Thứ hai, 25/03/2019, 14:07 [GMT+7]

Nghề dệt của đồng bào dân tộc thiểu số ở Lai Châu

Thứ ba, 03/12/2013 - 15:23'
(BLC) - Nghề dệt là nghề truyền thống của đồng bào các dân tộc thiểu số Lai Châu. Mỗi dân tộc có kỹ năng, kinh nghiệm riêng trong nghề dệt truyền thống đã tạo nên nét độc đáo riêng cũng như làm phong phú thêm nét văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc tỉnh Lai Châu.

Một ngày cuối tháng 11, theo giới thiệu, chúng tôi đến bản Cáp Na 1, xã Tà Hừa, huyện Than Uyên, nơi có nghề trồng bông, dệt vải từ rất lâu đời. Qua tìm hiểu, được chị Tòng Thị Lải, dân tộc Thái cho biết: Công việc dệt vải đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo và kiên trì cao nơi đây chủ yếu là do người phụ nữ đảm nhiệm để tạo ra  những sản phẩm dệt phù hợp với nhu cầu đời sống cũng như trang phục của dân tộc mình. Học và biết dệt vải đã trở thành quy định bắt buộc đối với người phụ nữ. Do vậy, hầu hết các em gái ngay từ lúc còn nhỏ đã được người mẹ chỉ bảo cách trồng bông để dệt vải để khi lớn lên họ có thể tự dệt được những tấm vải để may áo cho mình. Trong gia đình  nào cũng có khung cửi, bộ phận tách bông, xe sợi... vì đây là nghề truyền thống lâu đời của ông bà tổ tiên để lại.

Cũng theo chị Lải thì mỗi dân tộc lại sử dụng một số loại cây để làm nguyên liệu dệt cho mình, người Thái luôn gắn liền với cây bông, còn người Mông dùng cây lanh, người Dao, người Hà Nhì chọn cây bông. Để tạo ra ra tấm vải có độ bền đẹp thì mỗi dân tộc lại có những bí quyết và kinh nghiệm riêng. Dân tộc Thái có bí quyết riêng để nhuộm vải với nguyên liệu là cây chàm. Cây chàm cũng được trồng và thu hoạch vào vụ bông. Ngâm chàm vào thùng gỗ sau 3 ngày thì bỏ cây ra ngoài, dùng một ít vôi bột cho vào nước chàm, khoắng đều, gạn lấy phần nước để nhuộm vải. Đối với vải dùng để may mặc trước khi nhuộm phải giặt vải cho sạch hồ rồi ngâm vào thùng chàm, cứ 30 phút lại đem ra đập đều cho chàm ngấm vào vải, đến khi tấm vải đen đậm thì mang phơi.

Theo kinh nghiệm của người Hà Nhì ở Mường Tè thì để dệt được những tấm vải bền đẹp thì trước khi chuẩn bị đưa vào khung dệt người làm còn phải đem luộc cuộn chỉ trong nước sôi có pha một ít cám ngô hoặc cám gạo. Luộc chỉ xong đem đập sạch, phơi khô, dệt thành tấm rồi mới đem nhuộm chàm. Muốn được mầu chàm đen như ý đòi hỏi người làm phải có kinh nghiệm, ngâm nhuộm 7-8 lần nước chàm. Để tạo độ bền và bóng vải, sau khi nhuộm chàm người Thái dùng củ nâu để nhuộm còn người Mông thì ngâm vải vào nước có pha lòng trắng trứng gà để cho mặt vải vừa bóng, vừa tươi màu. Còn để có những tấm vải có màu sắc khác nhau bà con lại dùng thuốc mầu làm bằng các loại lá cây rừng để nhuộm cho vải có màu sắc theo ý muốn.

Chị Lò Thị Nọi, bản Pa Pe, xã Bình Lư, huyện Tam Đường dệt thổ cẩm.

Bà Lò Thị Pành – Dân tộc Lào, xã Mường Khoa, huyện Tân Uyên cho biết: Từ bé phụ nữ nơi đây đã được tiếp xúc với việc trồng dâu, nuôi tằm, quay tơ dệt vải và nhuộm chàm như một chu trình khép kín bởi việc canh cửi, thêu thùa được coi là là tiêu chuẩn đánh giá vai trò của người phụ nữ trong gia đình, thôn bản. Vào những dịp nông nhàn thì chị em lại bắt tay vào việc xe sợi, dệt vải, may vá thêu thùa cho các thành viên gia đình mình. Người lớn tuổi có kinh nghiệm thì truyền dạy cho trẻ nhỏ, cứ thế nghề dệt được truyền từ đời này sang đời khác.  

