Hoang Thèn là xã vùng thấp của huyện Phong Thổ. Nơi đây từng được biết đến là xứ sở của chuối tây và mía lấy đường. Sau nhiều năm đi vào canh tác, chuối bị thoái hóa, sâu bệnh nhiều, năng suất giảm, hiệu quả kinh tế thấp trong khi mía lấy đường khó tìm đầu ra ổn định khiến người dân không mặn mà rồi chuyển đổi sang trồng sắn.

Anh Tẩn A Tại – Phó Chủ tịch UBND xã Hoang Thèn cho biết: Bà con kết hợp trồng cả giống sắn cao sản và sắn địa phương với ước mơ giảm nghèo, nâng cao mức sống. Thực tế trong những năm 2022-2023 giá sắn bán cao, giao động ở mức trung bình 1.700 đồng/kg sắn tươi, có thời điểm lên đến trên 2.000 đồng/kg. Điều đáng nói, sắn thu hoạch đến đâu bán hết đến đó và mang lại thu nhập cao cho người dân. Chính điều này đã khích lệ bà con không ngừng mở rộng diện tích trồng sắn.

Qua thống kê, năm 2024 nhân dân trong xã trồng được 220ha sắn (tăng 10ha so với năm 2023). Sắn được trồng ở 100% các bản trong xã nhưng nhiều nhất ở các bản: Lèng Suôi Chin, Hoang Thèn, Séo Lẻng, Huổi Luông. Sắn phù hợp với điều kiện tự nhiên khí hậu địa phương, lại được chăm sóc cẩn thận, ít sâu bệnh gây hại nên phát triển tốt, ra nhiều củ. Dù vậy, đến thời điểm thu hoạch (từ tháng 10 năm trước đến tháng 3 năm sau) giá sắn thấp, chỉ đạt 1.200 đồng/kg rồi giảm dần xuống còn 800 đồng/kg, khiến người dân không muốn thu hoạch.

Giá sắn thấp nhiều hộ dân ở bản Séo Lẻn (xã Hoang Thèn) quyết định không bán sắn mà chỉ nhổ về cho lợn, gà ăn.

Anh Phàn A Củi – Phó bản Séo Lẻn (xã Hoang Thèn) bùi ngùi nhớ lại, bản tôi có 51 hộ, 297 nhân khẩu thì có đến 100% số hộ trồng sắn. Hộ ít cũng trồng vài trăm mét vuông, hộ nhiều đến 2ha. Năm 2023 sắn được giá (sắn 1 năm bán 2.800 đồng/kg, sắn 2 năm bán 2.500 đồng/kg) bà con ai cũng phấn khởi nô nức thu hoạch. Các thương lái vào tận bản để mua. Người dân thu hoạch đến đâu bán hết đến đó, có hộ thu trên 100 triệu đồng. Nhưng năm nay giá sắn thấp nhất trong vòng 5 năm gần đây, bà con không ai muốn thu hoạch, hầu hết sắn còn giữ nguyên trên nương.

Chị Tẩn Chào Xuân người dân bản Séo Lản bộc bạch, gia đình tôi trồng 7.000m2 sắn, năm 2023 thu được 23 triệu đồng, năm 2024 trồng lên 10.000m2 nhưng thấy giá sắn quá rẻ gia đình tôi chưa bán, thỉnh thoảng chỉ lấy ít sắn về cho lợn, gà ăn. Điều tôi lo lắng nhất là sắp tới cả 8 miệng ăn sẽ dựa vào gì để sống vì sắn là nguồn thu chính của gia đình!

Chung nỗi niềm với gia đình chị Xuân, gia đình anh Phàn A Ngan cùng bản Séo Lẻn cũng loay hoay tìm hướng giải quyết cho 1,5ha sắn. Theo chia sẻ của anh, 7.000m2 sắn 2 năm của gia đình thương lái không mua, 8.000m2 sắn còn lại được 1 năm tuổi thì thương lái trả giá quá thấp (chỉ được 800 đồng/kg). Sau khi trừ công thu hoạch, vận chuyển, nuôi người lao động 1 bữa ăn tối thì công sức trồng, chăm sóc của gia đình anh chẳng được là bao. Nghĩ vậy, gia đình anh mới bán 45 bao sắn củ, thu 3,2 triệu đồng. Số sắn còn lại gia đình anh quyết định không bán mà chờ đến năm sau. Có điều anh vẫn đang trăn trở như ngồi trên đống lửa vì không biết đến vụ sau giá sắn sẽ lên cao hay xuống thấp và sắn lưu 3 năm củ to thì thương lái có còn thu mua?

Một số hộ dân của xã Hoang Thèn trồng sắn cao sản bắt buộc phải thu hoạch vì sắn có hiện tượng thối củ.

Có thể thấy giá sắn giảm sâu khiến người dân Hoang Thèn loay hoay với nhiều nỗi lo thường trực. Nhưng đó chưa phải tất cả, bởi theo chia sẻ của bà con, những hộ trồng giống sắn cao sản mới là đáng lo nhất vì sau khi trồng giống sắn này từ 6-8 tháng bắt buộc phải thu hoạch nếu không củ sắn sẽ tự thối. Không muốn công sức đổ xuống sông, xuống biển, nhiều hộ dù không muốn bán sắn giá thấp cũng phải thu hoạch cho kịp.

Thấu hiểu khó khăn của người dân, xã Hoang Thèn tuyên truyền vận động người dân căn cứ tình hình thực tế của mỗi gia đình để có lựa chọn sáng suốt nhất. Ngoài bán sắn tươi bà con có thể tranh thủ thời tiết nắng ấm, thu sắn về nạo khô để bán hoặc làm thức ăn cho chăn nuôi. Với những người dân đang trong độ tuổi lao động có thể đi làm việc tại các khu công nghiệp hay các tỉnh vùng xuôi để có thêm thu nhập trang trải cuộc sống gia đình. Về lâu dài, xã sẽ đề xuất lên cấp trên nghiên cứu giải pháp liên kết tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp nói chung, sắn nói riêng để người dân có được nguồn thu nhập xứng đáng sau những ngày dài lao động vất vả.

Hy vọng rằng, với sự nỗ lực của chính quyền địa phương sẽ giúp người dân Hoang Thèn giảm bớt khó khăn trong việc tiêu thụ sản phẩm và yên tâm hơn trong phát triển kinh tế, hướng đến mục tiêu giảm nghèo, làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.