Đến các chợ: Đoàn Kết, Nậm Loỏng, Tân Phong, San Thàng (thành phố Lai Châu) những ngày này, chúng ta dễ dàng bắt gặp hình ảnh đồng bào các dân tộc thiểu số trong tỉnh bày bán khá nhiều dưa mèo. Những quả dưa mập, màu xanh sẫm, xanh trắng, tươi rói nổi bật bên cạnh màu đỏ của khoai lang, màu vàng của mận, màu trắng của cà ghém… Điều đáng nói là nhiều mặt hàng bày bán song dưa mèo luôn có lượng khách mua ổn định.

Nông dân xã Lản Nhì Thàng (huyện Phong Thổ) bán dưa mèo tại ngã ba xã Mường So.

Chị Tẩn Mẩy Chiêu ở bản Lản Nhì Thàng (xã Lản Nhì Thàng, huyện Phong Thổ) chia sẻ: “Gia đình tôi trồng được 500m2 dưa mèo. Do điều kiện thời tiết thuận lợi, cây sinh trưởng phát triển tốt, cho quả nhiều. Trọng lượng quả bé thường khoảng 2-5 lạng, quả to thì nặng đến 5kg. Ngoài bán ở chợ huyện tôi thường xuyên mang dưa lên chợ Nậm Loỏng, thành Phố Lai Châu bán. Qua nhiều phiên chợ tôi thấy giá bán dao động ít, lượng khách ổn định. Trung bình mỗi phiên chợ tôi thu được 100-200 ngàn đồng từ bán dưa”.

Không chỉ hấp dẫn khách hàng là người dân trong tỉnh, dưa mèo còn chinh phục được nhiều du khách ngoài tỉnh nhất là du khách nước ngoài. Có những khách hàng mua một lần, lần sau nhớ mãi. Và mỗi dịp ghé qua Lai Châu lại mua dưa để về làm quà cho gia đình, bạn bè. Lý do dưa mèo được nhiều khách hàng gần, xa biết đến là bởi dưa tươi lâu. Khi gọt vỏ, dưa có màu xanh mát mắt, bổ ra cùi dưa dày, ruột trắng, ăn có vị ngon, ròn tan và ngọt đậm hơn so với dưa chuột.

Bên cạnh đó, dưa mèo còn có thể chế biến được thành nhiều món ăn giản dị, đưa cơm trong những ngày hè oi bức mà vẫn đảm bảo các tiêu chí ngon, bổ, rẻ như: nộm dưa cà rốt, bánh mì pa tê kẹp dưa. Đặc biệt, với những quả dưa già, bà con gọt vỏ, bỏ hạt, cắt lát nhỏ, rửa sạch, để ráo sau đó đun nước sôi cho gia vị, thả dưa vào đun chín cho thêm 1 chút rau thơm là có thể trở món ăn ngon, lành dành cho phụ nữ sau sinh. Một lý do khác không thể thiếu cũng giúp dưa mèo đến gần với khác hàng đó là giá bán rẻ chỉ từ 7.000 đồng đến hơn 20.000 đồng/kg. Dưa được bà con dân tộc trồng tại địa bàn, nguồn gốc rõ ràng.

Sách trên tay túi dưa mèo to chị Nguyễn Thị Thu ở phường Quyết Tiến (thành phố Lai Châu) nói với vẻ hài lòng: “Trong thời buổi hiện nay khi mà thực phẩm thật, giả, sạch, bẩn lẫn lộn. Mỗi chúng ta khi mua hàng luôn phải lo ngại, đặt ra câu hỏi mua gì, ăn gì cho đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm, tốt cho sức khỏe thì theo tôi dưa mèo là một lựa chọn hàng đầu. Bởi dưa mèo do chính bà con địa phương sản xuất, để giống bằng quả già, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật”.

Tìm hiểu thêm chúng tôi được biết, dưa mèo là loại dưa bản địa do bà con  dân tộc Mông, Dao trồng phổ biến ở các xã: Lản Nhì Thàng, Dào San (Phong Thổ); Giang Ma, Hồ Thầu (Tam Đường), Nậm Loỏng (thành phố Lai Châu). Dưa mèo có từ rất lâu rồi và được bà con truyền từ đời này sang đời khác. Ban đầu, dưa được bà con trồng xen trong vườn tạp, trên nương lạc, ngô, lúa để khi có quả phục vụ cho nhu cầu sinh hoạt gia đình, giải khát khi trời nắng. Về sau thấy dưa ra quả nhiều, ăn ngon, mẫu mã đẹp, bà con mang ra chợ bán. Không ngờ với ưu điểm của mình dưa mèo nhanh chóng được người tiêu dùng lựa chọn, bà con các xã mách nhau trồng dưa để tăng thu nhập.

Nói như anh Phàn Cao Phâu nông dân bản Sì Lèng Chải (xã Lản Nhì Thàng, huyện Phong Thổ) thì thời điểm trồng dưa thường từ tháng 4 đến tháng 8 dương lịch hàng năm. Dưa không cần làm giàn mà bò luôn ra mặt đất, hơn nữa dễ chăm sóc, ít bị sâu bệnh và nhanh cho thu hoạch. Tuy nhiên, để trồng được dưa ngon, ngọt, dòn, có màu xanh sẫm, thông thường 1 vụ người dân chỉ trồng 1 lứa dưa, thu hoạch khi dưa còn non và trồng trên đất lúa. Còn nếu trồng trên đất ngô, lạc thì quả dưa xanh trắng, ăn vị hơi đắng và nhạt hơn dưa trồng trên đất lúa. Tùy theo diện tích trồng và cách chăm sóc, giá bán mà mỗi hộ gia đình thu hoạch dưa từ vài trăm đến 5-6 triệu đồng/vụ dưa. Số tiền này không phải lớn nhưng với bà con thì đó là nguồn thu đáng kể để cải thiện cuộc sống, mua sách vở, đồ dùng học tập cho con.

Có thể nói, dưa mèo ở tỉnh ta đã và đang khẳng định là cây trồng có nhiều lợi thế, giúp nông dân tăng thu nhập, cải thiện cuộc sống cho nông dân nơi vùng cao biên giới.