Đồng chí Tống Thanh Hải - Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh trình bày chuyên đề 5: Nghị quyết số 23-NQ/TW, ngày 02/8/2026 của Bộ Chính trị về công tác người việt nam ở nước ngoài và Chương trình hành động của Ban Thường vụ Tỉnh ủy thực hiện Nghị quyết số 23-NQ/TW.

Công tác đối với người Việt Nam ở nước ngoài luôn là một chủ trương lớn, mang tính chiến lược của Đảng và Nhà nước ta. Sau hơn 20 năm thực hiện Nghị quyết số 36-NQ/TW, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đã lớn mạnh với hơn 6,5 triệu người tại hơn 130 quốc gia và vùng lãnh thổ. Nghị quyết số 23-NQ/TW tiếp tục đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy, phương thức thực hiện, chuyển từ vận động, tập hợp, chăm lo sang đồng hành, kết nối, kiến tạo và phát huy nguồn lực.

I. NHỮNG NỘI DUNG CỐT LÕI CỦA NGHỊ QUYẾT SỐ 23-NQ/TW

1. Về quan điểm chỉ đạo: Nghị quyết xác định 04 quan điểm cốt lõi

- Người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời, là nguồn lực chiến lược quan trọng góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia và là cầu nối giữa Việt Nam với thế giới.

- Chuyển mạnh tư duy từ vận động, tập hợp sang đồng hành, kiến tạo cơ chế; chủ động bảo hộ quyền lợi và hỗ trợ cộng đồng.

- Người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận đặc biệt trong khối đại đoàn kết toàn dân tộc; đề cao tinh thần hòa hợp, khát vọng phồn vinh; trân trọng mọi ý kiến đóng góp xây dựng.

- Đây là trách nhiệm của toàn hệ thống chính trị, được thực hiện liên tục, toàn diện, đồng bộ và linh hoạt.

Có thể thấy, điểm xuyên suốt là phải nhìn nhận người Việt Nam ở nước ngoài không chỉ là đối tượng vận động, chăm lo, mà còn là chủ thể có thể đồng hành và đóng góp cho quê hương, đất nước.

2. Về mục tiêu

Nghị quyết xác định 03 mục tiêu lớn: giúp cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài có địa vị pháp lý vững chắc, hòa nhập sâu, giữ gìn tiếng Việt và bản sắc dân tộc; khơi dậy lòng yêu nước, phát huy tiềm năng thành nguồn lực cụ thể trong các lĩnh vực kinh tế, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo; đồng thời hoàn thiện chính sách, kiến tạo hệ sinh thái kết nối chuyên gia, trí thức, nhà khoa học.

3. Về nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm: Nghị quyết đề ra 07 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm

- Xác định công tác người Việt Nam ở nước ngoài là trách nhiệm của toàn hệ thống chính trị; tiếp tục đổi mới tư duy theo tình hình thực tiễn.

- Xây dựng, hoàn thiện pháp luật và cải cách thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho kiều bào về nước đầu tư, làm việc, sinh sống.

- Đa dạng hóa hình thức tập hợp cộng đồng, có chính sách thu hút nhân tài, phát huy nguồn lực của kiều bào.

- Tăng cường ngoại giao nhà nước để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, hỗ trợ kiều bào có địa vị pháp lý vững chắc ở nước sở tại.

- Đẩy mạnh hỗ trợ cộng đồng duy trì bản sắc văn hóa dân tộc và phong trào dạy, học tiếng Việt ở nước ngoài.

- Đổi mới nội dung, phương thức thông tin đối ngoại để kiều bào nắm bắt chính xác, kịp thời chủ trương và tình hình đất nước.

- Nâng cao hiệu quả cơ chế phối hợp liên ngành, bồi dưỡng năng lực đội ngũ cán bộ làm công tác người Việt Nam ở nước ngoài.

Những nội dung này là cơ sở để tỉnh Lai Châu cụ thể hóa thành Chương trình hành động phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.

