Trong chuyến công tác mới đây tại xã Ma Ly Pho (huyện Phong Thổ), ấn tượng nhiều nhất với chúng tôi là sự đổi thay mạnh mẽ ở KKT Cửa khẩu Ma Lù Thàng. Hạ tầng cơ sở được đầu tư xây dựng cơ bản phát huy hiệu quả. Hoạt động buôn bán xuất nhập khẩu hàng hóa diễn ra khá nhộn nhịp. Chốc chốc, chúng tôi phải nép xe vào bên lề nhường đường cho những chiếc xe chở đầy hàng hóa đi qua. Theo số liệu báo cáo từ Ban Quản lý KKT Cửa khẩu Ma Lù Thàng, năm 2017, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 378,53 triệu USD (năm 2005 là 63,14 triệu USD); tổng số lượt hành khách xuất nhập cảnh đạt hơn 154.546 lượt; số lượt phương tiện xuất nhập cảnh đạt 2.371 lượt - cao gấp 1,8 lần so với năm 2005. Một trong những nguyên nhân của sự nhộn nhịp ấy, đó chính là kim ngạch xuất nhập khẩu tăng cao do cơ sở hạ tầng được đầu tư và xây dựng với hệ thống giao thông huyết mạch nối tới Cửa khẩu (như quốc lộ 4D và 12) được nâng cấp kịp thời. Sản vật địa phương cũng khá phong phú đa dạng, nhiều nhất là chuối, sắn, ngô, rắn... đã góp phần thay đổi diện mạo của Cửa khẩu. Cùng với đó, tài nguyên khoáng sản cũng được xuất nhập khẩu đáng kể đã đẩy giá trị trao đổi lên cao.

Trạm Kiểm soát Liên hợp được đầu tư xây dựng khang trang phục vụ nhu cầu xuất nhập khẩu, thúc đẩy phát triển các dịch vụ thương mại KKT Cửa khẩu Ma Lù Thàng. 

Tìm hiểu chúng tôi được biết, nhằm từng bước khai thác thế mạnh về kinh tế Cửa khẩu góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế của địa phương, những năm qua, tỉnh ta đã áp dụng nhiều cơ chế chính sách thông thương thúc đẩy hoạt động biên mậu khu vực biên giới thông qua các cáccửa khẩu chính, phụ và lối mở sang Trung Quốc. Theo đó, UBND tỉnh đã ban hành các văn bản như: Quyết định số 1578/QĐ-UBND ngày 18/11/2016 của UBND tỉnh Lai Châu về việc ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Nghị quyết về phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo quốc phòng, an ninh các xã biên giới giai đoạn 2016 – 2020; Quyết định số 1902/QĐ-UBND ngày 30/12/2016 của UBND tỉnh Lai Châu ban hành Chương trình phát triển kinh tế Cửa khẩu tỉnh Lai Châu giai đoạn 2016-2020... Tỉnh cũng triển khai quy hoạch xây dựng KKT Cửa khẩu và coi đây là khâu đột phá trong đẩy nhanh tốc độ chuyển dịch cơ cấu kinh tế của tỉnh.

Hiện KKT Cửa khẩu Ma Lù Thàng gồm có nhà liên hợp, trung tâm thương mại, nhà hàng, khách sạn, bến bãi, nhà kho… Tại các điểm thông quan thuộc KKT Cửa khẩu Ma Lù Thàng, hoạt động xuất nhập khẩu hàng hóa đã sôi động hơn rất nhiều… Tạo điều kiện thuận lợi, thúc đẩy phát triển thương mại biên giới, UBND tỉnh đã chỉ đạo Ban Quản lý KKT Cửa khẩu Ma Lù Thàng và UBND các huyện biên giới sửa chữa, cải tạo các tuyến đường từ quốc lộ, tỉnh lộ đến cửa khẩu, lối mở biên giới. Các tuyến đường giao thông kết hợp với đường ra biên giới cơ bản được đầu tư xây dựng. Cở sở hạ tầng kỹ thuật thiết yếu tại Cửa khẩu Ma Lù Thàng cũng được quan tâm xây mới cơ bản đáp ứng được nhu cầu thông thương hàng hóa... Qua đó, thu hút được nhiều cá nhân, doanh nghiệp đầu tư các kho, bãi kiểm đếm hàng hóa phục vụ xuất nhập khẩu và tái xuất hàng hóa.