Còn chị Lò Thị Nọi, bản Pa Pe, xã Bình Lư, huyện Tam Đường tâm sự: Sản phẩm dệt của người Lự nơi đây khá phong phú về chủng loại và hoạ tiết hoa văn rất độc đáo. Ngoài quần áo, váy thì sản phẩm dệt hiện nay còn có các loại túi, khăn, địu, chăn, ga, gối. Những chiếc túi, khăn nhiều màu sắc, những chiếc địu độc đáo, những chiếc áo xẻ nách chéo đầy nữ tính… với nhiều kích cỡ khác nhau, được trang trí bằng các hoạ tiết hoa văn hình quả trám, hình chân chim và các tua rua bông mầu xanh đỏ, đen vàng rực rỡ. Các sản phẩm được bán với giá từ 50.000 – 500.000 đồng.

Tìm hiểu chúng tôi được biết, những năm gần đây, theo chủ trương phát triển du lịch cộng đồng của tỉnh, nghề dệt thổ cẩm truyền thống là một trong những lĩnh vực được quan tâm đầu tư phát triển. Nhiều đề tài, dự án được triển khai như: Đề án khuyến công quốc gia của tỉnh về đào tạo nghề dệt thổ cẩm; đề án “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn tỉnh Lai Châu”…Theo đó, hàng năm, tại các địa phương Than Uyên, Tam Đường, Phong Thổ, hàng trăm lao động được đào tạo cũng như nâng cao tay nghề dệt thổ cẩm; sản phẩm dệt thổ cẩm được trưng bày, quảng bá tại các hội chợ thương mại. Cùng với đó, nguồn vốn hộ gia đình sản xuất, kinh doanh vùng khó khăn của Ngân hàng Chính sách xã hội đã giúp các Hợp tác xã dệt may thổ cẩm có vốn để đầu tư máy móc, thiết bị, tạo việc làm, mang lại thu nhập ổn định cho lao động…

Tiêu biểu như Hợp tác xã dệt thổ cẩm Trường Sinh ở bản Tây An, xã Mường So, huyện Phong Thổ tạo việc làm thường xuyên tại chỗ cho 16 lao động và từ 50 - 55 lao động gia công hàng dệt, đan, với mức lương từ 2,5 đến 3,5 triệu đồng/tháng/người. Bản Pa Pe, xã Bình Lư, huyện Tam Đường hiện có hơn 100 khung dệt, thu nhập bình quân cho người dệt đạt bảy triệu đồng/năm. Không chỉ mang lại nguồn thu cho bà con nơi đây, sản phẩm dệt đã và đang trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng của dân tộc Lự, tạo nên sức hấp dẫn riêng của bản văn hóa Pa Pe.

Mỗi dân tộc có kỹ năng, kinh nghiệm riêng trong nghề dệt truyền thống đã tạo nên nét độc đáo riêng cũng như làm phong phú thêm nét văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc tỉnh Lai Châu. Nếu như xưa kia đồng bào trồng bông, dệt vải để đáp ứng nhu cầu của gia đình thì ngày nay, nghề này đã vươn ra khỏi phạm vi nhỏ hẹp này, trở thành sản phẩm hàng hóa, từng bước mở ra hướng thoát nghèo cho bà con.

Hoàng Hà

Bình luận

Hiện tại chưa có bình luận

Viết bình luận

Cảnh báo thiên tai bất thường và khốc liệt
(BLC) - Mặc dù đang là mùa xuân nhưng ngày 17/2 vừa qua, trên địa bàn tỉnh xảy ra mưa giông, lốc và mưa đá trên diện rộng với ước thiệt hại 9,9 tỷ đồng. Con số này cho thấy, biến đổi khí hậu ngày...
Người lưu truyền bài thuốc dân gian của đồng bào Dao Khâu
(BLC) - Sinh ra và lớn lên trên cao nguyên Sìn Hồ, 35 năm qua, bà Lý Mí Chải (bản Nhiều Sáng 2, xã Làng Mô, huyện Sìn Hồ) đã chữa khỏi bệnh cho rất nhiều người bằng phương thuốc cổ truyền của đồng...
Người trồng mía khốn đốn do thiếu đầu ra
Thời điểm này, nông dân xã Bản Giang (huyện Tam Đường) bước vào thu hoạch vụ mía mới nhưng những cánh đồng mía cũ vẫn bạt ngàn. Người trồng mía đang khốn đốn do thiếu đầu ra và rớt giá.