồ

(BLC) - Bao năm qua, đồng bào dân tộc Mông ở xã Sin Suối Hồ (huyện Phong Thổ) vẫn giữ gìn trọn vẹn bản sắc văn hóa dân tộc. Trong đó, nổi bật nhất là phong tục đón tết cổ truyền độc đáo, có từ lâu đời.

Chúng tôi vừa đến thăm xã Sin Suối Hồ - vùng đất theo tiếng địa phương có nghĩa là “suối có vàng”. Thời điểm này, bà con đã gác việc đồng áng để chuẩn bị tết. Anh Giàng A Vư - Bí thư Đảng ủy xã cho biết: “Sin Suối Hồ là địa bàn cư trú của 5 dân tộc anh em (Mông, Dao, Thái, Kinh, Mường). Dân tộc Mông có số lượng đông nhất, chiếm 70% sinh sống tập trung ở 7/11 bản gồm: Sàng Mà Pho, Chảng Phàng, Can Hồ, SânBay, Sin Suối Hồ, Sì Cha Chải và Căn Câu. Với bà con, tết cổ truyền (bắt đầu từ ngày mùng 1-6/1 âm lịch) được coi là trọng đại nhất trong năm. Từ già đến trẻ đều mặc trang phục truyền thống mới may, thêu. Trang phục hầu hết do bà con mua vải, tỷ mỷ thêu hoa văn cầu kỳ nên nhanh cũng phải vài tháng mới hoàn thiện.

Người dân bản SânBay cọ rửa nông cụ sản xuất chuẩn bị cúng tổ tiên vào đêm giao thừa.

Một việc không thể thiếu ngày tết là bà con mổ lợn lấy thịt gói bánh, làm thức ăn trong những ngày tết. Không kể gia cảnh, nhà nào cũng làm vài mâm cỗ mời anh em, hàng xóm đến chung vui nhằm tổng kết năm cũ, chào đón năm mới. Bắt đầu từ ngày 29/12 (âm lịch), bà con làm bánh dầy - món bánh truyền thống của bào dân tộc Mông nơi đây. Bánh dầy được làm từ gạo nếp nương, đồ xôi chín sau đó giã nhuyễn. Mẻ bánh đầu tiên làm to để cúng tổ tiên đêm giao thừa. Ngoài bánh dầy, bà con còn chuẩn bị gà trống, 2 chén rượu, 2 bát nước, thịt lợn luộc và một số nông cụ sản xuất, đồ dùng sinh hoạt đã sử dụng trong năm cũ như: cuốc, xẻng, dao phát, thớt, bát… rửa sạch từ trước tết, dán giấy cúng đặt gần bàn thờ để chiều hoặc tối 30 mời trưởng dòng họ đến cúng cho gia đình.

Theo ông Giàng A Dáo (75 tuổi) ở bản Sân Bay, trưởng dòng họ sẽ thắp 3 nén hương trên bàn thờ chính mời tổ tiên về ăn tết và phù hộ cho con cháu năm mới mạnh khỏe, bình an, làm ăn thuận lợi, mọi điều may mắn. Tiếp đến thắp hương ở cửa chính, cửa phụ (mỗi bên cửa 1 nén), mỗi cột trụ của nhà 1 nén, bếp 1 nén. Hương cháy hết thì gia chủ tiếp tục cắm hương mới cho đến khi đi ngủ. Tinh mơ sáng ngày mùng 1/1 (âm lịch), khi gà trống gáy lần đầu tiên, chủ gia đình dậy đầu tiên, thắm 3 nén hương trên bàn thờ, thắp hương ở cửa chính, cửa phụ, mỗi cột trụ của nhà và bếp. Sau đó, đứng ở cửa chính, mở cửa ra gọi vật nuôi trong gia đình theo trình tự từ con to đến con bé: trâu, lợn, chó, mèo, gà (mỗi con gọi 3 tiếng). Riêng ngựa bà con kiêng không gọi vì tên của ngựa đọc trùng với chữ tang. Gọi tên các vật nuôi xong, chủ nhà sẽ đi ngắt lá xanh treo trước cửa chính ngôi nhà ngụ ý phòng chống những điều không may mắn trong năm mới.

Cũng theo phong tục của bà con địa phương, trong ngày mùng 1 những người đàn ông trong gia đình sẽ làm các công việc nhà thay cho vợ, con gái. Tuy nhiên, vợ và con gái cũng chỉ quây quần ở nhà, không ai được đi chơi. Bà con kiêng không gọi nhau vào sáng mùng 1, ngày tết kiêng dùng miệng thổi bếp, ăn cơm không chan canh và chỉ ăn thịt không ăn nhiều rau với mong muốn năm mới thời tiết thuận lợi, không có bão lũ, cỏ không mọc nhiều, mùa màng tốt tươi, cuộc sống no đủ.

Bước sang ngày mùng 2, các thành viên trong gia đình có thể đến nhà anh em, hàng xóm chơi hoặc ra khu trung tâm xã, bản tham gia trò chơi truyền thống trong ngày tết như: ném pao, đánh cầu lông gà, đẩy gậy, tù lu… Mùng 3, các gia đình ở nhà làm lễ hóa vàng vào buổi sáng. Chủ gia đình thắp hương trên bàn thờ, ở cửa chính, cửa phụ, mỗi cột trụ của nhà và bếp như trước, đưa công cụ sản xuất ra ngoài khu vực thờ, mời anh em đến ăn cơm. Từ ngày mùng 4-6 bà con tiếp tục đi chơi. Mùng 7 bắt đầu khai xuân đi làm.

Phong tục đón tết cổ truyền của đồng bào dân tộc Mông xã Sin Suối Hồ mang đặc trưng riêng của vùng biên cương Tổ quốc. Do vậy, đồng bào cần trân trọng, giữ gìn để bản sắc văn hóa dân tộc trường tồn mãi với thời gian.

Thanh Hoa

Các tin tức khác