Chính quyền 2 cấp: “Số hoá” để rừng xanh mãi

Theo số liệu báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường Lai Châu, tính đến nay toàn tỉnh có 501.107,91ha rừng. Riêng diện tích rừng phòng hộ và rừng đặc dụng chiếm tới hơn 53% tổng diện tích. Sau khi sáp nhập, chính quyền tỉnh Lai Châu và các xã, phường đã thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng: kiểm lâm, biên phòng, công an, quân sự và các tổ bảo vệ rừng cộng đồng. Nhờ đó, công tác quản lý, bảo vệ rừng ngày càng hiệu quả, có tính đồng bộ. Mỗi xã đều có cách quản lý rừng cụ thể, rõ ràng, phân công trách nhiệm đến từng thôn, bản, cá nhân. Sự phối hợp này không chỉ giúp bảo vệ tốt tài nguyên rừng mà còn góp phần giữ vững an ninh trật tự vùng biên giới.

Điều đáng nói, công tác lãnh, chỉ đạo từ tỉnh xuống xã được triển khai đồng bộ: UBND tỉnh trực tiếp chỉ đạo, ban hành các nghị quyết, kế hoạch cụ thể; cấp xã là nơi bám sát thực tiễn, trực tiếp triển khai tới từng thôn, bản, hộ dân. Chính sự rõ ràng trong phân cấp, phối hợp chặt chẽ giữa tỉnh và cơ sở đã giúp các chính sách bảo vệ rừng không bị “nghẽn” ở khâu chỉ đạo hay chậm trễ trong thực thi. Cơ chế hai cấp giúp các xã trực tiếp rà soát, lập danh sách hộ nhận khoán bảo vệ rừng. Chính quyền xã được trao quyền chủ động hơn, lập ngay tổ phản ứng nhanh khi nhận tin báo, đồng thời báo cáo tỉnh để xử lý theo thẩm quyền. Quyết tâm giữ vững “màu xanh biên cương”.

Hiện, Lai Châu đang nỗ lực triển khai ứng dụng công nghệ số trong nhiều khâu của công tác quản lý, bảo vệ rừng. Cụ thể như: đã triển khai áp dụng hệ thống phần mềm FRMS, FRMS mobile trong theo dõi, cập nhật diễn biến rừng; ứng dụng thông tin cảnh báo cháy rừng, biến động rừng trên Website của Cục Kiểm lâm để tra cứu, phát hiện sớm các thông tin điểm cháy và biến động về rừng trên địa bàn; ứng dụng các phần mềm viễn thám, hệ thống ảnh vệ tinh và sử dụng các thiết bị GPS, máy bay không người lái (UAV) để kiểm tra hiện trường tại các khu vực có nguy cơ cháy rừng, biến động rừng... Công tác xử lý vi phạm lâm luật được siết chặt, kiên quyết xử lý các vụ khai thác, vận chuyển lâm sản trái phép.

Rừng - nguồn sống, nguồn lực

Thực hiện tốt việc bảo vệ và phát triển rừng, người dân được hưởng lợi lớn từ dịch vụ môi trường rừng. Riêng năm 2024, tổng số tiền chi trả DVMTR toàn tỉnh đạt hơn 350 tỷ đồng, bình quân mỗi hộ tham gia bảo vệ rừng ở vùng biên có thêm từ 6–10 triệu đồng/năm, góp phần tăng thu nhập cải thiện đời sống.

Ông Nguyễn Công Sơn - Chủ tịch UBND xã Mường Tè cho biết: toàn xã có gần 18.000ha rừng. Xác định giữ rừng là giữ sinh kế, giữ biên cương, xã thành lập các tổ bảo vệ rừng ở các bản, thường xuyên tuần tra, canh gác, phát dọn đường băng cản lửa, chuẩn bị các dụng cụ… sẵn sàng ứng cứu khi có cháy rừng xảy ra. Đồng thời phối hợp với cán bộ kiểm lâm địa bàn hướng dẫn bà con thực hiện các biện pháp an toàn khi đốt nương. Nhờ vậy, ý thức người dân nâng lên, rừng được bảo vệ tốt hơn. Nhiều năm qua, trên địa bàn xã không để xảy ra cháy rừng, không có tình trạng khai thác lâm sản trái phép; toàn bộ diện tích rừng của xã được bảo vệ, phát triển tốt, tạo môi trường sinh thái, tăng thêm thu nhập cho người dân.

