Trong 50 năm hoạt động cách mạng kể từ khi Bác tìm ra con đường cứu nước, (năm 1919) cũng là 50 năm gắn liền với hoạt động báo chí, Bác đã viết trên 2.000 bài báo, 3.000 bài thơ, gần 500 trang chuyện và ký với nhiều thứ tiếng, nhiều thể loại, nhiều chủ đề hấp dẫn với tinh thần cách mạng rất cao. Mỗi bài báo, mỗi bài thơ, mỗi câu chuyện trên báo đều là những lời hiệu triệu, huấn thị và là ánh sáng soi đường cho dân tộc Việt nam. Chính từ cách viết độc đáo, những tác phẩm báo chí xuất sắc, tinh thần cách mạng triệt để và tấm gương đạo đức trong sáng của Bác đã tập hợp được đông đảo các tầng lớp nhân dân làm cách mạng, đánh đổ chế độ thực dân, phong kiến, giành độc lập dân tộc, đưa cả nước đi lên chủ nghĩa xã hội.

Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người sáng lập báo chí cách mạng Việt Nam.

Kế thừa và phát huy Chủ nghĩa Mác Lê-Nin về báo chí cùng với hoạt động thực tiễn phong phú, Bác đã để lại cho dân tộc, những người làm báo Việt Nam một di sản vô cùng quí giá - Tư tưởng Hồ Chí Minh về báo chí cách mạng. Đó là những quan điểm, tư tưởng, kinh nghiệm vô cùng phong phú, sâu sắc về những vấn đề cơ bản của báo chí cách mạng; về vị trí, vai trò chức năng của báo chí trong sự nghiệp cách mạng; về các tính chất cơ bản của báo chí như tính chính trị, tính tư tưởng, tính chiến đấu, tính Đảng, tính nhân dân, tính chân thật và tính khoa học…; về nghĩa vụ và trách nhiệm của người làm báo với tư cách là chiến sỹ cách mạng trên mặt trận báo chí và là chiến sỹ tiền phong trong sự nghiệp cách mạng; đạo đức báo chí và phong cách làm báo, viết báo… Điều này chính Bác là người đi đầu vận dụng thực hiện và là tấm gương sáng về đạo đức của người làm báo cách mạng Việt Nam.

Phóng viên Báo Lai Châu xuống cơ sở.

Về bản chất và vai trò của báo chí cách mạng, Bác khẳng định báo chí là một bộ phận của sự nghiệp cách mạng, nó như là một vũ khí sắc bén của Đảng, nhà nước để góp phần "Chống thực dân đế quốc, chống phong kiến địa chủ, tuyên truyền cho độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội". Để đảm bảo tính tư tưởng, tính Đảng của báo chí thì trong đó phải thể hiện tính chiến đấu, tính giáo dục và tính quần chúng cao. "Báo chí phục vụ nhiệm vụ chính trị, tuyên truyền cổ động cho Chủ nghĩa Mác Lê-Nin và mang chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của nhà nước đến với nhân dân". "Báo chí của ta thì cần phục vụ nhân dân lao động, phục vụ chủ nghĩa xã hội, phục vụ cho đấu tranh thực hiện thống nhất nước nhà, hoà bình thế giới".

Phóng viên Báo Lai Châu trao đổi nghiệp vụ. 

Báo chí là người tuyên truyền cổ động, người tổ chức chung, người lãnh đạo chung và luôn có tính chiến đấu cao để bảo vệ lợi ích cho nhân dân, Bác nói: "Báo chí của ta không phải để cho số ít người xem, mà để phục vụ nhân dân, để tuyên truyền giải thích đường lối, chính sách, chủ trương của Đảng và Chính phủ, cho nên phải có tính quần chúng và tính chiến đấu". Báo chí phải đi tiên phong đấu tranh không khoan nhượng với những gì đi ngược lại quyền lợi của nhân dân và sự phát triển của lịch sử dân tộc. "Đối với bản thân báo chí, bản thân người làm báo phải có tính chiến đấu mới làm báo tốt được".

Báo chí cũng là một mặt trận, tờ báo như một thứ vũ khí sắc bén, nhanh nhạy, đại chúng, tuyên truyền cổ động, huấn luyện, giáo dục mọi người hiểu, nhớ và làm theo. Bác cho rằng: "Tờ báo như những lớp huấn luyện giản đơn, thiết thực và rộng khắp, nó dạy bảo chúng ta những điều cần biết làm về tuyên truyền, tổ chức lãnh đạo và công tác. Hằng ngày nó giúp nâng cao trình độ chính trị và năng suất công tác của chúng ta. Nếu cứ nhắm mắt làm việc, mà không xem báo Đảng thì khác nào nhắm mắt đi đêm, nhất là lúng túng hỏng việc".

Bác nhắc nhở các cơ quan báo chí: "bên cạnh việc đấu tranh chống cái xấu phải cổ vũ nhân tố mới, nêu gương người tốt, việc tốt, lấy gương người tốt để hằng ngày giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng tổ chức cách mạng, xây dựng cuộc sống mới, con người mới". Để làm tốt nhiệm vụ của mình Bác yêu cầu các cơ quan báo chí, người làm báo phải gần gũi quần chúng hơn nữa, cách làm việc của báo chí phải cải thiện hơn nữa, tích cực xây dựng lối sống mới, biểu dương người tốt, việc tốt, thúc đẩy nâng cao tinh thần nhân dân… Báo chí cách mạng là phải quan tâm bảo vệ Đảng, đường lối của Đảng, vững vàng lập trường, quan tâm sửa chữa sai lầm của mình, quan tâm chống tiêu cực và quan tâm chống kẻ thù…