Trên địa bàn KKT Cửa khẩu Ma Lù Thàng có 1 Cửa khẩu Ma Lù Thàng và 5 Trạm Kiểm soát: Lùng Than, Si Choang, Gia Khâu, Pô Tô, Kẻng Mỏ. Nhờ đẩy mạnh công tác cải cách thủ tục hành chính ở KKT Cửa khẩu; cùng với sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan hữu quan nên thời gian làm thủ tục xuất nhập khẩu hàng hóa, xuất nhập cảnh được rút ngắn, không có biểu hiện gây nhũng nhiễu, phiền hà, giảm các chi phí phát sinh cho doanh nghiệp... tạo điều kiện thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xuất nhập khẩu. Nhờ đó, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua KKT Cửa khẩu Ma Lù Thàng trong thời gian qua tăng nhanh; hàng hóa xuất khẩu cũng phong phú, đa dạng hơn với các loại nông, lâm sản của tỉnh như: Thảo quả, quả chuối lá, ngô, sắn. Hàng hóa của các tỉnh khác xuất khẩu qua địa bàn như: Nông sản, thực phẩm đông lạnh, hạt nhựa và một số loại hoa quả tươi. Hoạt động tạm nhập tái xuất hàng hóa gồm nhiều chủng loại như: hàng nông sản, máy móc thiết bị, mỹ phẩm, thức ăn chăn nuôi, thực phẩm đông lạnh...

Bước đầu đã khai thác lợi thế Cửa khẩu, lối mở của tỉnh và thu hút các doanh nghiệp có năng lực, có hợp đồng xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa với các đối tác trong nước tham gia kinh doanh tạm nhập, tái xuất hàng hóa qua địa bàn tỉnh Lai Châu. Đảm bảo tốt cho những chuyến hàng được thông quan nhanh chóng, thuận lợi, đã góp phần không nhỏ vào nguồn thu ngân sách cho địa phương. Riêng năm 2017, tổng thu thuế, phí, lệ phí thực hiện đạt hơn 56,445 triệu đồng (tăng 3,74 tỷ đồng so với năm 2016). Trong đó, thuế xuất nhập khẩu đạt 4,197 tỷ đồng; phí, lệ phí đạt 52,248 tỷ đồng... Qua đó, đã góp phần thu hút các nguồn lực xã hội tiếp tục tham gia đầu tư hệ thống kho, bãi phục vụ hoạt động xuất nhập khẩu, thúc đẩy phát triển các dịch vụ thương mại, tạo việc làm cho người lao động, góp phần xóa đói, giảm nghèo và củng cố an ninh quốc phòng tại các xã khu vực biên giới.

Ông Nguyễn Thái Sơn - Trưởng Ban Quản lý KKT Cửa khẩu Ma Lù Thàng khẳng định, trong chiến lược phát triển kinh tế  - xã hội, tỉnh cũng đã xác định kinh tế cửa khẩu là một trong những động lực quan trọng để đẩy nhanh tốc độ tăng trưởng, chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa – hiện đại hóa. Chính vì vậy, những năm qua, tỉnh đã tạo mọi điều kiện thuận lợi nhất cho các nhà đầu tư trong và ngoài tỉnh tới đầu tư vào KKT Cửa khẩu Ma Lù Thàng. Và, để tạo sức hút bền vững, thời gian tới, Ban Quản lý KKT Cửa khẩu tiếp tục đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tạo môi trường thuận lợi thu hút các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh. Phấn đấu hoàn thành chỉ tiêu kế hoạch năm 2018 về tổng giá trị kim ngạch xuất nhập khẩu, thu nộp ngân sách. Đẩy mạnh hoạt động xúc tiến thương mại, xúc tiến đầu tư, tư vấn giúp các tổ chức, cá nhân trong và ngoài tỉnh tham gia đầu tư vào sản xuất kinh doanh và tham gia hoạt động thương mại - dịch vụ. Thường xuyên, định kỳ gặp gỡ trao đổi hội đàm với cơ quan đối đẳng phía Trung quốc để bàn bạc thống nhất giải quyết các công việc có liên quan nhằm thúc đẩy phát triển các hoạt động thương mại ngày càng ổn định và bền vững...