II. CHƯƠNG TRÌNH HÀNH ĐỘNG CỦA BAN THƯỜNG VỤ TỈNH ỦY THỰC HIỆN NGHỊ QUYẾT 23-NQ/TW

1. Về tình hình

Nhìn lại hơn 20 năm triển khai Nghị quyết số 36-NQ/TW trên địa bàn tỉnh, công tác người Việt Nam ở nước ngoài đã từng bước được quan tâm, gắn với công tác đối ngoại của tỉnh. Nhận thức của các cấp, các ngành từng bước được nâng lên; công tác thông tin, tuyên truyền, đối ngoại Nhân dân, bảo hộ và hỗ trợ công dân Lai Châu sinh sống, học tập, lao động ở nước ngoài được quan tâm thực hiện; phối hợp với các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài từng bước được tăng cường. Những kết quả đó đã góp phần quảng bá hình ảnh, con người và tiềm năng của Lai Châu.

Tuy nhiên, Chương trình hành động cũng chỉ rõ một số hạn chế. Việc rà soát, nắm tình hình và kết nối cộng đồng người Lai Châu ở nước ngoài chưa thường xuyên, chưa hình thành được mạng lưới kết nối có tính hệ thống; việc phát huy nguồn lực về tri thức, kinh nghiệm, quan hệ và nguồn lực kinh tế còn hạn chế; công tác phối hợp có lúc chưa đồng bộ; việc lồng ghép công tác người Việt Nam ở nước ngoài vào các chương trình phát triển kinh tế - xã hội, đối ngoại và đối ngoại Nhân dân chưa thật sự rõ nét.

Từ thực tiễn đó, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới mạnh mẽ tư duy và phương thức thực hiện, chuyển từ vận động, tập hợp, chăm lo sang đồng hành, kết nối, kiến tạo và phát huy nguồn lực, phù hợp với điều kiện thực tiễn của tỉnh.

2. Về mục tiêu

Chương trình hành động xác định mục tiêu xây dựng cộng đồng người Lai Châu nói riêng và người Việt Nam nói chung ở nước ngoài có địa vị pháp lý vững chắc, hòa nhập sâu rộng và phát triển ổn định.

Cùng với đó, duy trì, giữ vững các mối kết nối thông tin ổn định với con em quê hương Lai Châu đang học tập, lao động tại nước ngoài; tăng cường bảo tồn, lan tỏa, quảng bá các giá trị truyền thống nhân văn tốt đẹp và bản sắc văn hóa đặc sắc của các dân tộc tỉnh Lai Châu thông qua không gian số.

Một mục tiêu nữa là khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc để kiều bào và thân nhân an tâm, tin tưởng, đóng góp nguồn lực tinh thần, tri thức và kiều hối phát triển kinh tế hộ gia đình, thúc đẩy an sinh xã hội; xây dựng khối đại đoàn kết bền chặt từ cơ sở, chung sức xây dựng tỉnh biên giới hòa bình, hữu nghị, ổn định và phát triển.

3. Về nhiệm vụ, giải pháp: chương trình hành động xác định 07 nhóm nhiệm vụ, giải pháp

3.1. Nhóm thứ nhất: Tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao nhận thức, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng

Trước hết, tiếp tục quán triệt sâu sắc, thực hiện nghiêm túc chủ trương, đường lối, quan điểm chỉ đạo của Đảng về công tác người Việt Nam ở nước ngoài; đổi mới căn bản tư duy từ “vận động, tập hợp” sang “đồng hành, kiến tạo cơ chế” phù hợp với thực tiễn của tỉnh. Cùng với đó, tăng cường nắm bắt tâm tư, nguyện vọng; kịp thời ghi nhận, giải quyết các ý kiến đóng góp chính đáng của thân nhân người Việt Nam ở nước ngoài tại cơ sở; sẵn sàng tiếp nhận các đóng góp trí tuệ xây dựng quê hương qua môi trường số trực tuyến công khai.

Đồng thời, đề cao trách nhiệm của người đứng đầu cấp ủy, tổ chức đảng và chính quyền các cấp; chủ động lồng ghép nội dung quản lý lao động, công dân ra nước ngoài vào quy hoạch, chiến lược, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội hằng năm của tỉnh; tăng cường theo dõi, giám sát quá trình triển khai thực hiện.

