Nơi hoàn lương cho những mảnh đời lạc lối

(BLC) - Những năm qua Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS tỉnh đã triển khai hiệu quả Chương trình điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone. Qua đó, góp phần giảm tỷ lệ lây nhiễm HIV/AIDS trong cộng đồng, giúp nhiều người nghiện từ bỏ dần ma túy, làm lại cuộc đời, trở thành người công dân có ích cho xã hội. 

Chúng tôi đến cơ sở uống thuốc Methadone của Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS tỉnh vào một buổi sáng cuối tuần, khá nhiều bệnh nhân đã có mặt. Phần lớn, họ tranh thủ đến vào thời gian từ 7 – 8 giờ để kịp quay trở về với công việc thường ngày. Trao đổi với nhiều bệnh nhân nơi đây, chúng tôi cảm nhận được sự khát khao và ý chí quyết tâm từ bỏ ma túy. Câu chuyện của anh L.V.T (65 tuổi, ở phường Tân Phong, thành phố Lai Châu) khiến chúng tôi không khỏi chạnh lòng. Anh sinh ra và lớn lên tại mảnh đất Lai Châu, năm 1979 chiến tranh biên giới nổ ra, nghe theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc anh lên đường làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Chiến tranh kết thúc anh trở về phát triển kinh tế gia đình. Ngày ấy, cây thuốc phiện vùng Tây bắc nhiều lắm. Mảnh đất Lai Châu quê anh cũng nhiều, mỗi lần đi làm về anh lại hút vài điếu cho khỏe người, rồi anh nghiện lúc nào không hay. Khi nhà nước cấm trồng cây thuốc phiện, thì nguồn thuốc cho người sử dụng ma túy cũng khan hiếm dần. Và, những lúc không có tiền mua thuốc sử dụng anh lại làm bố mẹ đau lòng khi lấy hết đồ đạc trong gia đình đi bán. Quyết tâm cai nghiện làm lại cuộc đời không biết bao nhiêu lần nhưng đều vô vọng, vì lúc bạn bè lôi kéo, lúc không làm chủ được bản thân và rồi anh nghiện lại. Hơn 60 tuổi cũng không dám yêu ai vì sợ có thêm một người đau khổ vì anh. Năm 2015, cán bộ Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS tỉnh tổ chức tuyên truyền và đến gia đình vận động, bố mẹ động viên anh tham gia vào chương trình điều trị cai, anh không đồng ý vì nghĩ cuộc đời mình đã chấm hết. Mưa dầm thấm lâu, nghe cán bộ Trung tâm tư vấn, anh đã đăng ký tham gia điều trị nghiện bằng thuốc Methadone. Sau hơn 1 tháng kiên trì điều trị, sức khỏe của anh đã ổn định trở lại, tâm lý ổn định hơn, không còn cảm giác thèm, nhớ hêrôin. Hạnh phúc hơn khi anh nên duyên với cô hàng xóm. Ở cái tuổi 65 anh mới được nghe tiếng con bập bẹ gọi “pa pa”. Anh vui lắm, bây giờ anh đang duy trì liều lượng uống Methadone ở mức thấp nhất và dự kiến khoảng 3 tháng nữa sẽ viết đơn xin chấm dứt sử dụng Methadone, tập trung phát triển kinh tế gia đình lo cho vợ con. Dẫu niềm hạnh phúc đến muộn nhưng tôi tin anh sẽ vượt qua tất cả để xây dựng hạnh phúc với người con gái sẵn sàng chấp nhận gian khó trước mắt để yêu thương anh và đó cũng là động lực để làm lại cuộc đời.

 

Bệnh nhân uống thuốc tại cơ sở uống thuốc Methadone của Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS tỉnh.

