Trao đổi với chúng tôi, ông Hoàng Hải Hưng - Chi cục trưởng Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh cho biết: “Thời gian qua, chi cục phối hợp với các ban, ngành, đoàn thể, địa phương lồng ghép nội dung truyền thông, giáo dục, nâng cao nhận thức về bình đẳng giới trong nhân dân. Đặc biệt quan tâm truyền thông về thực trạng, nguyên nhân và hệ lụy mất cân bằng giới tính khi sinh; nêu cao vai trò của phụ nữ trong gia đình, xã hội”.
Được biết, hằng năm, Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh phối hợp với các huyện, thành phố tăng cường rà soát, đánh giá tiến độ thực hiện chỉ tiêu, kế hoạch về tỷ số giới tính khi sinh. Chi cục giao chỉ tiêu, đôn đốc các huyện, thành phố xây dựng kế hoạch (tháng, quý, năm) kiểm soát tốc độ gia tăng tỷ số giới tính khi sinh ở cơ sở. Đã có nhiều trường hợp cán bộ huyện, xã can thiệp kịp thời không lựa chọn giới tính khi sinh. Tuy nhiên, trên địa bàn tỉnh tỷ lệ mất cân bằng giới tính khi sinh có chiều hướng gia tăng dẫn đến tình trạng “thừa nam, thiếu nữ” trong tương lai, làm biến đổi các chỉ số nhân khẩu học. Từ đó, mang đến nhiều hệ lụy như: tác động tiêu cực đến cuộc sống của cá nhân, gia đình, xã hội, gây mất an ninh trật tự, an toàn xã hội và sự phát triển bền vững ở địa phương. Do đó, năm 2023, Chi cục DS-KHHGĐ tỉnh phối hợp tổ chức 238 buổi nói chuyện chuyên đề nâng cao nhận thức về mất cân bằng giới tính khi sinh với 7.290 lượt người tham gia.

Phụ nữ xã Tả Lèng (huyện Tam Đường) tìm hiểu về hệ luỵ mất cân bằng giới tính khi sinh.

Trung tâm Y tế huyện Tam Đường chỉ đạo các khoa, phòng, trạm y tế các xã, thị trấn thường xuyên truyền thông, thực hiện các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản KHHGĐ và theo dõi, giám sát chặt chẽ các chỉ số về mất cân bằng giới tính khi sinh. Rà soát các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ, sinh con một bề, phối hợp tuyên truyền, vận động không sinh thêm con và tư vấn lựa chọn biện pháp tránh thai phù hợp. Từ đầu năm đến nay, trung tâm thực hiện tư vấn cho 785 lượt người dân không lựa chọn giới tính khi sinh; sử dụng các biện pháp tránh thai hiện đại. Phối hợp với UBND các xã, thị trấn chi trả chính sách cho 18 phụ nữ thuộc hộ nghèo là người dân tộc thiểu số khi sinh con đúng chính sách. Đồng thời, thực hiện chi trả chính sách cho phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ sinh con đúng chính sách tự nguyện áp dụng các biện pháp tránh thai dài hạn cho 100 phụ nữ. Trong năm 2023, huyện có 935 trẻ mới sinh, trong đó 485 bé trai, 450 bé gái; tỷ số giới tính khi sinh 107,8 bé trai/100 bé gái (giảm 12,2% điểm so với năm 2022).
Chị Nguyễn Thị Thu Hòa - Trưởng Phòng DS và Truyền thông Giáo dục sức khỏe (Trung tâm Y tế huyện Tam Đường) cho biết: “Tỷ số giới tính khi sinh năm 2023 trên địa bàn giảm so với năm 2022 nhưng sự chênh lệch giữa nam và nữ vẫn cao. Thời gian tới, trung tâm tiếp tục truyền thông phù hợp với thực tế địa phương về nội dung hệ lụy của mất cân bằng giới tính khi sinh; những quy định nghiêm cấm lựa chọn giới tính khi sinh; triển khai các dịch vụ hỗ trợ, bảo vệ quyền lợi cho phụ nữ và trẻ em gái”.
Tại huyện Mường Tè, hiện nay tỷ số giới tính khi sinh cũng mất cân đối. Năm 2022, huyện có 115,7 bé trai/100 bé gái nhưng năm 2023 có tới 122,2 bé trai/100 bé gái. Hiện, huyện đang đẩy mạnh công tác tuyên truyền các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ nắm rõ về nguyên nhân, hậu quả của việc mất cân bằng giới tính thai nhi; nghiêm túc thực hiện quy định không lựa chọn giới tính khi sinh. Các ban, ngành, trường học tuyên truyền cho học sinh, thanh niên chuẩn bị kết hôn về quy định xử lý của pháp luật khi lựa chọn giới tính thai nhi. Từ đó, phấn đấu năm 2024 giảm từ 1 - 2% tỷ số giới tính khi sinh bé trai. Đối với huyện Than Uyên năm 2022 có 101,6 bé trai/100 bé gái. Các cơ quan chuyên môn huyện đã nỗ lực nâng cao nhận thức cho nhân dân thực hiện các quy định của pháp luật về nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi, tuy nhiên, năm 2023 tiếp tục tăng lên 112,2 bé trai/100 bé gái.
Mặc dù tỉnh Lai Châu có tỷ lệ tăng dân số tự nhiên giảm so với cùng kỳ năm trước, chất lượng dân số từng bước được nâng lên, tuy nhiên, tốc độ gia tăng tỷ số giới tính khi sinh mất cân đối giữa bé trai và bé gái. Điều này đòi hỏi sự nỗ lực vào cuộc quyết liệt hơn nữa của cả hệ thông chính trị trong công tác phối hợp tuyên truyền; thực hiện hiệu quả các mô hình, đề án nghiêm cấm lựa chọn giới tính thai nhi.