Trao đổi với chúng tôi, chị Sùng Thị Dẻ - Chủ tịch UBND xã Nậm Loỏng cho biết: Năm 2017, xã được công nhận đạt chuẩn NTM. Từ đó đến nay, cấp ủy Đảng, chính quyền chủ động xây dựng kế hoạch, triển khai và phát động các phong trào thi đua nhằm nâng cao chất lượng các tiêu chí NTM, hướng đến xây dựng các mô hình NTM kiểu mẫu. Đặc biệt, tháng 4/2019, xã đã triển khai mô hình “Nhà sạch, vườn đẹp”, xây dựng Quy định tiêu chuẩn về mô hình đảm bảo 3 tiêu chí: sạch nhà, sạch bếp, vườn đẹp. Qua phát động, có 283 hộ/542 hộ đăng ký thực hiện.

Để mô hình đảm bảo mục tiêu đã đề ra, chính quyền xã chỉ đạo, giao Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã phối hợp với các tổ chức hội, đoàn thể hướng dẫn các hộ dân dọn vệ sinh nhà ở sạch sẽ, sắp xếp đồ đạc ngăn nắp gọn gàng; gìn giữ nơi đun nấu; hướng dẫn trồng hoa, cải tạo vườn. Vận động bà con làm nhà tắm, nhà tiêu hợp vệ sinh; xây dựng chuồng trại chăn nuôi đảm bảo vệ sinh, không chăn thả gia súc, gia cầm ở gần nhà; đào hố và xử lý rác thải sinh hoạt… Đến nay, tất cả các hộ đăng ký đều thực hiện rất tốt, các bản thành lập tổ vệ sinh môi trường thu gom rác thải sinh hoạt hàng tuần và xã cũng đã thành lập được tổ vệ sinh môi trường cấp xã với 20 thành viên. Vừa qua, xã tổ chức Hội thi về mô hình này, lựa chọn các hộ gia đình tiêu biểu để trao giải nhằm khích lệ, động viên tinh thần, khuyến khích Nhân dân duy trì và nhân rộng mô hình ra toàn xã.

Người dân bản Gia Khâu II, xã Nậm Loỏng dọn vệ sinh đường ngõ bản, tỉa hàng rào cây xanh, hưởng ứng mô hình “Nhà sạch, vườn đẹp”.

Mô hình “Nhà sạch, vườn đẹp” được triển khai thực hiện không chỉ nhằm thay đổi hành vi, ý thức của người dân trong việc gìn giữ, bảo đảm môi trường sống còn nâng cao chất lượng các tiêu chí NTM, nhất là tiêu chí môi trường; từng bước tạo cảnh quan, khuôn viên hộ gia đình “xanh-sạch-đẹp”, đẩy phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng NTM, đô thị văn minh”. Từ đó, thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, góp phần nâng cao thu nhập, cải thiện chất lượng đời sống vật chất, tinh thần cho người dân trên địa bàn xã.

Đến thăm một số hộ gia đình đăng ký thực hiện mô hình “Nhà sạch, vườn đẹp”, chúng tôi thật ngỡ ngàng trước sự thay đổi rõ rệt của quang cảnh nơi đây: đường ngõ bản vào từng nhà sạch sẽ, được trang trí bằng những hàng cây dây leo xanh mướt hay những cây hoa, cây rau ngót cắt tỉa gọn gàng. Khuôn viên vườn được rào bằng cây sậy, lau, thân tre nhỏ đan vào nhau thật bình dị, đơn sơ mà cũng độc lạ vô cùng. Những luống rau trong vườn xanh tốt với nhiều chủng loại. Chuồng chăn nuôi gia súc, gia cầm được xây mới, dọn vệ sinh sạch sẽ. Bên trong nhà, các hộ sắp xếp đồ đạc ngăn nắp, phân chia từng khu vực… Ý thức của người dân nơi đây đã đổi thay tích cực, làm bừng sáng sức sống tươi mới của một vùng quê đang phát triển từng ngày. Không những vậy, đây còn là thành quả đáng khích lệ đối với đội ngũ cán bộ xã, bản cho những nỗ lực không ngừng thời gian qua.

Ông Sùng A Khoa ở bản Gia Khâu II (xã Nậm Loỏng) phấn khởi nói: Triển khai mô hình “Nhà sạch, vườn đẹp”, gia đình tôi đăng ký thực hiện luôn. Cũng nhờ có cán bộ xã, bản hướng dẫn tận tình, giờ đây gia đình đã tạo được thói quen sinh hoạt gọn gàng, ngăn nắp. Đồ đạc trong nhà để đúng chỗ dễ tìm hơn trước; sắm được bếp ga mới, những ngày đi làm về nấu nướng nhanh hơn. Từ ngày thực hiện mô hình, thành viên trong gia đình tích cực dọn dẹp nhà ở, môi trường sống xung quanh thường xuyên hơn, vì thế sức khỏe bảo đảm, ít ốm vặt. Dân bản biết thu gom rác thải để xử lý, làm khuôn viên vườn, đường đi vào nhà đẹp lắm.

