Toàn tỉnh hiện có 140 dự án thủy điện đã được đưa vào quy hoạch với tổng công suất 4.038,5MW, điện lượng trung bình năm 15,174 tỷ kWh. Trong đó, có 100 dự án đã được UBND tỉnh cấp chủ trương đầu tư với tổng công suất 3.535,5MW, điện lượng trung bình năm là 13,434 tỷ kWh. Hàng năm, các nhà máy thủy điện đã hoàn thành phát điện cung cấp cho hệ thống lưới điện Quốc gia trên 7 tỷ kWh. Đóng góp vào nguồn ngân sách của tỉnh năm 2020 trên 1.300 tỷ đồng; chi trả tiền phí dịch vụ môi trường rừng năm 2020 trên 220 tỷ đồng, góp phần đảm bảo an sinh và phát triển diện tích rừng đầu nguồn.

Đánh giá về hiệu quả các dự án thủy điện, ông Nguyễn Sỹ Chín – Giám đốc Sở Công thương khẳng định: "Các công trình thủy điện đầu tư trên địa bàn tỉnh đã và đang phát huy tốt hiệu quả sau đầu tư, đóng góp một phần sản lượng điện cho lưới điện Quốc gia. Đồng thời, góp phần quan trọng bảo đảm an ninh năng lượng, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Mặt khác còn tăng giá trị sản xuất công nghiệp, phát triển thủy sản lòng hồ, cải thiện cơ sở hạ tầng giao thông. Đặc biệt, các dự án thủy điện còn mang lại nguồn thu lớn cho ngân sách Nhà nước, tạo việc làm và thu nhập ổn định cho người lao động, góp phần xóa đói, giảm nghèo cho Nhân dân địa phương. Đối với phòng chống thiên tai, các công trình thủy điện cũng góp phần cắt, giảm lũ cho vùng hạ lưu trong mùa mưa, điều tiết nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất trong mùa khô".

Bên cạnh đó, các dự án thủy điện vừa và nhỏ trên địa bàn tỉnh không phải thực hiện tái định cư, diện tích đất thu hồi ít vì chủ yếu thiết kế tuyến năng lượng sử dụng hầm dẫn nước, nhà máy nhỏ, đập thấp. Các dự án này chủ yếu huy động được nguồn vốn đầu tư của tư nhân, qua đó giảm vốn đầu tư từ ngân sách Nhà nước cho việc đảm bảo an ninh năng lượng. Đến nay, đều phát huy tốt hiệu quả đầu tư và không ảnh hưởng nhiều đến môi trường.

Đoàn giám sát của HĐND tỉnh kiểm tra vị trí dự kiến xây dựng Nhà máy Thủy điện Huổi Văn, xã Nậm Hàng, huyện Nậm Nhùn.

Để quản lý an toàn của đập, hồ thủy điện và sự vận hành của các công trình thủy điện, thời gian qua, Sở Công thương triển khai thực hiện các công điện, chỉ thị, văn bản chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Công Thương và UBND tỉnh về đảm bảo an toàn hồ đập thủy điện và vận hành các nhà máy thủy điện và hàng năm, trước và sau mùa mưa lũ. Thành lập đoàn công tác kiểm tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về an toàn hồ đập thủy điện trên địa bàn tỉnh.

Nội dung kiểm tra tập trung đánh giá tình trạng an toàn đập, các thiết bị trong nhà máy, công trình xả dòng chảy tối thiểu; đánh giá việc tuân thủ quy trình vận hành hồ chứa thủy điện và quy trình liên hồ chứa đã được cấp thẩm quyền phê duyệt; rà soát, đề nghị phê duyệt, điều chỉnh các nội dung vận hành cho phù hợp với điều kiện thực tế; đánh giá việc triển khai thực hiện các phương án đảm bảo an toàn hồ đập, vùng hạ du hồ chứa và các công trình đang thi công dở dang, đặc biệt là các vị trí trọng điểm xung yếu, các sự cố do các đợt mưa lũ trước chưa được khắc phục. Đồng thời, nắm được tình hình bố trí lực lượng để chủ động xử lý kịp thời các tình huống mất an toàn có thể xảy ra, đặc biệt là tình huống xả lũ khấn cấp của các nhà máy thủy điện. Qua kiểm tra, cho thấy, các nhà máy thủy điện trên địa bàn tỉnh chấp hành tốt các quy định quản lý Nhà nước về an toàn hồ đập thủy điện và vận hành an toàn, chưa xảy ra các sự cố gây ảnh hưởng tới môi trường.

Tại huyện Tân Uyên, đến hết năm 2020 có 11 công trình thủy điện được UBND tỉnh cấp chủ trương đầu tư, trong đó 6 công trình có công suất lắp máy dưới 10MW, 5 công trình có công suất trên 10MW. Để quản lý chặt chẽ các công trình thủy điện đã, đang và sẽ thi công, ông Nguyễn Thanh Văn – Phó Chủ tịch UBND huyện khẳng định: "Khi các nhà đầu tư xin chủ trương cấp phép, huyện phối kết hợp với các sở, ban, ngành của tỉnh kiểm tra các điều kiện, nếu đủ mới xác nhận đồng ý cho chủ trương đầu tư. Huyện đặc biệt quan tâm đến việc thi công các công thủy điện không được xâm phạm vào diện tích đất rừng. Khi các đơn vị đầu tư bắt đầu triển khai xây dựng, huyện tiến hành kiểm tra tập trung vào các yếu tố đảm bảo an toàn vùng đập, vùng hạ du, bảo vệ môi trường, an ninh nguồn nước đảm bảo cho sản xuất và sinh hoạt của Nhân dân khu vực xung quanh".

Trả lời câu hỏi của phóng viên về có hay không những tác động tiêu cực của các công trình thủy điện trên địa bàn, ông Nguyễn Sỹ Chín cho biết: "Việc triển khai đầu tư các dự án thủy điện vừa và nhỏ trên địa bàn tỉnh được quản lý chặt chẽ từ công tác lập quy hoạch, đầu tư xây dựng đến quản lý vận hành các công trình thủy điện đảm bảo an toàn, hiệu quả và không để tác động xấu tới môi trường - xã hội, dân cư. Hiện tại, trên địa bàn tỉnh chưa có dự án nào chuyển đổi mục đích rừng tự nhiên sang mục đích khác để thi công thủy điện. Các dự án thủy điện vừa và nhỏ đang triển khai đầu tư và đang phát điện đều chấp hành tốt các luật: Đầu tư, Xây dựng, Đất đai, Lâm nghiệp… Đồng thời, hoạt động ổn định, không ảnh hưởng đến diện tích rừng tự nhiên, rừng đặc dụng, không có dân cư phải di dời. Trong quá trình vận hành không gây lũ lụt, sạt lở, lũ quét".

Những con số trên cho thấy lợi ích về kinh tế mà các công trình thủy điện đem lại không hề nhỏ. Tuy nhiên, để đảm bảo hài hòa cho an toàn của các cánh rừng, nguồn nước, đời sống người dân, công tác quản lý, kiểm soát hoạt động, vận hành của các thủy điện cần phải được tiến hành thường xuyên, liên tục và cứng rắn trong xử lý sai phạm.