Hệ thống hang động Gia Khâu I được UBND tỉnh công nhận xếp hạng di tích Danh lam thắng cảnh cấp tỉnh năm 2009. Đến năm 2016, hệ thống hang động Gia Khâu I chính thức khai trương, phục vụ du khách trong và ngoài nước đến tham quan, thưởng lãm vẻ đẹp hoang sơ của núi rừng nơi đây.

Để đến với hệ thống hang động Gia Khâu I, du khách đi bộ trên những bậc thang bằng đá do người dân làm nên với chiều dài khoảng 2km từ điểm du lịch của bản. Băng qua mấy ngọn núi cao; vượt qua 2 cây cầu nhỏ và những tảng đá đầy rêu phong cổ kính. Điều đặc biệt, trong suốt quãng đường ấy, du khách có thể dừng chân nghỉ ở những chiếc chòi nhỏ; chụp ảnh giữa đồi chè mênh mông; hoà mình vào không gian thơ mộng của cỏ cây hoa lá, những cánh bướm đầy màu sắc xen lẫn tiếng chim rừng.

Quần thể hang động Gia Khâu I có ba hang ở ba hướng khác nhau, gồm: hang Ron, hang Khỉ và hang Gấu gắn liền với truyền thuyết tình yêu có tên gọi “Chuyện chàng Sùng Súa và nàng Păng Chua”. Để vào tới 3 hang này, du khách phải đi qua khe Trinh Nữ với độ rộng chỉ vừa đủ 1 người qua.

3 hang động, mỗi hang mang một vẻ đẹp riêng tạo nên những ấn tượng khác nhau, và càng đi sâu vào trong, khung cảnh càng rộng lớn, các khối thạch nhũ hiện ra với đủ hình dáng như một bức điêu khắc tuyệt đẹp do nghệ sĩ tài hoa tạo ra. Chỗ thì tựa như những dải lụa mềm rủ từ trên cao xuống vô cùng tinh tế, cuốn hút. Có khu vòm không gian rộng, thạch nhũ mọc tua tủa trắng xoá thật bắt mắt.

Bên khối băng đá lớn thạch nhũ biến hình thành mâm xôi, hàm khủng long hay những con vật ngộ nghĩnh, nào là cá sấu vẫy đuôi, chú rùa dễ thương rồi rồng bay lượn với mây nhũ; rạn san hô lung linh huyền ảo dưới ánh đèn. Dưới nền đất, tạo hoá thiên nhiên dường như vẽ nên những bức tranh tuyệt đẹp của vùng núi Tây Bắc; nơi là ngọn núi kỳ vĩ, nơi lại là khu ruộng bậc thang trải dài bên sườn đồi; nơi lại phủ đầy hoanở từ trong lòng đất…

Đặc biệt khi gõ vào các phiến đá, âm thanh phát ra vang vọng như lời của đá, của núi rừng. Mỗi phiến đá được ví là một nốt nhạc tạo nên bản giao hưởng tình ca thiết tha như tình yêu của chàng Sùng Súa dành cho nàng Păng Chua.

Ngoài vẻ đẹp huyền ảo, lung linh, kỳ vĩ, hệ thống hang động còn khiến cho mỗi người đến đây thích thú bởi không khí trong lành, mát mẻ. Nhất là những giọt nước từ khối thạch nhũ lấp lánh rơi xuống tí tách nghe thật vui tai; càng yêu hơn khi đôi tay hứng trọn giọt nước mát lạnh ấy, cảm giác khoan khoái và bình yên biết bao.

Đứng ở cửa động phóng tầm mắt ra xa, du khách còn được tận hưởng những giây phút thư thái cùng thiên nhiên. Ngắm nhìn thung lũng xanh giữa nắng vàng rực rỡ; tận hưởng mùi hương thơm của hoa, quả rừng, mật ngọt thoảng trong gió và nghe tiếng chim ca líu lo, tiếng lá xào xạc… Một nơi đẹp tuyệt như thế đang mời gọi du khách gần xa đến chiêm ngưỡng kỳ quan của tạo hoá.