Xã Pa Tần có 1.529 người dân tộc Mảng sinh sống tập trung tại 6 bản: Nậm Sảo 1, Nậm Nó 1, Nậm Nó 2, Nậm Ô, Hua Pảng và Nậm Tần Xá. Trước đây, người Mảng quan niệm, khi có người qua đời sẽ quấn thi thể trong chiếu hoặc chăn để trong nhà nhiều ngày làm lễ, chờ ngày đẹp mới mang lên rừng chôn. Đây là một hủ tục tồn tại lâu năm, gắn với yếu tố tâm linh nên việc thay đổi nhận thức người dân vô cùng khó. Nhất là trong điều kiện nghèo khó, địa hình chia cắt, đi lại khó khăn. Công tác dân vận vì thế đòi hỏi phải kiên trì, linh hoạt, bám sát cơ sở, vận động từng hộ gia đình, phát huy vai trò người có uy tín để từng bước tạo sự đồng thuận trong cộng đồng.

Đời sống văn hóa của người dân tộc Mảng ở xã Pa Tần phong phú.  

Xã hiện có 172 hộ nghèo, 36 hộ cận nghèo dân tộc Mảng được hỗ trợ chi phí mai táng theo Nghị quyết 53/2025/NQ-HĐND. Theo đó, người dân tộc thiểu số thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo được hỗ trợ chôn cất 5 triệu đồng/người chết và hỏa táng 10 triệu đồng/người chết.

Bản Nậm Tần Xá có 36 hộ, 176 nhân khẩu, 100% thuộc diện hộ nghèo và cận nghèo. Chính điều kiện kinh tế khó khăn, cùng với nhận thức hạn chế kéo dài qua nhiều thế hệ đã khiến không ít hủ tục tồn tại dai dẳng, ăn sâu vào nếp nghĩ của người dân. Với nhiều gia đình, lo đủ cái ăn hàng ngày đã khó, việc mua một chiếc quan tài cho người đã khuất càng trở khó khăn hơn. Tháng 8/2025, gia đình anh Lùng A Han (bản Nậm Tần Xá) là hộ đầu tiên thực hiện đưa thi thể người đã mất vào áo quan tại nhà. Thời gian tổ chức tang lễ cũng được rút ngắn, không quá 48 giờ.

Anh Han chia sẻ: “Ban đầu tôi cũng băn khoăn vì thói quen bao đời nay chưa bao giờ đưa người chết vào quan tài, nhưng được cán bộ xã giải thích và Nhà nước hỗ trợ một phần chi phí mai táng, tôi thấy đây là cần thiết, thể hiện sự tôn trọng và phù hợp với điều kiện hiện nay”. Hiểu rõ được hệ luỵ của hủ tục và đi đầu trong thực hiện nếp sống mới này, anh Han đã cùng cán bộ xã đến nhiều bản vận động, tuyên truyền, giải thích cho người dân hiểu và làm theo.

Xóa bỏ hủ tục, nhất là những tập quán đã ăn sâu trong đời sống chỉ có thể đạt hiệu quả khi công tác dân vận thực hiện tốt. Đồng chí Lý Thị Hiền - Phó Chủ tịch UBND xã Pa Tần chia sẻ: “Đối với việc xóa bỏ hủ tục, chúng tôi xác định phải làm từng bước, không thể nóng vội. Trước hết là tuyên truyền, quán triệt từ cấp ủy, chính quyền để tạo sự thống nhất. Sau đó, phát huy vai trò người có uy tín, trưởng bản, bí thư chi bộ, trưởng dòng họ. Xã cũng lựa chọn một số hộ làm trước để nhân rộng, cán bộ trực tiếp đến từng nhà giải thích, vận động nhiều lần. Việc triển khai phải gắn với chính sách hỗ trợ cụ thể để giúp người dân thấy rõ lợi ích. Khi hiểu và tin, bà con sẽ tự giác thay đổi và ký cam kết”.

Người dân tộc Mảng ở xã Pa Tần tham gia thi môn bắn nó tại lễ hội đầu năm 2026.

Bên cạnh đó, xã Pa Tần cũng thực hiện niêm yết công khai thủ tục đề nghị hỗ trợ chi phí mai táng, đẩy mạnh tuyên truyền qua hệ thống loa truyền thanh, các cuộc họp bản; đồng thời cử cán bộ trực tiếp hướng dẫn người dân lập hồ sơ. Đến nay, 6/6 bản có đồng bào dân tộc Mảng đã ký cam kết thực hiện việc đưa người chết vào quan tài.

Việc xóa bỏ hủ tục trong tổ chức tang ma đối với đồng bào Mảng thông qua công tác “dân vận khéo” đã tạo chuyển biến rõ nét trong cộng đồng. Cùng với sự hỗ trợ từ các chính sách dân tộc, miền núi và các chương trình mục tiêu quốc gia, người dân từng bước thay đổi nhận thức, phát triển kinh tế, cải thiện điều kiện sống. Qua đó, đời sống vật chất, tinh thần được nâng lên, giúp cho phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư” ngày càng hiệu quả.