Không dừng ở việc giữ rừng, Lai Châu đã và đang từng bước biến rừng thành động lực tăng trưởng. Nhiều xã vùng cao như: Sì Lở Lầu, Dào San, Sin Suối Hồ… đã triển khai thành công các mô hình kinh tế dưới tán rừng, góp phần thay đổi đời sống của đồng bào các dân tộc nơi đây. Các loại cây như sa nhân tím, mắc ca, sơn tra, sâm Lai Châu, thất diệp nhất chi hoa… được đưa vào trồng dưới tán rừng, không chỉ tận dụng hiệu quả nguồn tài nguyên đất đai mà còn giúp bảo vệ hệ sinh thái rừng bền vững.

Anh Tẩn Sài Sông - xã Sì Lở Lầu chia sẻ: “Qua tuyên truyền của cán bộ xã tôi biết được sâm Lai Châu là loại dược liệu quý, có nhiều tác dụng tốt cho sức khỏe, phù hợp với khí hậu địa phương, nhất là dưới tán rừng; nhu cầu thị trường, giá trị kinh tế cao. Chính vì vậy, tôi vào rừng tìm giống về trồng, mua hạt về gieo để mở rộng diện tích. Trong quá trình trồng, tôi chú ý học hỏi kỹ thuật làm đất để cây mọc tự nhiên, che chắn lưới cẩn thận cho sâm trong những ngày nắng nóng. Nhờ đó, sâm phát triển tốt, từ 100m2 ban đầu, đến nay gia đình tôi đã có 5.000m2 sâm và thất diệp nhất chi hoa”.

Dẫn chúng tôi đi thăm những cây sâm ở nhiều độ tuổi khác nhau đang lên xanh tốt, anh Sông nhẹ nhàng bới từng gốc sâm để lộ ra củ lớn, có giá trị kinh tế vài triệu đến vài chục triệu đồng/củ. Theo lời anh, cây càng lâu năm, giá trị kinh tế càng cao. Theo dự tính, 5 -7 năm tới, với số lượng cây hiện có, gia đình anh có thể thu đến 3 tỷ đồng.

Chính quyền địa phương cũng tích cực hỗ trợ người dân tiếp cận khoa học kỹ thuật, liên kết thị trường tiêu thụ sản phẩm. Nhờ đó, các mô hình kinh tế dưới tán rừng đang trở thành hướng đi bền vững trong công cuộc giảm nghèo và phát triển kinh tế vùng cao.

Rừng xanh mở lối cho “ngành công nghiệp không khói” phát triển

Từ những cánh rừng già, những đỉnh núi cao hùng vĩ, Lai Châu đã và đang mở lối cho “ngành công nghiệp không khói” phát triển, biến du lịch cộng đồng thành “sinh kế xanh” gắn với bảo tồn bản bản sắc văn hoá các dân tộc. Đến nay, Lai Châu đã có 12 điểm du lịch cộng đồng cấp tỉnh và 1 điểm du lịch cộng đồng tiêu biểu ASEAN (bản Sin Suối Hồ, xã Sin Suối Hồ). Ngoài ra, Lai Châu còn sở hữu hệ thống các bản làng có tiềm năng trở thành điểm du lịch cộng đồng, tập trung tại các xã: Tam Đường, Phong Thổ, Than Uyên, Nậm Hàng. Những mô hình du lịch cộng đồng không chỉ hút khách, mà còn tạo việc làm tại chỗ cho người dân làm hướng dẫn viên, vận hành homestay, sản xuất sản phẩm bản địa…

Anh Vàng A Chỉnh - chủ một homestay ở bản Sin Suối Hồ, xã Sin Suối Hồ chia sẻ với niềm tự hào: “Du khách đến đây thích nhất là được đi rừng, lên nương thảo quả để trải nghiệm cảm giác tự tay thu hái rồi tham gia xấy thảo quả cùng bà con. Họ thích ngồi quanh bếp lửa nghe người già kể chuyện giữ rừng, chuyện người Mông coi rừng như máu thịt của mình”. Theo anh Chỉnh, chính những cánh rừng xanh tốt, nguyên sơ của xã đã trở thành điểm nhấn thu hút du khách, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho người dân, riêng gia đình anh mỗi năm thu nhập trung bình khoảng 200 triệu đồng từ làm du lịch. Rừng không chỉ mang lại sự sống, mà còn mở ra hướng phát triển bền vững, giúp người dân yêu rừng, sống nhờ rừng và cùng nhau gìn giữ rừng.

