Duy trì hoạt động câu lạc bộ văn hoá ở cơ sở là nhiệm vụ thường xuyên của Hội VHNT. Ảnh: Hà Minh Hưng

Sắc thái văn hóa đa dạng Lai Châu được biểu hiện rõ nét qua kho tàng văn học dân gian, qua các loại hình nghệ thuật thể hiện ở nhiều lễ hội như: Xòe chiêng, Áp hô chiêng, Nàng Han, Kin lẩu Khẩu mẩu, Then Kin Pang, Hạn Khuống… của dân tộc Thái. Lễ hội Gầu tào của dân tộc Mông; Lễ hội cấp sắc của dân tộc Dao; Lễ hội Tú tỉ của dân tộc Giáy và một số lễ hội của các dân tộc khác. Song song với việc giữ được các nghề truyền thống của các dân tộc bản địa như đan lát mây tre, dệt thổ cẩm, chế tác các nhạc cụ truyền thống… các lễ hội đặc sắc như mừng cơm mới, cúng bến nước, hội đua thuyền… nền âm nhạc truyền thống với nhạc cụ đàn môi, khèn, sáo, tính tẩu… cùng các loại hình văn hóa dân gian, sinh hoạt cộng đồng và kho tàng văn học, văn nghệ dân gian đặc sắc của các dân tộc khác trên địa bàn đã tạo được vốn văn hóa khá đồ sộ, đa dạng và phong phú.

Tuy nhiên, thực trạng những năm qua, đời sống văn hóa tinh thần của đồng bào dân tộc thiểu số (DTTS) ở Lai Châu nhìn chung còn hạn chế. Khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa miền núi, vùng sâu, vùng xa với đô thị và trong các tầng lớp Nhân dân khá xa. Còn ít những tác phẩm văn học, nghệ thuật có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật, có một số tác phẩm chạy theo thị hiếu tầm thường, chất lượng thấp. Bên cạnh đó, với sức ép của kinh tế thị trường, văn hóa và lối sống thực dụng, hiện đại cùng với sự xâm nhập có cả tích cực lẫn không tích cực của internet, mạng xã hội đã có sự tác động không nhỏ đến không gian các lễ hội truyền thống, không gian văn hóa, không gian sinh hoạt của đồng bào các dân tộc thiểu số đang phải đối diện với nguy cơ bị mai một nghiêm trọng. 

Đoàn văn nghệ sĩ Lai Châu về cơ sở tìm hiểu văn hoá dân tộc. Ảnh: Hà Minh Hưng

Trước những thực tế trên, Văn học - Nghệ thuật (VHNT) Lai Châu đặt ra mục tiêu đó là cùng với hệ thống chính trị, văn hóa để nỗ lực khôi phục cái hay, vốn quý của văn hóa dân tộc của các DTTS tại Lai Châu. Từng bước đưa văn học nghệ thuật; văn hóa dân tộc về cơ sở, nhất là vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn. Trải qua hơn 20 năm kể từ khi được thành lập đến nay, hoạt động văn học nghệ thuật (VHNT) tỉnh Lai Châu luôn nhận được sự quan tâm và chỉ đạo sát sao, kịp thời và toàn diện của Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh. Lực lượng văn nghệ sỹ của tỉnh đã xác định rõ nhiệm vụ đặt ra trong tình hình mới, luôn khắc phục khó khăn để hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị. Vì vậy, hoạt động VHNT có bước phát triển mạnh mẽ, sâu, rộng, phục vụ có hiệu quả các nhiệm vụ chính trị, xã hội của địa phương và nhu cầu hưởng thụ văn hóa ngày càng cao của quần chúng Nhân dân.

Hàng nghìn tác phẩm VHNT ở tất cả các thể loại: Văn học, Mỹ thuật, Âm nhạc, Nhiếp ảnh, Múa, Văn nghệ dân gian... đã ra đời. Trong đó, nhiều tác phẩm có giá trị về tư tưởng và nghệ thuật, đạt giải cao tại các cuộc thi trong tỉnh, khu vực, bên cạnh sáng tác của lực lượng hội viên, phong trào sáng tác quần chúng, các câu lạc bộ cũng được đẩy mạnh, góp phần làm cho hoạt động VHNT tỉnh Lai Châu thêm phong phú, góp phần giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc nói chung, văn hóa dân tộc thiểu số nói riêng. Các tác phẩm vừa phản ánh được sự phát triển của miền đất, con người, vừa chắt lọc tinh hoa văn hóa 20 dân tộc, góp phần bảo tồn, quảng bá văn hoá các dân tộc ở Lai Châu. 

