Thứ ba, 23/04/2019, 06:01 [GMT+7]

Hạt mắc khén

Thứ tư, 30/01/2019 - 09:44'
Với những ai từng đặt chân đến miền Tây Bắc, được thưởng thức ẩm thực của đồng bào dân tộc thiểu số nơi đây, ắt hẳn sẽ nhớ mãi không quên những món ăn gắn liền với văn hóa sông nước, núi rừng. Để tạo nên những món ăn mang hương vị đặc trưng riêng biệt không thể thiếu hương thơm nồng, cay tê nơi đầu lưỡi của hạt mắc khén, loại gia vị được coi là “linh hồn” ẩm thực Tây Bắc.

Hạt mắc khén được người dân mang về sử dụng như một thứ gia vị từ bao giờ không ai biết; đặc biệt trong bếp của đồng bào dân tộc Thái ở Lai Châu, hạt mắc khén là loại gia vị không thể thiếu. Cây mắc khén là loại cây thân gỗ, mọc cao. Tháng 11 (dương lịch) hàng năm cây mắc khén vào mùa ra hoa kết quả, cũng là thời điểm thu hoạch hạt. Do toàn thân cây được bao phủ bởi một lớp gai, nên việc lấy quả mắc khén cần sự khéo léo, bà con bẻ nguyên cả chùm quả rồi đem về sử dụng. Có dịp trò chuyện với bà Hoàng Thúy Yêm ở thôn Tây Nguyên (xã Mường So, huyện Phong Thổ) người am hiểu nhiều về hạt mắc khén rừng, bà Yêm cho biết: “Là người dân tộc Thái trắng sinh ra và lớn lên trên mảnh đất Phong Thổ - cái nôi của văn hóa Thái, từ bé tôi đã được người lớn trong gia đình dạy cho cách sử dụng hạt mắc khén để nấu ăn. Hạt mắc khén sử dụng lúc tươi là thơm ngon nhất; để dùng quanh năm bà con đem phơi hoặc hong khô trên bếp, khi dùng đem xay vỡ để dậy mùi thơm. Hạt mắc khén có mùi thơm nồng, khi ăn tạo cảm giác cay tê vừa phải nơi đầu lưỡi. Những món của đồng bào Thái như: cá nướng (hay còn gọi là “Pa pỉnh tộp”), thịt gác bếp, thịt nướng, thịt hun khói... thường dùng mắc khén để ướp. Có thể nói hạt mắc khén là gia vị tạo nên hương vị đặc trưng của các món ăn đậm đà bản sắc dân tộc nơi núi rừng Tây Bắc, không thể lẫn với một vùng miền nào khác”.

Phụ nữ Thái hong khô, bảo quản hạt mắc khén trên gác bếp để dùng quanh năm.

Món “Pa pỉnh tộp” của đồng bào Thái, có hương vị thơm ngon nhờ có hạt mắc khén được trộn lẫn với các loại rau thơm dùng để ướp cá, khi nướng cá có mùi thơm và màu vàng đều hai mặt là có thể dùng được; mùi thơm hạt mắc khén làm cá hết tanh và làm thịt cá thêm ngọt. Món thịt gác bếp được nghĩ ra từ nhu cầu bảo quản đồ ăn trong thời gian dài của bà con đồng bào Thái, với nguyên liệu chính là thịt trâu, bò, lợn, thú săn trên rừng. Để ướp các loại thịt nếu như người dưới xuôi thường sử dụng hạt tiêu là thứ gia vị không thể thiếu thì gia vị tạo nên nét đặc trưng thịt gác bếp của dân tộc Thái là mắc khén. Sau thời gian ướp vài tiếng đồng hồ, vị của hạt mắc khén ngấm vào thịt, bà con đem thịt sấy trên bếp lửa, hơi nóng của lửa và khói bốc lên làm thịt khô, chín dần. Để thưởng thức trọn vẹn hương vị các món ăn với hạt mắc khén, không thể thiếu đồ chấm có cho thêm một chút hạt mắc khén đó là món “chẳm chéo”. “Chẳm chéo” được mệnh danh là món chấm tinh túy nhất của vùng Tây Bắc với thành phần chính không thể thiếu là hạt mắc khén. “Chẩm chéo” gồm thành phần có hạt mắc khén cùng ớt tươi nướng, tỏi, gừng, bột canh, rau húng dũi, mùi tàu và rau mùi giã nhuyễn bằng cối, tạo lên một thứ đồ chấm có một không hai, dùng để chấm các món như: măng luộc, nướng; thịt luộc; thịt gác bếp, xôi nếp… đảm bảo ăn một lần sẽ nhớ mãi không quên.