“Giữ rừng – giữ tương lai”, đó không chỉ là khẩu hiệu mà là hành động thiết thực ở Lai Châu. Người dân trong tỉnh hiểu rằng, bảo vệ rừng hôm nay chính là gìn giữ sự sống, khí hậu và nguồn sinh kế. Mỗi cánh rừng được gìn giữ là một khoản “tiết kiệm” môi trường quý giá dành cho thế hệ mai sau.

Bền vững từ biên cương

Với 265,165km đường biên giới, Lai Châu hiểu rõ giá trị của “lá chắn xanh”. Rừng không chỉ giữ đất, giữ nước mà còn giữ yên biên giới. Các đồn biên phòng thường xuyên phối hợp với kiểm lâm và chính quyền xã nắm bắt tình hình, tuần tra, bảo vệ rừng, ngăn chặn các hành vi khai thác rừng trái phép, đồng thời tuyên truyền để người dân nhận thức rằng giữ rừng là giữ đất của mình. Trung tá Cao Văn Quý - Chính trị viên Đồn Biên phòng Pa Ủ chia sẻ: “Chúng tôi xác định bảo vệ rừng là nhiệm vụ quan trọng, giữ rừng là giữ lấy vành đai an toàn cho đất nước, là giữ cho từng bản làng sự bình yên và bền vững. Rừng xanh chính là biểu tượng của chủ quyền và lòng dân nơi biên cương. Chính vì vậy, chúng tôi phối hợp tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân, tham mưu cho các bản đưa nội dung bảo vệ rừng vào hương ước, quy ước bản để thực hiện. Giờ đây nhận thức của người dân đã thay đổi rõ rệt, bà con gắn bó và giữ rừng như giữ tài sản của chính gia đình mình”.

Hạ sĩ Lò Văn Tới - Chiến sỹ Đồn Biên phòng Sì Lờ Lầu nói: “Chúng tôi coi rừng như anh em, đồng đội. Giữ được rừng là giữ được thế trận lòng dân, là giữ được sự bình yên cho từng bản làng nơi phên dậu của Tổ quốc. Rừng không chỉ sống trong đất mà còn sống trong lòng người dân và những người lính đang ngày đêm gìn giữ biên cương”.

Những cánh rừng nguyên sinh tại các xã: Mường Tè, Phong Thổ, Sìn Hồ… hôm nay không chỉ là "lá phổi xanh" nuôi dưỡng sự sống mà còn mang giá trị chiến lược đặc biệt về quốc phòng, an ninh biên giới. Với địa hình hiểm trở, rừng trở thành “tấm áo giáp” tự nhiên, giúp lực lượng biên phòng che chắn, ẩn mình trong quá trình tuần tra, kiểm soát đường biên.

Đến nay tỷ lệ che phủ rừng toàn tỉnh đạt gần 53%, mục tiêu đến năm 2030, tỉnh Lai Châu phấn đấu nâng độ che phủ rừng đạt 55%, toàn bộ diện tích rừng được quản lý bền vững. Đây không chỉ là nỗ lực bảo vệ môi trường, mà còn phát huy tối đa tiềm năng của rừng trong phát triển kinh tế xanh với trung tâm phát triển dược liệu và du lịch sinh thái hàng đầu khu vực Tây Bắc, tạo sinh kế ổn định cho người dân, đồng thời góp phần gìn giữ hệ sinh thái rừng, bảo đảm an ninh quốc phòng vùng biên giới.

Ngắm nhìn những cánh rừng xanh ngắt trải dài bất tận chúng tôi mới hiểu vì sao người Lai Châu coi rừng là máu thịt. Giữ rừng không chỉ là trách nhiệm của một thế hệ, mà là sự tiếp nối qua bao đời - để mỗi cánh rừng hôm nay tiếp tục tỏa bóng, nuôi sống con người, chở che biên cương và tạo nên sức bật bền vững cho tương lai.

Bài 4: Thu hút đầu tư từ thể chế mới - Lai Châu quyết tâm thực hiện mục tiêu tăng trưởng kinh tế 2 con số