Đầu tư cho các cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện

Điều 16 dự thảo Luật Báo chí có đề cập đến cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện là cơ quan báo chí có nhiều loại hình báo chí, cơ quan báo chí trực thuộc; có cơ chế đặc thù về tài chính. Góp ý về quy định liên quan đến cơ quan báo chí truyền thông chủ lực đa phương tiện, nhiều đại biểu cho rằng, báo chí cách mạng Việt Nam luôn gắn bó chặt chẽ với sự nghiệp giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

Thời gian qua, các cơ quan báo chí chủ lực là phương tiện truyền thông vô cùng quan trọng, tuyên truyền chủ trương, đối lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước; định hướng, dẫn dắt dư luận xã hội, góp phần định hướng thông tin...

Trong bối cảnh tài trợ, quảng cáo giảm, báo chí truyền thống gặp khó khăn về tài chính nên Nhà nước cần tiếp tục đầu tư cho các cơ quan báo chí, nhất là các cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện, nhằm bảo đảm báo chí thực hiện tốt chức năng định hướng, dẫn dắt dư luận, truyền thông chính sách và giữ vững tôn chỉ, mục đích của báo chí cách mạng. Cùng với đó cũng có ý kiến cho rằng, cần bổ sung thêm chính sách riêng đối với các cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện nhằm tạo điều kiện để những đơn vị này phát triển mạnh mẽ.

Góp ý dự thảo sửa đổi, đại biểu Trần Thị Thu Đông (Đoàn Cà Mau) cho rằng còn thiếu tiêu chí cụ thể để xác định đâu là một cơ quan báo chí truyền thông chủ lực. Nếu không có tiêu chí rõ ràng, việc áp dụng cơ chế đặc thù sẽ dễ dẫn đến tùy tiện, thiếu công bằng trong phân bổ nguồn lực.

“Tờ trình của Chính phủ chưa phân tích, đánh giá cụ thể về nguồn lực tài chính dự kiến để thực hiện các chính sách đầu tư và hỗ trợ. Điều này sẽ tạo ra rủi ro về tính khả thi của luật khi được thông qua. Một cơ chế đặc thù về tài chính không được hậu thuẫn bởi nguồn vốn cụ thể thì chỉ là quy định trên giấy, không giúp cho các cơ quan báo chí chủ lực thoát khỏi tình trạng khó khăn hiện tại để chuyển đổi số và nâng cao chất lượng thông tin. Tôi đề nghị làm rõ các tiêu chí cụ thể về phạm vi phủ sóng, số lượng nhân lực số, khả năng dẫn dắt dư luận nhân dân để xác định cơ quan báo chí chủ lực”, đại biểu Trần Thị Thu Đông nêu ý kiến.

Đại biểu Đoàn Cà Mau cho rằng, việc áp dụng cơ chế tài chính đặc thù cho cơ quan báo chí bao gồm ưu đãi thuế hoặc là cơ chế tự chủ tài chính cao hơn cần được rà soát kỹ lưỡng để đảm bảo tính thống nhất với các luật chuyên ngành khác như Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công. Nếu Luật Báo chí đi ngược hoặc chồng chéo, các cơ quan báo chí sẽ gặp vướng mắc lớn trong quá trình hạch toán và quyết toán.

Đại biểu Trần Thị Thu Đồng (Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Cà Mau).

Ngoài ra, góp ý về quy định nguồn thu của cơ quan báo chí, Đại biểu ĐB Nguyễn Thị Nguyệt Nga (Đoàn Hải Phòng) cho rằng, đây là bước tiến rất quan trọng thể hiện nhận thức mới về phát triển báo chí như là một lĩnh vực vừa mang tính văn hóa xã hội nhưng vừa có tính kinh tế sáng tạo.

