Lai Châu có nhiều lợi thế phát triển nông nghiệp hàng hóa với các sản phẩm đặc trưng như: chè, mắc-ca, chanh leo, chuối, dược liệu và sâm Lai Châu. Tuy nhiên, để nâng sức cạnh tranh, sản phẩm không chỉ cần chất lượng mà còn phải có vùng nguyên liệu ổn định, nguồn gốc minh bạch. Vì vậy, CĐS đang mở ra phương thức quản lý mới, từng bước số hóa thông tin từ vùng trồng, chủ thể sản xuất đến quy trình chăm sóc, thu hoạch, tiêu thụ. Đây cũng là hướng ngành Nông nghiệp và Môi trường (NN&MT) tỉnh xác định nhằm gắn sản xuất với chế biến, tiêu thụ, TSNG và xây dựng thương hiệu nông sản.
Đồng chí Nguyễn Thành Đồng - Phó Giám đốc Sở NN&MT khẳng định: “Cấp mã số vùng trồng là nhiệm vụ trọng tâm trong tái cơ cấu nông nghiệp của tỉnh. Đây không chỉ là yêu cầu bắt buộc để xuất khẩu mà còn là cơ hội để nâng cao giá trị, xây dựng thương hiệu, góp phần đưa nông nghiệp Lai Châu phát triển bền vững”.
Từ định hướng đó, số hóa đang bắt đầu từ chính những vùng sản xuất. Lai Châu hiện có 20 mã số vùng trồng với tổng diện tích trên 2.242ha, cùng 8 mã số cơ sở đóng gói chuối xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Việc cấp mã số giúp xác định rõ vùng sản xuất, tạo cơ sở phục vụ kiểm tra, giám sát và đáp ứng yêu cầu của thị trường.
Một mã số vùng trồng chỉ thực sự phát huy giá trị khi đi cùng hệ thống dữ liệu được cập nhật xuyên suốt từ nguồn giống, vật tư, chăm sóc đến thu hoạch, sơ chế, đóng gói. Theo đó, ngành NN&MT tỉnh đang đẩy mạnh rà soát vùng sản xuất, thúc đẩy liên kết theo chuỗi giá trị, bảo đảm an toàn thực phẩm, TSNG và ứng dụng công nghệ trong quản lý.
Đến nay, 203 cơ sở đã hoàn thiện hồ sơ đăng ký sử dụng mã số, mã vạch, QR code để truy xuất nguồn gốc; 79 sản phẩm OCOP, sản phẩm nông sản được đưa lên hệ thống quản lý TSNG của tỉnh. Tuy nhiên, QR chỉ là “cánh cửa”; giá trị cốt lõi nằm ở dữ liệu phía sau. Thông tin càng đầy đủ, chính xác và được cập nhật thường xuyên, khả năng kiểm soát chất lượng, tạo niềm tin cho người tiêu dùng càng cao.

Vườn sâm của Hợp tác xã Bảo tồn Phát triển Sâm núi Lai Châu được cấp mã số cơ sở trồng, góp phần cung ứng nguồn giống bảo đảm chất lượng cho người dân.

Hiện, một số vùng trồng vẫn còn hạn chế trong ghi chép, cập nhật dữ liệu và duy trì các điều kiện sau khi được cấp mã. Vì vậy, yêu cầu đặt ra không chỉ là “có mã” mà phải “quản lý bằng dữ liệu”, để TSNG thực sự trở thành công cụ nâng cao giá trị và sức cạnh tranh của nông sản Lai Châu.
Từ yêu cầu quản lý vùng trồng, TSNG đang trở thành một phần quan trọng trong phát triển các sản phẩm chủ lực của tỉnh, trong đó có sâm Lai Châu. Đến tháng 8/2026, toàn tỉnh có trên 146ha sâm trồng tập trung, với 45 doanh nghiệp, hợp tác xã (HTX) và 136 hộ gia đình, cá nhân tham gia; 120 mã số cơ sở trồng được cấp, quản lý gần 6 triệu cây.
Tại xã Tả Lèng, ông Phạm Trung Ngọc - Chủ tịch HĐQT Hợp tác xã (HTX) Bảo tồn Phát triển sâm núi Lai Châu nhiều năm gắn bó với bảo tồn, nhân giống và phát triển cây sâm. Theo ông Ngọc, cây sâm cần từ 5-10 năm mới cho sản phẩm thương mại, nên mỗi khâu trong quá trình sản xuất đều có ý nghĩa quyết định đến chất lượng cuối cùng. Với loại cây này, chất lượng sản phẩm phải được kiểm soát ngay từ khâu lựa chọn cây mẹ, nguồn giống đến quá trình chăm sóc. Sâm có giấy chứng nhận vùng trồng, bằng bảo hộ sản phẩm, sản phẩm OCOP 3 sao và có truy xuất nguồn gốc cụ thể. Đây là cơ sở để HTX kiểm soát tốt hơn quá trình sản xuất, tạo niềm tin cho khách hàng về nguồn gốc, chất lượng sản phẩm.
Với sản phẩm có giá trị cao và thời gian đầu tư dài như sâm Lai Châu, TSNG không chỉ giúp minh bạch thông tin, nâng cao niềm tin thị trường mà còn góp phần bảo vệ nguồn gen, thương hiệu và quyền lợi của người sản xuất chân chính.
Để TSNG trở thành một phần của chuỗi giá trị, tỉnh cần tiếp tục chuẩn hóa, kết nối dữ liệu vùng trồng, quy trình sản xuất; nâng cao năng lực số cho người dân, HTX, doanh nghiệp. Khi mỗi vùng trồng có một “địa chỉ”, mỗi sản phẩm có thể xác thực hành trình từ sản xuất đến thị trường, dữ liệu sẽ trở thành công cụ quản lý, nâng cao giá trị và xây dựng thương hiệu nông sản.
Minh bạch nguồn gốc chính là “tấm hộ chiếu” để nông sản “bước ra” thị trường rộng lớn hơn. Và phía sau mỗi mã QR, điều quan trọng nhất không phải là hình thức của mã, mà là một hệ thống dữ liệu đủ tin cậy để chứng minh chất lượng, nguồn gốc và giá trị của sản phẩm.