Du khách trải nghiệm và tìm hiểu văn hóa dân tộc Hà Nhì.

Trong cộng đồng 20 dân tộc sinh sống tại Lai Châu, dân tộc Hà Nhì là một trong những cộng đồng cư trú lâu đời ở vùng biên giới Tây Bắc với bản sắc văn hóa đặc trưng. Trải qua quá trình lịch sử, đồng bào Hà Nhì đã lưu giữ kho tàng di sản văn hóa phi vật thể phong phú, gắn chặt với đời sống sinh hoạt. Nổi bật là nghệ thuật trình diễn dân gian với các làn điệu dân ca, điệu múa, nhạc cụ truyền thống, trong đó nhiều loại hình đã được ghi danh Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia như: nghệ thuật xòe của người Hà Nhì, diễn xướng Xa Nhà Ca, sử thi Phuỳ Ca Na Ca… góp phần nâng cao ý thức bảo tồn trong cộng đồng.

Tuy nhiên, hiện nay các loại hình này chủ yếu xuất hiện trong lễ hội, còn trong đời sống thường nhật việc thực hành chưa thường xuyên, đứng trước nguy cơ mai một. Phát huy vai trò của cộng đồng trong bảo tồn di sản được xác định là giải pháp then chốt. Tại các bản có đồng bào Hà Nhì sinh sống, hình thức truyền dạy trong gia đình, dòng họ tiếp tục được quan tâm duy trì. Ông Chu Ma Xá (bản Pa Thắng, xã Thu Lũm) chia sẻ: Trong cộng đồng, việc truyền dạy của người cao tuổi có vai trò rất quan trọng, là cách tốt nhất để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc. Khi được học từ sớm và tiếp xúc thường xuyên, con cháu sẽ ghi nhớ lâu và thực hành tốt hơn. Vì vậy, những người cao tuổi trong bản luôn chú trọng truyền dạy cho thế hệ trẻ từ tiếng nói, nghi lễ, phong tục đến các nghề truyền thống thông qua sinh hoạt hằng ngày.

Những năm qua, tỉnh đã quan tâm chỉ đạo công tác quản lý di sản văn hóa phi vật thể của các dân tộc thiểu số. Ngày 28/7/2025, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 4112/KH-UBND về kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể, tạo cơ sở để ngành văn hóa triển khai đồng bộ các giải pháp bảo vệ và phát huy giá trị di sản. Đồng chí Lưu Hồng Phương - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết: Sở đã xây dựng kế hoạch giao các đơn vị chuyên môn tiến hành kiểm kê, lập hồ sơ, tổ chức truyền dạy, phục dựng; trong đó đặc biệt gắn trách nhiệm với cộng đồng - chủ thể của di sản. Nhiều mô hình như: câu lạc bộ văn hóa, lớp truyền dạy dân ca, dân vũ được duy trì, góp phần đưa di sản trở lại đời sống.

Hiện nay, tỉnh Lai Châu có 2 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO ghi danh là di sản đại diện của nhân loại, gồm: Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái và Nghệ thuật xòe Thái. Bên cạnh đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành quyết định đưa 11 di sản vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia gồm: nghệ thuật xòe Thái; kéo co của người Thái; lễ hội Gầu Tào của người Mông (huyện Phong Thổ cũ, nay là xã Dào San); lễ hội Nàng Han (huyện Phong Thổ cũ, nay là xã Phong Thổ); lễ hội Then Kin Pang của người Thái tỉnh Lai Châu; tri thức dân gian về chữa bệnh của người Dao (các huyện Phong Thổ, Tam Đường, Sìn Hồ cũ); nghệ thuật xòe của người Hà Nhì (các huyện Mường Tè, Nậm Nhùn, Phong Thổ cũ); nghề dệt của người Lự (huyện Tam Đường, Sìn Hồ cũ); lễ cấp sắc của người Dao tuyển (huyện Phong Thổ, Tam Đường, Sìn Hồ cũ); ẩm thực của người Thái tỉnh Lai Châu; diễn xướng Xa Nhà Ca của người Hà Nhì (xã Mù Cả, Ka Lăng, Thu Lũm, huyện Mường Tè cũ).

Đội văn nghệ của xã Phong Thổ biểu diễn tại Lễ hội Nàng Han.

Công tác truyền dạy trong cộng đồng cũng được duy trì thông qua lễ hội và các hoạt động sinh hoạt văn hóa. Hằng năm, nhiều chương trình giao lưu văn hóa, văn nghệ do UBND tỉnh và các địa phương tổ chức đã tái hiện nghi lễ truyền thống, phục dựng không gian văn hóa đặc trưng của các dân tộc, góp phần bảo tồn và phát triển di sản. Chị Lò Me Thơ (bản Nậm Sảo 1, xã Pa Tần) tâm sự: Tôi được bà và mẹ dạy cách may trang phục, thực hành nghi lễ trong đám cưới, đám tang của dân tộc Mảng. Qua thời gian, tôi càng thêm yêu, tự hào và đang tiếp tục truyền lại cho các con để bản sắc văn hóa truyền thống được gìn giữ.

Thực tiễn cho thấy, bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể không thể tách rời cộng đồng - nơi sản sinh và nuôi dưỡng các giá trị văn hóa. Để di sản tiếp tục được gìn giữ và hồi sinh trong đời sống hiện đại, con người vẫn là yếu tố trung tâm. Vậy nên, chú trọng phát huy vai trò cộng đồng - điều mà cơ quan quản lý và các địa phương trong tỉnh đang chú trọng thực hiện chính là cách bền vững nhất để lưu giữ “hồn cốt” văn hóa dân tộc nơi biên cương Tổ quốc.