Chúng tôi có dịp gặp ông Nông Quốc Chấn, bản Phiêng Đanh, xã Mường So, huyện Phong Thổ trong Ngày hội văn hóa dân tộc Thái lần thứ I. Niềm tự hào về chiếc đàn tính tẩu thể hiện rõ trên nét mặt ông lão mái tóc đã hoa râm khi đẽo những khúc gỗ chân vịt làm đàn tính. Mỗi người khách muốn mua đàn tính tẩu làm kỷ niệm đều được nghe ông kể câu chuyện người dân xã Mường So lưu truyền. Chuyện rằng xưa kia có ngư dân bên nhánh suối Nậm Lùm tình cờ cắt quả bầu làm gáo múc nước. Một đêm, anh tình cờ nghe thấy chiếc gáo phát âm thanh kỳ lạ, liền dùng sợi dây chài luồn qua tay cầm và chiếc gáo, gẩy lên thấy rất hay. Chiếc đàn tính đầu tiên được hình thành từ đó và trở thành nhạc cụ để các chàng trai gẩy gọi bạn trong những đêm khuya thanh vắng. Sau này, chiếc đàn tính lại “góp công” để những bài hát then, hát đối thêm hấp dẫn. Ở quê ông Chấn, đàn tính tẩu là nhạc cụ không thể thiếu trong những ngày hội: Nàng Han, Kin Lẩu Khẩu Mẩu, Kin Pang Then. Tiếng tính tẩu hòa vào điệu xòe làm say đắm lòng bao du khách cùng trai bản trên, gái mường dưới.

Ông Nông Quốc Chấn làm thân đàn tính tẩu.

Ở Mường So – “cái nôi” in đậm nét văn hóa Thái của tỉnh ta đã sản sinh ra những người con hết lòng yêu, bảo tồn tinh hoa văn hóa dân tộc. Ông Chấn tâm sự rằng anh trai ông chính là “vua đàn tính tẩu” Lai Châu – Nông Văn Nhay – cái tên đã gắn bó với loại đàn này. Ông Nhay nổi tiếng bởi “ngón đàn” điêu luyện với nốt thanh vút như nhạc suối, nốt nhạc trầm dìu dặt như lời thủ thỉ tâm tình của màn đêm. Tôi đồ rằng chính tình yêu dân tộc đã khiến ông Nông Văn Nhay miệt mài tìm hiểu về đàn tính tẩu từ năm mới 13. Gần 60 năm gắn bó với đàn, ông cặm cụi so từng dây, từng phím. Đi thu mua từng quả bầu người dân hái trên nương về lụi hụi chọn quả bầu phù hợp, cưa đôi và chuốt xung quanh miệng bầu. Rồi cả những thân bầu được cẩn trọng ghép từng chút. Trong ngôi nhà ông Nhay, có những chiếc đàn tính tẩu đã cũ kỹ theo thời gian, nước đàn bóng lên, ông bảo đó là kỷ vật từ đời ông, truyền đến đời cha và được ông lưu giữ mãi.

Ở thời kỳ hội nhập, đàn tính tẩu có dịp theo các Đội văn nghệ huyện Than Uyên, Tân Uyên, Mường Tè… ngân lên ở các Hội thi. Đàn tính tẩu là món quà quý được khách thập phương ưa chuộng. Với giá bán dao động từ 500.000 – 700.000 đồng/chiếc, đàn tính tẩu đã trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc xứ núi.

Truyền thuyết cây đàn tính được giới thiệu với du khách tại Ngày hội văn hóa dân tộc Thái lần thứ I.

Tôi có dịp được xem các điệu múa Thái cổ do Đội văn nghệ người cao tuổi tổ 8 (phường Đoàn Kết, thành phố Lai Châu) tập luyện để biểu diễn trong dịp xuân sang. Các bà uyển chuyển, nhịp nhàng trong những dải khăn mềm mại, nón lá nhấp nhô, phối với tiếng đàn tính tẩu mộc mạc của ông Lò Văn Khoong. Sự say mê của người nghệ sỹ “không chuyên” khiến chúng tôi cũng bị lôi cuốn theo. Ông Khoong kể rằng tiếng tính tẩu đã cùng ông và đội múa Thái cổ phường Đoàn Kết biểu diễn ở nhiều nơi để “khoe” với bè bạn về đặc sắc văn hóa nhạc cụ dân tộc mình.

Nếu như sinh hoạt văn hóa Then được xem như 1 lễ hội tổng hợp những nét văn hóa đặc sắc của dân tộc Thái thì sự đóng góp của đàn tính tẩu là rất lớn. Sự đầu tư của Trung ương và địa phương vào các Liên hoan hát then đàn tính khu vực nhận được sự đón nhận của công chúng, là hành động thiết thực gìn giữ vẻ đẹp thanh âm núi rừng. Tiếng đàn tính tẩu và những vòng xòe bên bếp lửa trại thâu đêm sẽ mãi là tình yêu lớn trong lòng mỗi người con dân tộc.