Trong bối cảnh xã hội hiện đại, đặc biệt là sự bùng nổ của công nghệ thông tin và mạng xã hội, học sinh ngày nay phải đối mặt với nhiều áp lực vô hình: áp lực học tập, kỳ vọng của gia đình, so sánh thành tích, cùng những tác động tiêu cực từ thế giới số. Không ít học sinh tuy học lực tốt nhưng lại lúng túng khi đối diện với cảm xúc của chính mình, dễ rơi vào trạng thái căng thẳng, lo âu, thậm chí là khủng hoảng tâm lý.

Nhận diện rõ thực trạng đó, nhóm học sinh Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn Lai Châu đã mạnh dạn đề xuất và triển khai dự án nghiên cứu về trí tuệ cảm xúc (EQ). Ý tưởng của dự án không chỉ xuất phát từ lý thuyết mà bắt nguồn từ chính những trải nghiệm thực tế của các em trong quá trình học tập và sinh hoạt tại trường. Các em mong muốn tìm ra giải pháp giúp bản thân và bạn bè biết cách nhận diện cảm xúc, kiểm soát cảm xúc tiêu cực và xây dựng các mối quan hệ tích cực hơn.

Dưới sự hướng dẫn của cô giáo Vũ Thị Kim Oanh, dự án được xây dựng và triển khai theo hướng bài bản, khoa học, phù hợp với tâm sinh lý lứa tuổi học sinh THPT. Nhận xét về ý tưởng và tính thực tiễn của đề tài, cô Oanh cho biết: “Ngay từ khi hình thành ý tưởng, tôi nhận thấy dự án có tính thực tiễn rất cao vì xuất phát từ chính đời sống học đường của các em. Những vấn đề như căng thẳng, áp lực, cảm xúc tiêu cực không phải là điều xa lạ mà diễn ra hàng ngày trong môi trường học tập.”

Trong quá trình hướng dẫn, giáo viên nhận thấy một bộ phận học sinh còn gặp khó khăn trong việc nhận diện cảm xúc của bản thân, ngại chia sẻ, dễ rơi vào trạng thái lo âu, căng thẳng. Chính từ thực tế đó, dự án đã lựa chọn cách tiếp cận gần gũi, lấy học sinh làm trung tâm, kết hợp giữa khảo sát thực trạng, giáo dục nhận thức và rèn luyện kỹ năng.

Không dừng lại ở nghiên cứu lý thuyết, các học sinh của nhóm nghiên cứu gồm” Lê Hoài Giang (lớp 10 chuyên Toán) và bạn Đinh việt Linh (lớp 10 chuyên Sử) còn hiện thực hóa bằng chuỗi giải pháp sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tế của Trường THPT Chuyên Lai Châu.

Nổi bật trong số đó là Hòm thư tư vấn “Lắng nghe điều em muốn nói”, nơi học sinh có thể chia sẻ tâm tư, cảm xúc một cách an toàn, kín đáo và nhận được sự hỗ trợ kịp thời từ thầy cô, chuyên gia. Song song với đó là các hoạt động trải nghiệm “Cảm xúc là để sẻ chia” thông qua sinh hoạt dưới cờ, trò chơi tâm lý, thảo luận tình huống, giúp học sinh nhận diện các dạng cảm xúc cơ bản và học cách làm chủ hành vi.

Dự án cũng chú trọng nâng cao năng lực tự điều chỉnh cảm xúc, hướng dẫn học sinh các phương pháp giải tỏa tiêu cực như viết nhật ký cảm xúc, hít thở sâu, tập trung vào suy nghĩ tích cực, xây dựng mối quan hệ lành mạnh. Đặc biệt, thông điệp về vai trò của EQ được lan tỏa tới phụ huynh, góp phần kết nối gia đình – nhà trường trong giáo dục cảm xúc cho học sinh.

Theo thầy, việc học sinh chủ động đề xuất và triển khai dự án còn góp phần hình thành tinh thần trách nhiệm, năng lực tự học, tự nghiên cứu và kỹ năng làm việc nhóm, từ đó tạo dựng một môi trường học đường dân chủ, tích cực và nhân văn.

Biểu đồ so sánh khả năng kiểm soát cảm xúc của HS Trường THPT Chuyên Lai Châu trước và sau thực nghiệm các giải pháp.

Trong một thế hệ học sinh dành nhiều thời gian cho mạng xã hội và tiếp xúc với các luồng thông tin đa chiều, việc nâng cao chỉ số EQ - cả trong đời sống thực và môi trường kỹ thuật số - trở thành yêu cầu tất yếu của giáo dục hiện đại. Khi được trang bị kỹ năng kiểm soát cảm xúc, học sinh sẽ tránh được những phản ứng bốc đồng, biết điều chỉnh hành vi phù hợp và xây dựng hình ảnh cá nhân tích cực.

Dự án của Trường THPT Chuyên Lê Quý Đôn Lai Châu không chỉ là một sản phẩm nghiên cứu khoa học của học sinh mà còn là một mô hình giáo dục cảm xúc có giá trị thực tiễn cao, hoàn toàn có thể nhân rộng trong các trường phổ thông khác. Đằng sau những con số cải thiện chỉ số EQ là một câu chuyện lớn hơn: câu chuyện về việc giáo dục học sinh làm chủ cảm xúc, xây dựng văn hóa ứng xử tích cực và vun đắp nền tảng tinh thần vững vàng cho thế hệ trẻ – đúng với mục tiêu giáo dục toàn diện mà ngành giáo dục đang hướng tới.