3.2. Nhóm thứ hai: Tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách, tạo môi trường và điều kiện thuận lợi

Tập trung rà soát, cắt giảm và đơn giản hóa tối đa các thủ tục hành chính trực tuyến toàn trình liên quan đến người Việt Nam ở nước ngoài và thân nhân, nhất là về đất đai, nhà ở, quốc tịch, bảo đảm đồng bộ, minh bạch và tích hợp hiệu quả vào dịch vụ công trực tuyến. Đồng thời, tạo điều kiện để người Lai Châu ở nước ngoài tham gia đóng góp ý kiến từ xa vào các quy hoạch, đề án trọng điểm của địa phương.

Bên cạnh việc tạo thuận lợi, cần nâng cao chất lượng quản lý nhà nước về xuất nhập cảnh, quản lý chặt chẽ lao động đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng; chủ động phòng ngừa, ngăn chặn các hành vi lợi dụng chủ trương, chính sách đối với người Việt Nam ở nước ngoài để trục lợi, gây chia rẽ cộng đồng hoặc tổ chức di cư trái phép qua biên giới.

3.3. Nhóm thứ ba: Xây dựng cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đoàn kết, phát triển và tích cực hướng về quê hương, đất nước

Trọng tâm là chủ động phối hợp với các cơ quan Trung ương và cơ quan đại diện ngoại giao Việt Nam ở nước ngoài thực hiện tốt công tác bảo hộ công dân, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của công dân Lai Châu ở nước ngoài; quan tâm hỗ trợ các trường hợp có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn.

Cùng với đó, khuyến khích phát triển mạng lưới liên lạc trực tuyến, tăng cường chia sẻ thông tin giữa các hộ gia đình; đẩy mạnh đại đoàn kết, hòa hợp dân tộc; phát huy vai trò người có uy tín, dòng họ tại cơ sở; tuyên truyền, xóa bỏ định kiến và kịp thời động viên, khen thưởng các cá nhân, thân nhân tiêu biểu.

Đồng thời, tăng cường phổ biến, giáo dục pháp luật Việt Nam và pháp luật nước sở tại cho công dân trước khi xuất cảnh; nâng cao ý thức chấp hành kỷ luật lao động; chủ động phối hợp thực hiện các thỏa thuận quốc tế về tương trợ tư pháp, phòng, chống di cư trái phép và tội phạm mua bán người qua biên giới, góp phần hạn chế tình trạng công dân vi phạm pháp luật nước ngoài.

3.4. Nhóm thứ tư: Phát huy hiệu quả nguồn lực của người Việt Nam ở nước ngoài phục vụ phát triển nhanh, bền vững và bảo vệ Tổ quốc

Đẩy mạnh thu hút và phát huy trí tuệ, sáng kiến đóng góp từ xa của đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học, đặc biệt là người Việt Nam ở nước ngoài; có chính sách đãi ngộ, tạo môi trường làm việc minh bạch, tôn vinh và sử dụng hiệu quả các công trình, sáng kiến, sản phẩm có giá trị phục vụ phát triển địa phương.

Đối với phát triển kinh tế, tạo điều kiện thuận lợi, kết nối thông tin để doanh nhân kiều bào hỗ trợ giới thiệu, quảng bá nông sản chủ lực, sản phẩm OCOP của địa phương ra thị trường quốc tế. Đồng thời, phối hợp với Bộ Ngoại giao và các cơ quan Trung ương xây dựng, cập nhật cơ sở dữ liệu về người Việt Nam ở nước ngoài; tiếp nhận, phản hồi các đề xuất, đóng góp cho quê hương khi có.

Bên cạnh đó, phát huy vai trò của cộng đồng và thân nhân trong bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa; chủ động đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch lợi dụng vấn đề dân tộc, tôn giáo, biên giới để chống phá đất nước và địa phương.

3.5. Nhóm thứ năm: Phát huy vai trò của người Việt Nam ở nước ngoài trong gìn giữ tiếng Việt, bản sắc văn hóa dân tộc, tăng cường gắn kết với quê hương, đất nước

Đổi mới nội dung, phương thức tuyên truyền, giáo dục truyền thống, giữ gìn tiếng Việt thông qua các tài liệu, học liệu số hóa để thân nhân người Việt Nam ở nước ngoài kết nối, chia sẻ, góp phần gìn giữ ngôn ngữ dân tộc đối với thế hệ trẻ. Khơi dậy tinh thần tự hào, vai trò “đại sứ văn hóa” của mỗi cá nhân trong giới thiệu, quảng bá hình ảnh thiên nhiên, con người và bản sắc văn hóa độc đáo của các dân tộc tỉnh Lai Châu ra thế giới thông qua các nền tảng mạng xã hội cá nhân.