Rời xã Nậm Loỏng, chúng tôi đến thăm bản San Thàng (xã San Thàng). Ấn tượng ngay từ những bước chân đầu tiên đó là  tường bao bằng đá suối uốn quanh theo ranh giới đất của mỗi hộ dân. Ngay cả nhà văn hóa bản cũng được xây dựng bằng đá suối màu trắng xám có bề mặt lỗ chỗ tạo nên sự độc đáo, hấp dẫn. Qua thông tin tìm hiểu, chúng tôi được biết đây là bản duy nhất của xã San Thàng có tường bao bằng đá suối. Xác định là một trong những mô hình hướng tới bản NTM kiểu mẫu, Nhân dân bản San Thàng đã và đang tích cực gìn giữ, thường xuyên tu sửa tường đá gắn với các hoạt động gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc để thu hút, hấp dẫn khách du lịch tới tham quan, thưởng thức, góp phần tăng thêm thu nhập cho bà con.

Chị Hò Thị Chấm ở bản San Thàng cho biết: Nhà tôi tường đá bao quanh cả nhà và vườn. Trước đây, gia đình tôi lấy đá về làm nhà, công trình phụ, không sử dụng hết nên đem làm tường bao quanh. Hầu hết các hộ trong bản xaaqy dựng tường bao bằng đá, tạo nên nét đặc sắc riêng của bản. Tự hào là bản văn hóa, chúng tôi thường xuyên dọn dẹp vệ sinh đường ngõ bản, nhổ cỏ mọc trên tường đá, tu sửa lại những chỗ đá bị rơi; trồng rau thơm, trồng hoa trên mặt tường để tôn thêm vẻ đẹp của những tường đá suối.

5 năm, sau đạt chuẩn NTM, cấp ủy, chính quyền xã San Thàng đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp tích cực: tái cơ cấu nền nông nghiệp, đẩy mạnh phát triển hoạt động thương mại, dịch vụ, mở rộng diện tích cây ăn quả, nâng cấp đường nội đồng, xây dựng nhà văn hóa bản, sân chơi thể thao, sân chơi cho thiếu nhi… Từ đó, nâng cao chất lượng các tiêu chí NTM nhằm hướng đến mục tiêu chung tăng thu nhập, cải thiện mức sống cho người dân, góp phần thúc đẩy nền kinh tế của thành phố trẻ phát triển. Từng bước tiến tới xây dựng NTM mới kiểu mẫu ở xã.

Với 4 tiêu chí xã NTM kiểu mẫu giai đoạn 2018-2020 gồm: sản xuất-thu nhập-hộ nghèo, giáo dục-y tế- văn hóa, môi trường, an ninh trật tự-hành chính công, hiện nay xã San Thàng quan tâm, chú trọng thực hiện các giải pháp nâng cao thu nhập cho người dân. Bởi có thu nhập, bà con có điều kiện để phát triển bản thân, tham gia vào các hoạt động an sinh xã hội, văn hóa văn nghệ, thể dục thể thao, nâng chất lượng đời sống tinh thần, vật chất; tích cực tham gia các phong trào “Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc”, xây dựng mô hình dòng họ tự quản, đẩy lùi các tệ nạn xã hội, tệ nạn ma túy…

Ông Đào Mạnh Sơn-Phó Chủ tịch UBND xã San Thàng cho hay: Đối với xã San Thàng, cấp ủy, chính quyền xác định tích cực vận động Nhân dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển trồng cây hoa hồng trên đất 1 vụ theo OCOP (Chương trình mỗi xã một sản phẩm), có thương hiệu, nhãn mác sản phẩm cho hoa; khuyến khích bà con mở rộng diện tích trồng hoa từ 15ha lên 80ha. Đồng thời, tạo chuỗi giá trị liên kết giữa người nông dân với các hợp tác xã (HTX), doanh nghiệp để bao tiêu sản phẩm đầu ra. Bên cạnh đó, xã vận động bà con cải tạo vườn, loại bỏ những cây ăn quả tạp để hình thành nên những vườn mẫu chỉ một loại cây ăn quả có giá trị kinh tế cao như bưởi da xanh, hồng đỏ, cam. Hiện nay, toàn xã có trên 40ha trồng bưởi, trong đó có 25ha bưởi da xanh, tạo được 10 vườn bưởi chuyên canh; thành lập 2 HTX liên kết về trồng và tiêu thụ hoa hồng.  

Được biết, hiện nay thành phố đã xây dựng kế hoạch, lộ trình xây dựng NTM kiểu mẫu; xác định các cây trồng chủ lực theo OCOP và đang chờ UBND tỉnh phê duyệt.

Mặc dù chủ trương về xây dựng NTM kiểu mẫu ở thành phố chưa được triển khai nhưng 2 xã: San Thàng và Nậm Loỏng đã đi trước một bước với những mô hình hay, sáng tạo; xác định cây trồng chủ lực làm OCOP, góp phần thúc đẩy nền kinh tế phát triển theo các chuỗi giá trị liên kết để nâng cao thu nhập cho Nhân dân.