Những năm qua, hội viên của Hội đã xuất bản được 103 đầu sách: các tuyển tập, tiểu thuyết, truyện ngắn, thơ, nhạc, nghiên cứu, phê bình, tranh, ảnh... Hội tổ chức đoàn tham gia và tổ chức 18 cuộc triển lãm Mỹ thuật, nhiếp ảnh với hàng ngàn tác phẩm có giá trị, trong đó có nhiều tác phẩm được xuất bản, triển lãm được giải thưởng cao ở Trung ương; tổ chức gần 80 trại sáng tác chuyên đề và tổng hợp; 7 hội thảo chuyên đề quy mô cấp tỉnh. Các tác phẩm VHNT được phát hành đã khai thác sâu các giá trị truyền thống, mang đậm bản sắc văn hóa các dân tộc trong tỉnh.

Lễ Cấp sắc của người Dao đánh dấu quá trình trưởng thành của người đàn ông trước dòng tộc và xã hội. Ảnh: Hà Minh Hưng

Văn học Lai Châu đã làm tốt vai trò phản ánh được vẻ đẹp tâm hồn con người, các dân tộc Lai Châu. Nhiều tác giả đã tập trung thể hiện chủ đề giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc thiểu số: Ở chuyên ngành văn nghệ dân gian có các nhà nghiên cứu văn hóa như: Đỗ Thị Tấc, Lò Văn Chiến, Điêu Văn Thuyển…; chuyên ngành văn học có tác giả: Huỳnh Nguyên, Thanh Luận, Đào Chính, Bùi Thị Sơn, Phùng Hải Yến…; chuyên ngành nhiếp ảnh có tác giả Ngọc Thắng, Tùng Giang…; Chuyên ngành mỹ thuật có tác giả: Nguyễn Hùng Cường, Hà Minh Hưng, Bùi Tiến Dũng, … Chuyên ngành Âm nhạc có Ngệ sỹ ưu tú Minh Cừ, nhạc sĩ Vương Khon, Tô Văn, Thành Chung…  Nhiệm kỳ qua, có 2 hội viên đạt Giải thưởng Văn học Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam, 1 tác giả đạt Giải nhất cuộc thi thơ của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam; nhiều nhạc sĩ, biên đạo, tác giả đạt giải cao tại các cuộc thi, hội diễn trong Toàn quốc, trong khu vực và của các bộ, ban, ngành.

Điển hình như tác giả Nguyễn Văn Quang đạt Huy chương Vàng tại Liên hoan Ảnh nghệ thuật Khu vực Miền núi phía Bắc năm 2022; Tác giả Phùng Hải Yến đạt giải A cuộc thi truyện ngắn của Bộ Công an; Nhạc sĩ Minh Cừ đạt Huy chương Bạc Liên hoan Âm nhạc Asean, đạt Giải A tại Giải thưởng sáng tác VHNT, báo chí về chủ đề “Học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” đợt 1 (giai đoạn 2021-2023) do tỉnh Lai Châu phát động; Nhạc sĩ Vương Khon - hội viên Hội VHNT tỉnh Lai Châu có ca khúc đạt giải thưởng tác phẩm xuất sắc, tác giả Đặng Thùy Tiên đoạt giải tác giả trẻ của Liên hiệp các Hội Văn học Nghệ thuật Việt Nam; Nhà văn Đỗ Thị Tấc đạt giải thưởng nhà văn nữ ấn tượng năm 2024 của Hội Nhà văn Việt Nam… 

Lai Châu tự hào có nền văn hoá giàu bản sắc với 20 dân tộc quần tụ. Đó là lợi thế quan trọng cần được khai thác, phát huy mạnh mẽ trong bối cảnh hiện nay. Qua đó, cần phát huy tốt sứ mệnh cũng như vai trò văn hoá dân tộc, đáp ứng nhu cầu tinh thần của người dân, từ đó tạo ra nguồn lực nội sinh quan trọng góp phần phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm cho quá trình bền vững của địa phương.