Cùng với đó, hỗ trợ, giải quyết kịp thời, đúng quy định pháp luật các nhu cầu tín ngưỡng, tôn giáo chính đáng của người Việt Nam ở nước ngoài khi về thăm thân tại địa phương; khuyến khích thanh thiếu niên ở nước ngoài hướng về quê hương thông qua ứng dụng công nghệ số, tiếp cận các giá trị lịch sử, văn hóa truyền thống của tỉnh từ xa.

3.6. Nhóm thứ sáu: Phát huy vai trò chủ thể của người Việt Nam ở nước ngoài trong công tác thông tin, tuyên truyền

Khuyến khích, tạo điều kiện để thân nhân người Việt Nam ở nước ngoài tại địa phương chủ động thông tin, giới thiệu đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng, Nhà nước và các thành tựu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Lai Châu đến công dân Lai Châu ở nước ngoài. Đồng thời, tăng cường chia sẻ thông tin chính thống, khách quan, chính xác; đa dạng hóa phương thức truyền tải thông tin về tình hình phát triển vùng biên giới trên nền tảng số công khai trên mạng internet để kiều bào tiếp cận.

3.7. Nhóm thứ bảy: Kiện toàn tổ chức bộ máy, tăng cường cơ chế phối hợp và nguồn lực

Tăng cường phối hợp liên ngành từ cấp tỉnh xuống cấp xã, kịp thời xử lý các công việc liên quan đến người Việt Nam ở nước ngoài. Chương trình hành động xác định Sở Ngoại vụ là cơ quan đầu mối chủ trì tham mưu, phối hợp với các cơ quan, đơn vị, địa phương triển khai các nhiệm vụ liên quan. Đồng thời, bảo đảm nguồn lực cho công tác; bố trí cán bộ kiêm nhiệm có năng lực; ưu tiên bố trí kinh phí từ ngân sách kết hợp huy động các nguồn lực xã hội hóa hợp pháp để duy trì vận hành tốt các kênh truyền thông số đối ngoại.

Như vậy, 07 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trong Chương trình hành động đã bám khá sát các yêu cầu của Nghị quyết, đồng thời cụ thể hóa vào những việc tỉnh có thể và cần phải làm. Phụ lục kèm theo tiếp tục phân công rõ cơ quan chủ trì, phối hợp, sản phẩm và thời gian thực hiện để làm căn cứ triển khai và lượng hóa kết quả đầu ra.

Về tổ chức thực hiện, các cấp ủy, tổ chức đảng, cơ quan, đơn vị căn cứ chức năng, nhiệm vụ và nội dung Chương trình hành động để cụ thể hóa thành kế hoạch, nhiệm vụ và tiến độ thực hiện phù hợp; đồng thời tăng cường công tác phối hợp, theo dõi, kiểm tra, giám sát, sơ kết, tổng kết và báo cáo kết quả theo quy định. Quá trình triển khai phải bảo đảm rõ trách nhiệm, rõ tiến độ, rõ sản phẩm; gắn trách nhiệm của người đứng đầu với kết quả thực hiện, kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, bảo đảm các nhiệm vụ được thực hiện đồng bộ, thực chất và hiệu quả.

Nghị quyết số 23-NQ/TW đặt ra yêu cầu mới đối với công tác người Việt Nam ở nước ngoài. Đối với Lai Châu, trọng tâm là duy trì kết nối, làm tốt công tác bảo hộ và hỗ trợ công dân, phát huy tri thức, sáng kiến, nguồn lực kinh tế và vai trò quảng bá văn hóa của cộng đồng; đồng thời kiện toàn cơ chế phối hợp và bảo đảm điều kiện thực hiện. Đây cũng chính là những nội dung Chương trình hành động của Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã cụ thể hóa để tổ chức triển khai trong thời gian tới.