Thứ hai, 25/03/2019, 14:06 [GMT+7]

Ông Khoong đam mê đàn tính tẩu

Thứ bảy, 22/12/2018 - 16:56'
(BLC) - Từ xa xưa, cây đàn tính tẩu (hay còn gọi là đàn tính) là nhạc cụ không thể thiếu trong các lễ hội, điệu múa, điệu xòe của đồng bào dân tộc Thái. Để làm ra những cây đàn tính tẩu đó phải là những người am hiểu, chơi đàn hay và ông Lò Văn Khoong (dân tộc Thái, ở tổ 8, phườngĐoàn Kết, thành phố Lai Châu) là một trong những người như thế.

Chúng tôi tìm đến nhà khi ông Khoong đang chơi đàn tính tẩu. Qua lời kể của ông, chúng tôi được nghe nhiều kỷ niệm đáng nhớ gắn với cây đàn tính. Ông sinh ra và lớn lên ở bản Vàng Bó, xã Mường So, huyện Phong Thổ - cái nôi sinh sống của đồng bào dân tộc Thái Lai Châu và nuôi dưỡng nguồn cảm hứng âm nhạc cho ông. 15 tuổi, ông đã biết chơi đàn tính tẩu. Chính cây đàn đã giúp ông nên duyên với cô gái Thái xinh đẹp, thành viên đội văn nghệ của địa phương thời bấy giờ.

Ông Lò Văn Khoong chơi đàn tính tẩu.

Ông Khoong tâm sự: Khi đi bộ đội, ra chiến trường tôi vẫn chơi đàn. Ngày đó, chiến tranh thiếu thốn đủ thứ nhưng chúng tôi vẫn tràn đầy nhiệt huyết của tuổi thanh xuân nhờ cây đàn tính tẩu. Tiếng đàn khiến đồng đội thêm yêu đời, yêu cuộc sống và xích lại gần nhau hơn. Lúc đầu tôi cũng chỉ chơi đàn nhưng tôi nghĩ đã chơi thì phải biết cách làm đàn, chính vì vậy tôi mày mò học kỹ thuật chế tác đàn. Ban đầu, sản phẩm không ưng ý lại mất nhiều thời gian nhưng cuối cùng tôi cũng đã thành công.

Chế tác đàn tính tẩu đòi hỏi sự kỳ công và tỷ mỷ. Mỗi công đoạn kỹ thuật chế tác riêng và làm hoàn toàn bằng thủ công. Tuy nhiên, theo thời gian, một số khâu giờ đây có máy móc hỗ trợ nên rút ngắn thời gian chế tác. Cây đàn tính gồm các bộ phận: bát, cần, hon, tép, má pố, dây tính. Bát tính chính là phần bầu của cây đàn được làm bằng quả bầu. Để có bát tính hay, người chế tác phải chọn được quả bầu bánh tẻ, phơi khô ở mức độ vừa phải sau đó chế tạo. Cần tính hay còn gọi là tay cầm của cây đàn được làm bằng loại gỗ nhẹ. Chiều dài của cần tính được đo bằng chín nắm tay nắm lại. Đây là cách tính chiều dài độc đáo của người xưa. Ngày nay, ông Khoong vẫn dùng cách này để làm cần tính. Ông nói với chúng tôi: Cách đo chiều dài này không hợp với thời nay nữa rồi nhưng tôi vẫn dùng vì đơn giản, gần gũi với cuộc sống sinh hoạt thường ngày của người dân. Hon tính là phần cuối của tay cầm làm rất khó, rất t m, nếu làm không cẩn thận cây đàn sẽ không đẹp. Ngày xưa, người làm hon tính phải khoét, đẽo, đục bằng tay nhưng nay có máy móc hỗ trợ nên đơn giản và đỡ vất vả. Người làm hon tính khéo léo sẽ giúp cây đàn tính đẹp và mềm mại.

Ở nhiều địa phương, cây đàn tính có ba dây còn cây đàn tính ở do nghệ nhân ở huyện Phong Thổ và thành phố Lai Châu chế tác chỉ có hai dây. Ông Lò Văn Khoong cho biết: Tôi chế tác đàn tính thành một cặp là cây đàn tính cái và cây đàn tính đực. Riêng đàn tính đực hình tam giác ở phần đầu hon tính, nhìn giống chiếc đầu rồng. Nhiều khách hàng đến mua đã chọn cả cặp đem về treo hoặc làm quà.

Khi được hỏi đã có bao nhiêu chiếc đàn tính được chế tác, ông Khoong bảo không nhớ rõ vì khi nào rảnh ông lại làm. Năm 2014, khi tỉnh tổ chức Ngày hội Văn hóa dân tộc Thái lần thứ nhất, có người đặt ông làm 500 chiếc nhưng ông không làm kịp mà chỉ làm được rất ít, bởi với ông chất lượng mới quan trọng nhất.

Đến mua đàn của ông Khoong về làm quà, ông Nguyễn Văn Hải (thành phố Lai Châu) cho biết: Tôi có bạn bè ở Hà Nội hay nhờ mua quà ở Lai Châu, trong đó có đàn tính tẩu. Tôi thường chọn mua của ông Khoong vì đàn vừa đẹp, đánh lại hay.

Hiện người chế tác đàn như ông Lò Văn Khoong trên địa bàn tỉnh Lai Châu còn không nhiều. Mong rằng ông cũng như nghệ nhân làm đàn tính trong tỉnh tích cực truyền nghề cho thế hệ trẻ để lưu giữ và bảo tồn một nét văn hóa độc đáo của dân tộc Thái

Không chỉ chế tác đàn tính, ông Khoong còn là Đội trưởng Đội văn nghệ phường Đoàn Kết, thành phố Lai Châu và chịu trách nhiệm đánh đàn tính cho đội văn nghệ biểu diễn. Không chỉ vậy ông cũng có tài ca hát và  biểu diễn các bài then cuốn hút lòng người.

Xuân Hùng

Bình luận

Hiện tại chưa có bình luận

Viết bình luận

Cảnh báo thiên tai bất thường và khốc liệt
(BLC) - Mặc dù đang là mùa xuân nhưng ngày 17/2 vừa qua, trên địa bàn tỉnh xảy ra mưa giông, lốc và mưa đá trên diện rộng với ước thiệt hại 9,9 tỷ đồng. Con số này cho thấy, biến đổi khí hậu ngày...
Người lưu truyền bài thuốc dân gian của đồng bào Dao Khâu
(BLC) - Sinh ra và lớn lên trên cao nguyên Sìn Hồ, 35 năm qua, bà Lý Mí Chải (bản Nhiều Sáng 2, xã Làng Mô, huyện Sìn Hồ) đã chữa khỏi bệnh cho rất nhiều người bằng phương thuốc cổ truyền của đồng...
Người trồng mía khốn đốn do thiếu đầu ra
Thời điểm này, nông dân xã Bản Giang (huyện Tam Đường) bước vào thu hoạch vụ mía mới nhưng những cánh đồng mía cũ vẫn bạt ngàn. Người trồng mía đang khốn đốn do thiếu đầu ra và rớt giá.