Ngồi bên cạnh tôi là anh B.V.L. (phường Đoàn Kết, thành phố Lai Châu). Anh bảo, đời tôi nếm trải đủ các cung bậc cảm xúc rồi, nên giờ chỉ mong một cuộc sống bình yên như bao gia đình khác. Ngày ấy, do ham chơi nên anh đã bỏ học để đi phụ xe khách. Nhờ có khả năng buôn bán, trong các chuyến phụ xe anh kết hợp lấy thêm hàng ở dưới xuôi lên. Cuộc sống khá giả, nhưng cũng vì có tiền nên bạn bè rủ rê, anh sa chân vào ma túy. Năm 1996, ngôi nhà xây 2 tầng kiên cố cùng các vật dụng sinh hoạt khác đã bị anh bán sạch để mua ma túy sử dụng, phải thuê nhà để ở. Muốn vay mượn ít tiền buôn bán trở lại nhưng bạn bè xa lánh, những người bạn nghiện như anh thì chẳng có tiền. Nhìn vợ bươn trải ngày đêm để lo miếng cơm, manh áo cho anh và các con, song chị vẫn động viên, an ủi anh rời xa ma túy… Thương vợ, anh xin vào Trung tâm cai nghiện ở tỉnh để cai, rồi tự cai ở nhà. Sau gần một năm anh đã thành công, sức khỏe ổn định anh đi làm thuê, vay anh em, bố mẹ mua một chiếc xe công nông về chạy. Ngày ấy chiếc xe công nông có giá trị lắm, chạy thuê cho các công trình xây dựng nên cuộc sống của anh cũng ổn định hơn. Mua được nhà mới, cùng vợ chăm lo cho các con, anh còn tạo điều kiện cho vợ đi học thêm chuyên môn, nghiệp vụ ngành y. Cai nghiện thành công được gần 10 năm thì trong một lần đi ăn cơm nhà bạn, trong lúc say rượu không làm chủ được bản thân anh đã sử dụng lại ma túy, lại thấy thèm, nhớ, rồi anh sử dụng và tái nghiện lúc nào không hay. Cuối năm 2015, anh xin vào tham gia điều trị cai nghiện tại cơ sở uống thuốc Methadone của Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS tỉnh. Hàng ngày anh phải đến uống Methadone 1 lần vào buổi sáng và được bác sỹ theo dõi tình trạng sức khỏe thường xuyên trong quá trình điều trị. Đến nay, anh không còn sử dụng ma túy, đồng thời vẫn duy trì được sức khỏe ổn định để lao động. Được sự giúp đỡ của người thân, hiện anh đang nhận bưu phẩm chuyển phát nhanh cho một công ty tư nhân ở thành phố Lai Châu, anh sẽ cố gắng điều trị cai nghiện để có sức khỏe tốt, tập trung làm việc, sống có ích cho xã hội và gia đình.

Tìm hiểu chúng tôi được biết, Methadone là một chất dạng thuốc phiện nhưng nó không có hại đến hệ thần kinh trung ương, nên khi điều trị bằng phương pháp thay thế cai nghiện ma túy bằng thuốc Methadone có nhiều lợi ích như: giá thành rẻ, được sử dụng hoàn toàn qua đường uống, dưới dạng si-rô nên giúp dự phòng các bệnh lây truyền qua đường máu như: HIV, viêm gan B, C, đồng thời giảm tử vong do tiêm chích quá liều… Giúp người nghiện ma túy không còn nỗi lo kiếm tiền bằng mọi giá khi lên cơn thèm thuốc; cải thiện chất lượng cuộc sống và các mối quan hệ của người nghiện với gia đình và cộng đồng; giảm sử dụng ma túy bất hợp pháp và các hành vi phạm tội khác… Góp phần đảm bảo trật tự, an toàn xã hội. Với những lợi ích thiết thực đó, những năm qua, Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS tỉnh đã có nhiều nỗ lực trong triển khai Chương trình điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone trên địa bàn tỉnh như: phối hợp với các địa phương, ngành chức năng, thống kê, rà soát người nghiện ma túy, xây dựng kế hoạch cụ thể cho triển khai Chương trình điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone. Thực hiện điều phối các hoạt động chuyên môn; Dự án phòng, chống HIV/AIDS tại Việt Nam do Ngân hàng Thế giới tài trợ, Dự án Quỹ Toàn cầu và các nguồn lực của địa phương đã bố trí, hỗ trợ kinh phí để triển khai hoạt động. Đến nay, Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS tỉnh đã phối hợp cùng Trung tâm Y tế tuyến huyện triển khai hiệu quả công tác điều trị thay thế nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone tại 8 cơ sở điều trị và 29 cơ sở cấp phát tại xã, tiếp nhận điều trị cho 2.033 bệnh nhân.

Các cơ sở điều trị Methadone đã có phòng tư vấn, phòng cấp phát thuốc Methadone, kho bảo quản thuốc, phòng sinh hoạt câu lạc bộ… thuận tiện cho việc theo dõi, quan sát bệnh nhân và hỗ trợ khi cần thiết; được trang bị đầy đủ dụng cụ thiết bị cần thiết phục vụ việc khám, theo dõi, cấp phát thuốc và điều trị. Nhờ đó, người nghiện từng bước giảm dần mức độ và tiến tới không lệ thuộc vào ma túy, hồi phục sức khỏe, thay đổi hành vi, lối sống, phục hồi nhân cách, tích cực tìm kiếm việc làm chăm lo cho bản thân và gia đình.