Trong dịp tham gia các lễ hội đầu năm Kỷ Hợi, chúng tôi gặp chị Hoàng Phương Nga, khách du lịch đến từ tỉnh Thái Nguyên, chị chia sẻ: “Lần đầu lên Lai Châu du lịch vào năm 2015 tôi được thưởng thức nhiều món ăn của đồng bào dân tộc nơi đây, đặc biệt là ẩm thực của đồng bào Thái Tây Bắc. Món ăn làm tôi ấn tượng nhất là các món cá nướng, thịt gác bếp rất tuyệt, giữ nguyên vị ngọt của thịt và có mùi thơm rất riêng. Sẵn tính tò mò, tôi tìm hiểu và được biết mùi thơm rất riêng đó có được là nhờ một gia vị có tên là hạt mắc khén, được tẩm ướp trong các món ăn và đồ chấm. Và cũng từ đó, sau mỗi dịp được trở lại Lai Châu nói riêng, Tây Bắc nói chung tôi lại tìm hiểu, học thêm cách chế biến các món ăn đặc trưng của nơi đây và hành trang mang về của tôi không thể thiếu hạt mắc khén. Giờ đây, các món nướng và đồ chấm của gia đình tôi luôn có hạt mắc khén, mọi người trong gia đình cũng rất thích và coi hạt mắc khén là gia vị quen thuộc”.

Hiện nay, với sự giao thoa của văn hóa vùng miền và đặc biệt nhờ sự quảng bá của những du khách đã đến và từng thưởng thức các món ăn Tây Bắc có sử dụng hạt mắc khén, mà loại gia vị này đã được người dân các tỉnh, thành toàn quốc biết đến và sử dụng rộng rãi. Thậm chí, nhiều cửa hàng đưa hạt mắc khén thành hàng hóa buôn bán với giá bán trung bình từ 350 - 400 nghìn đồng/kg hạt khô. Nhờ đó, hạt mắc khén càng được nhiều người biết đến, góp phần tạo thu nhập cho nhiều hộ gia đình vùng cao nhờ việc khai thác hạt mắc khén rừng.

Với hương vị đặc trưng của núi rừng, hạt mắc khén đã góp công lớn tạo nên nhiều món ăn nổi tiếng miền sơn cước. Nếu chưa ăn thử các món ăn có sử dụng hạt mắc khén, hãy một lần thưởng thức, chắc chắn bạn sẽ nhớ mãi không quên và muốn tìm hiểu cách sử dụng loại gia vị đặc trưng của ẩm thực Tây Bắc vào bữa ăn hàng ngày của gia đình.

Ngọc Duy

Bình luận

Hiện tại chưa có bình luận

Viết bình luận

Đào chín rộ, giá giảm mạnh
(BLC) - Thời điểm từ giữa tháng 3 đến đầu tháng 4, sản phẩm đào chín sớm của huyện Tam Đường có giá từ 30 - 50 nghìn đồng/kg. Thời điểm hiện nay, toàn bộ diện tích đã vào chính vụ thu hoạch, đầu...
Những báu vật và tác phẩm nghệ thuật tại Nhà thờ Đức Bà Paris
Nhà thờ Đức Bà Paris (bắt đầu xây dựng từ năm 1163 và hoàn thành vào năm 1345) là nơi lưu giữ rất nhiều bảo vật và các tác phẩm nghệ thuật của Thiên Chúa giáo. Sau vụ hỏa hoạn vừa qua, cả thế giới...
Trưởng bản Chá Vả Sùng năng động
(BLC) - Đa tài, năng động, chịu khó học hỏi giúp anh Chá Vả Sùng (SN 1978, dân tộc Mông) ở bản Huổi Chát (xã Nậm Manh, huyện Nậm Nhùn) không chỉ có kinh tế khá giả mà còn trở thành Trưởng bản “nói...
Mùa "khát” ở Phăng Sô Lin
(BLC) - Trong những tháng mùa khô vừa qua, nhiều hộ dân ở xã Phăng Sô Lin (huyện Sìn Hồ) phải đối mặt với tình trạng thiếu nước sinh hoạt. Trong khi chờ các cấp, ngành đầu tư hệ thống đường ống...