Được sự giới thiệu của cán bộ Phòng Văn hóa, Thông tin huyện Phong Thổ, chúng tôi về xã Ma Ly Pho - địa phương điển hình trong xây dựng nhà văn hóa bản. Sau chặng đường khá quanh co, uốn lượn, chúng tôi dừng chân tại bản Sòn Thầu 1, đông đảo bà con trong trang phục dân tộc Dao truyền thống hồ hởi chào đón. Trong câu chuyện của mình, bà con không quên kể về nhà văn hóa cũ trước đây chỉ rộng 50m2, làm bằng ván gỗ, lợp prôximăng, do lâu ngày sử dụng đã bị mối mọt, xuống cấp. Khi có chủ trương Nhà nước hỗ trợ 150 triệu đồng làm nhà văn hóa, cả bản vui mừng thống nhất chung sức xây dựng nhà văn hóa mới.
Để thuận lợi cho người dân, địa điểm chọn xây nhà văn hóa không nằm ở vị trí cũ mà chuyển sang ngay đầu bản, nơi tập trung đông dân cư. Ông Phàn Phủ Lìn và Lý Chỉn Ngan có đất gần đó tự nguyện hiến gần 40m2 giúp mở rộng diện tích khuôn viên. Về phía các hộ dân, mỗi hộ ủng hộ 3-4 ngày công làm mặt bằng, rãnh thoát nước; đóng góp gần 4 triệu đồng để làm nhà văn hóa. Tháng 8/2019, nhà văn hóa bản hoàn thành đưa vào sử dụng với tường xây xung quanh, nền lát gạch hoa, mái lợp tôn lạnh, đảm bảo cao ráo, thoáng mát, diện tích sử dụng nhà văn hóa 80m2. Phía trước nhà văn hóa có sân láng xi măng, 2 mảnh đất nhỏ trồng hoa. Tổng diện tích khuôn viên nhà văn hóa trên 100m2, tổng kinh phí xây dựng trên 300 triệu đồng.

Nhà văn hóa bản Sòn Thầu 1 (xã Ma Ly Pho, huyện Phong Thổ) đáp ứng tốt nhu cầu hội họp của Nhân dân.

Anh Lù Vần Lìn - Bí thư Chi bộ, trưởng bản Sòn Thầu 1 bộc bạch: “Từ khi có nhà văn hóa mới, tôi và bà con trong bản đều phấn khởi vì có chỗ hội họp an toàn, sạch, đẹp với đầy đủ ánh sáng, loa, bàn ghế. Đội văn nghệ bản có chỗ tập luyện thường xuyên. Các con, cháu dịp tết Thiếu nhi, tết Trung thu có nơi tham gia hoạt động vui chơi, trông trăng phá cỗ. Chúng tôi nhắc nhở nhau thường xuyên quét dọn, trồng và chăm sóc hoa, giữ gìn nhà văn hóa được lâu bền”.
Tìm hiểu chúng tôi được biết, ngoài Sòn Thầu 1, xã Ma Ly Pho có nhiều bản khác xây dựng được nhà văn hóa mới từ công sức, sự đóng góp của Nhân dân. Theo số liệu thống kê, cả xã có 9 bản thì 9/9 bản có nhà văn hóa. Trong đó, hầu hết các bản xây dựng nhà văn hóa trong 2 năm 2018-2019 (gồm: Pờ Ma Hồ, Ma Ly Pho, Hùng Phèng, Sơn Bình, Sòn Thầu 1, Sòn Thầu 2, Thèn Sin) và năm 2014 (bản Tả Phìn) theo phương châm “Nhà nước và Nhân dân cùng làm”. Cụ thể, mỗi nhà văn hóa được Nhà nước hỗ trợ 150 triệu đồng còn lại nhà văn hóa to hay nhỏ phụ thuộc vào nguồn đối ứng của Nhân dân. Hơn nữa, nhà văn hóa được xây dựng trên vị trí cũ hay mới đòi hỏi ngoài quỹ đất của bản có sẵn còn cần có sự ủng hộ rất lớn của người dân trong việc hiến đất.
Ông Lý Phủ Lùng - Bí thư Đảng ủy xã Ma Ly Pho cho biết: “Trước khi bắt tay vào triển khai xây dựng nhà văn hóa bản, chúng tôi đẩy mạnh công tác tuyên truyền nâng cao nhận thức cho người dân. Động viên Nhân dân bỏ tư tưởng trông chờ, ỷ lại mà phải chủ động vào cuộc. Bên cạnh đó, xác định kinh tế mạnh sẽ tạo đà cho người dân tham gia nhiệt tình hơn, xã tập trung lãnh, chỉ đạo, hướng dẫn Nhân dân phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập. Với các bản được chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng, bà con có thể tự bàn bạc, thống nhất, sử dụng chính số tiền đó để đóng góp xây dựng nhà văn hóa”.
Thật đáng mừng, từ năm 2010 đến tháng 9/2019, Nhân dân các bản đã đóng góp trên 1,2 tỷ đồng, hiến 147.000m2 đất xây dựng các công trình phúc lợi xã hội; trong đó có nhà văn hóa bản. Được sự đồng thuận của Nhân dân, việc xây dựng nhà văn hóa bản đảm bảo theo đúng tiến độ, chất lượng. Hiện nay, 7/9 bản của xã xây dựng nhà văn hóa trên địa điểm mới, 100% nhà văn hóa bản đều có tổng kinh phí xây dựng trị giá 300 triệu đồng trở lên. Chỉ riêng bản Pa Nậm Cúm được xây dựng từ năm 2012, Nhà nước hỗ trợ kinh phí 100%, với tổng trị giá 700 triệu đồng.
Điều đáng ghi nhận ở Ma Ly Pho còn là sự quản lý tốt công trình sau xây dựng. Xã giao trực tiếp cho các bản quản lý nhà văn hóa để công trình phát huy hiệu quả, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt cộng đồng trong bản. Giờ đây, phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao phát triển, nhất là các môn thể thao truyền thống. Xã có 9 đội văn nghệ ở các bản thường xuyên tham gia giao lưu, hội diễn, hội thi do cấp trên tổ chức và giao lưu văn nghệ giữa các xã nhân ngày dịp lễ, tết. Qua đó, góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, nâng cao số lượng bản, hộ gia đình văn hóa qua các năm (5 năm gần đây, bình quân có 74,5% số hộ trong xã đạt tiêu chuẩn văn hóa).
Có thể khẳng định, chung sức xây dựng nhà văn hóa bản khang trang, sạch đẹp, Ma Ly Pho đang giúp đời sống tinh thần của Nhân dân không ngừng được cải thiện, khích lệ bà con hăng hái tăng gia lao động sản xuất, phát triển kinh tế, từng bước làm thay đổi diện mạo vùng biên giới.