Thực tiễn hiện nay nhiều cơ quan báo chí đang gặp khó khăn trong việc đảm bảo nguồn lực hoạt động, trong khi nhu cầu của cơ quan báo chí về đầu tư cho công nghệ chuyển đổi số hay là nâng cao chất lượng nội dung ngày càng lớn. Vì vậy, việc thiết lập cơ chế kinh tế báo chí là hoàn toàn cần thiết. Tuy nhiên trong dự thảo, khái niệm kinh tế báo chí hiện nay vẫn còn chung chung chưa được định nghĩa rõ ràng. Cho nên, Ban soạn thảo cần rà soát để bổ sung định nghĩa về kinh tế báo chí, làm rõ phạm vi giới hạn trong hoạt động đầu tư liên kết quảng cáo, tránh xu hướng thương mại hóa nội dung.

Xây dựng nền tảng vận hành số cho báo chí quốc gia

Đại biểu Trần Thị Thu Đông cho biết, dự thảo Luật đã đề cập đến đầu tư công cụ số để giám sát và xây dựng nền tảng vận hành số cho báo chí quốc gia. Tuy nhiên các quy định trong dự thảo còn nhiều điểm chưa rõ ràng. Ví dụ như khái niệm về vận hành nền tảng số báo chí quốc gia chưa rõ ràng về bản chất, phạm vi và mô hình vận hành. Việc xây dựng một nền tảng chung có thể tạo ra hạ tầng kỹ thuật dùng chung, nhưng cũng đặt ra câu hỏi về khả năng cạnh tranh và tính đa dạng của báo chí. Nếu nền tảng này hoạt động như một cơ quan phân phối nội dung độc quyền nó có thể làm giảm tính sáng tạo và cạnh tranh của các cơ quan báo chí. Vì vậy Ban soạn thảo cần làm rõ nền tảng này là hạ tầng kỹ thuật dùng chung hay là nền tảng phân phối và kinh doanh nội dung.

Đại biểu Trần Thị Thu Đông góp ý, cần ưu tiên cơ chế hỗ trợ tài chính để các cơ quan báo chí tự đầu tư xây dựng hệ sinh thái riêng, chỉ sử dụng nền tảng quốc gia như một công cụ hỗ trợ về dữ liệu và chống tin giả thay vì là nơi phân phối chính.

Đại biểu Nguyễn Thị Nguyệt Nga (Đoàn Hải Phòng) cũng ủng hộ quy định tại về phát triển hạ tầng dữ liệu báo chí số quốc gia và đào tạo nguồn nhân lực chuyển đổi số. Đại biểu đề nghị Chính phủ sớm xây dựng chiến lược dữ liệu báo chí quốc gia gắn với nền tảng dữ liệu thông tin quốc gia tạo điều kiện cho báo chí phát triển.

Các đại biểu tổ 9 thảo luận tổ chiều ngày 23/10.

Trí tuệ nhân tạo đặt ra thách thức về bản quyền

Đại biểu Trần Thị Thu Đông cho rằng, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo đặt ra thách thức lớn về bản quyền trong lĩnh vực báo chí, nhất là khi AI được dùng để tạo nội dung. Hiện tượng sao chép tin, bài của nhà báo mà không xin phép diễn ra phổ biến. Dự thảo luật mới chỉ dẫn chiếu sang Luật Sở hữu trí tuệ, chưa quy định rõ nguyên tắc bảo vệ quyền tác giả khi sử dụng AI, gây khó khăn cho báo chí trong thương mại hóa nội dung số và làm việc với các nền tảng xuyên biên giới. Vì vậy, cần bổ sung cơ chế thỏa thuận, trách nhiệm bảo đảm bản quyền và phạm vi liên kết bảo vệ báo chí trên môi trường mạng. 

Đại biểu Nguyễn Thị Nguyệt Nga cũng cho rằng, việc đề cập đến trách nhiệm khi sử dụng trí tuệ nhân tạo là một hướng tiếp cận mới kịp thời trong bối cảnh chuyển đổi số. Đại biểu đề xuất bổ sung quy định về trách nhiệm phối hợp giữa cơ quan quản lý và các nền tảng mạng xã hội trong việc xử lý thông tin sai sự thật, xuyên tạc và cần có quy định cụ thể về bảo vệ bản quyền báo chí trên không gian mạng để đảm vệ quyền lợi cho, nhà báo, cơ quan báo chí khi các tin bài được trích dẫn hoặc sao chép trái phép.