Có thể khẳng định, chương trình Methadone được triển khai đã làm giảm đáng kể hành vi sử dụng ma túy trong nhóm bệnh nhân tham gia điều trị. Qua khảo sát mới đây của Trường Đại học Y Hà Nội, Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS tỉnh nghiên cứu bệnh nhân cai nghiện ma túy bằng Methadone tại Lai Châu, bệnh nhân nghiện có thời gian sử dụng ma túy trên 10 năm chiếm 36,8%, dùng rôin chiếm 85,9%; hình thức chích chiếm 49,1%. Trước khi tham gia điều trị 100% bệnh nhân sử dụng ma túy, hêrôin; sau 9 đến 12 tháng điều trị chỉ còn 0,93% bệnh nhân tiếp tục sử dụng ma túy. Bệnh nhân tham gia chương trình Methadone đã có sự cải thiện về mặt sức khỏe (thể chất, tâm thần và chất lượng cuộc sống). Đa số bệnh nhân có cải thiện về sức khỏe (trước điều trị chưa cải thiện chiếm 78,4%, tham gia điều trị cải thiện đạt 86,1%, không hài lòng về sức khỏe bản thân chỉ còn 4%). Tỷ lệ bệnh nhân có hành vi, vi phạm pháp luật đã giảm từ 31,7% xuống chỉ còn 2,1% sau 9 tháng tham gia vào chương trình điều trị. Mâu thuẫn trong gia đình giảm từ 60% (trước điều trị) xuống 8,6% (sau 9 tháng điều trị). Tỷ lệ bệnh nhân có các hành vi bán hoặc đem cầm cố đồ đạc, nói dối hoặc thậm chí cưỡng ép người thân để có tiền sử dụng ma túy trước điều trị 64 – 68,5%, sau 9 tháng điều trị không còn hành vi trên chiếm 98,4%.

Chương trình Methadone cũng mang lại hiệu quả rõ rệt về kinh tế cho cá nhân, gia đình người bệnh và toàn xã hội. Tỷ lệ chi phí cho mua ma túy sử dụng người ít nhất 50.000 đồng/ngày chiếm 2,3%; số người dùng ma túy trên 1.000.000 đồng/ngày chiếm 6,7%. Thu nhập trên 3 triệu đồng trước điều trị chỉ có 21,5%, khi tham gia điều trị thu nhập trên 3 triệu đồng chiếm 58,8%. Số bệnh nhân có việc làm ổn định 55%, có thu nhập ổn định 85% (trung bình thu nhập 2.929.000 đồng/tháng). Tham gia các hoạt động xã hội trước điều trị 9%, sau 9 tháng điều trị lên 46,5%.

Với những nỗ lực của Trung tâm Phòng, chống HIV/AIDS tỉnh trong triển khai chương trình điều trị nghiện thay thế các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone trên địa bàn tỉnh trong thời gian qua góp phần quan trọng trong việc giảm gánh nặng về kinh tế cho gia đình người nghiện, hạn chế gia tăng các tội phạm liên quan đến ma túy, buôn bán, sử dụng ma túy; góp phần ổn định an ninh trật tự trên địa bàn tỉnh.

Tuy nhiên, hiện nay tệ nạn ma túy, mại dâm và dịch HIV/AIDS trên địa bàn tỉnh ta vẫn diễn biến phức tạp, đã và đang tác động rất mạnh tới sự phát triển kinh tế - xã hội, ảnh hưởng không nhỏ đến những thành quả phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Lai Châu. Làm gia tăng nghèo đói, thất học và các loại tội phạm hình sự, làm suy giảm các giá trị đạo đức xã hội, suy giảm lực lượng lao động và giống nòi. Tỉnh ta vẫn còn 3.053 người nghiện ma túy được quản lý. Chính vì vậy, ngoài sự nỗ lực của cơ quan chuyên môn, rất cần sự quan tâm ủng hộ của người thân, gia đình, cộng đồng và toàn xã hội để người bệnh xóa bỏ mặc cảm, động viên, tạo điều kiện về việc làm, giúp người bệnh có thêm nghị lực vươn lên ổn định cuộc sống. Góp sức xây dựng xã hội ngày càng tốt đẹp hơn.

Toàn tỉnh hiện có 2.033 người nghiện đang được điều trị bằng thuốc thay thế Methadone. Từ năm 2017 đến nay đã tiếp cận cấp 272.144 bơm kim tiêm sạch cho 907 người nghiện ma túy thường xuyên (giảm 3% so với 2016); phát hơn 33.000 bao cao su phát miễn phí cho các đối tượng có nguy cơ lây nhiễm.

Bình Minh

Các tin tức khác