Bác xác định báo chí cách mạng là tiếng nói của Đảng và là diễn đàn của nhân dân. Báo chí phản ánh những ý kiến xây dựng của nhân dân, nói lên tâm tư nguyện vọng, kiến nghị của nhân dân đối với công cuộc xây dựng đất nước. Đồng thời báo chí cũng quyết liệt chống tham nhũng buôn lậu, chống lại tội ác và các tệ nạn xã hội, chống lại những biểu hiện tha hoá sa sút về phẩm chất, đạo đức và lối sống. Vì vậy, báo chí phải giữ vững vai trò "lãnh đạo dư luận", nghĩa là phải định hướng dư luận đúng đắn, lành mạnh, phải nâng cao tinh thần đấu tranh của nhân dân. Mỗi tờ báo phải thể hiện ý chí nguyện vọng và sức mạnh của tập thể, của cộng đồng trong cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, giải phóng con người, xây dựng xã hội mới văn minh tiến bộ.

Quan điểm nhất quán của Bác khi đề cập đến báo chí cách mạng là phải xác định được mục đích, tôn chỉ, nhiệm vụ và coi báo chí là một lĩnh vực quan trọng: "Trong cuộc kiến thiết nước nhà có 4 vấn đề cần phải chú ý đến cùng, phải coi trọng ngang nhau: Chính trị, kinh tế, xã hội, văn hoá. Báo chí vừa là bộ phận cấu thành của văn hoá, vừa là phương tiện cổ vũ, truyền bá thực thi văn hoá, nó là đội quân đi đầu trong công tác tư tưởng".

Đối với người làm báo, Bác rất quan tâm đến tư tưởng chính trị và đạo đức người làm báo: "đối với bản thân báo chí, bản thân người làm báo chúng ta, cái bút là vũ khí sắc bén, bài báo là tờ hịch cách mạng để tập hợp và hướng dẫn nhân dân". "Cán bộ báo chí là chiến sỹ cách mạng, cây bút trang giấy là vũ khí của họ, ngòi bút của các bạn là vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính trừ tà". Bác luôn nhắc nhở các nhà báo sống phải trung thực, phải luôn tự hỏi mình "Viết cho ai xem? viết để làm gì? Viết về cái gì? Viết như thế nào?".

Tính chân thật luôn được coi là đạo đức của người làm báo cách mạng. Nhà báo cách mạng cũng là người cách mạng nên nhà báo cũng phải có đạo đức cách mạng, người làm báo cách mạng phải luôn rèn luyện đạo đức cách mạng và đạo đức báo chí cách mạng. Bác khuyên "Muốn trở thành nhà báo giỏi phải học tập và rèn luyện không ngừng". Bác căn dặn cán bộ báo chí "Để làm tròn nhiệm vụ vẻ vang của mình, cán bộ báo chí cần phải tu dưỡng đạo đức cách mạng, cố gắng trau dồi tư tưởng, nghiệp vụ và văn hoá, chú trọng học tập chính trị để nắm vững chủ trương, chính sách của Đảng, Chính phủ, đi sâu vào thực tế, đi sâu vào quần chúng lao động". "Tất cả những người làm báo… phải có lập trường chính trị vững chắc. Chính trị phải làm chủ; chính trị đúng thì mọi việc mới đúng. Nhà báo phải góp phần nâng cao chất lượng báo chí để nó làm tròn nhiệm vụ cao cả của nó là phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng".

Theo Bác nhà báo phải viết chân thật vì chân thật là sức mạnh, là niềm tin. Mỗi bài báo đều bắt nguồn từ thực tế cuộc sống với những con số, những sự kiện được xem xét kiểm tra, chọn lọc. Bài viết phải đem cho người đọc lượng thông tin cao và chính xác, viết phải đúng sự thật không được bịa ra, không nên nêu ẩu, chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ chớ nói, chớ viết.

Bác Hồ cũng rất quan tâm đến nội dung bài viết, tức là bài viết phải đúng sự thực và coi đó như một tiêu chuẩn đạo đức nhà báo: "Không biết rõ, hiểu rõ chớ nói chớ viết. Khi không có gì cần nói, không có gì cần viết chớ nói chớ viết càn". "Không nên chỉ nói cái tốt mà giấu đi cái xấu. Nhưng phê bình phải đúng đắn".

Về cách diễn đạt nhất là sử dụng ngôn ngữ, Bác luôn nhắc nhở các nhà báo phải giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt, coi tiếng nói là tài sản của dân tộc, phải giữ gìn, quí trọng và phát triển nó…

Đã 87 năm trôi qua kể từ khi tờ Báo Thanh niên đầu tiên do Bác sáng lập và 44 năm Bác của chúng ta đã đi xa, song những quan điểm, tư tưởng và tấm gương đạo đức sáng ngời của Bác vẫn còn in đậm trong lòng dân tộc Việt Nam. Những người làm báo Việt Nam hôm nay thật vinh dự và tự hào có Bác Hồ, một nhà báo cách mạng vĩ đại, một người thầy của báo chí cách mạng Việt Nam. Học tập tư tưởng và tấm gương đạo đức Bác Hồ để trở thành nhà báo cách mạng là nghĩa vụ và trách nhiệm của những người làm báo Việt Nam. Nhớ công ơn, công lao trời biển của Người, những người làm báo Việt Nam nguyện khổ công rèn luyện, mài giũa ngòi bút, tự trao dồi và nâng cao cho mình bản lĩnh chính trị, bản lĩnh nghề nghiệp và tác phong, đạo đức của người làm báo cách mạng để xứng đáng là học trò của Người và yêu cầu nhiệm vụ mới đang đặt ra.