Kỳ 1: Lời gọi từ tấm bia đá ở Pa Tần 

Những ngày tháng 7 vừa qua, giữa một triền đồi ở Pa Tần, tên liệt sĩ Mai Sỹ Yên bất ngờ được tìm thấy từ một tấm bia đá đã phủ màu thời gian. Không đợi chờ, Ban Chỉ đạo về tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ tỉnh Lai Châu (Ban Chỉ đạo tỉnh) đã nhanh chóng đến hiện trường với những niềm vui đong đầy cảm xúc. Hình ảnh tấm bia đá ghi đầy đủ tên tuổi, quê quán, ngày nhập ngũ, ngày hy sinh... được khắc rõ càng tiếp sức cho những người đi làm nhiệm vụ. Và hành trình đưa liệt sĩ trở về quê hương đã được hé mở, góp phần đưa chiến dịch sớm ngày về đích. 

"Tên anh không ngủ quên"

Sau những cơn mưa rả rích những ngày tháng 6, nắng đã lên trên nền trời xanh thẳm của mảnh đất Pa Tần. Nhận được tin báo từ chính quyền xã, Ban Chỉ đạo tỉnh lập tức triển khai phương án, kế hoạch lên mảnh đất biên giới. Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh là lực lượng dẫn đầu trong cuộc tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đã sẵn sàng lên đường. Từ sáng sớm ngày 24/7, hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ đã bắt đầu. Cung đường lên nương đồi của bản Pa Tần 1 thường ngày có nhiều đá to, dốc cao, nay cũng dễ đi hơn hẳn. Chắc bởi ở đó có những liệt sĩ đang đợi chờ.

Các thông tin trên tấm bia mộ đều trùng khớp với tấm bằng Tổ quốc ghi công của liệt sĩ Mai Sỹ Yên.

Tấm bia mộ đã rõ tên tuổi, địa chỉ từ lâu nhưng trong quá trình canh tác, nhiều người dân không để ý cho đến gần đây, thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm, các cơ quan ban ngành, đoàn thể của tỉnh, xã Pa Tần phát động đến toàn thể người dân cùng chung tay phát hiện, tìm kiếm và thông tin cho chính quyền khi biết các thông tin về liệt sỹ, người dân đã liên hệ với chính quyền xã về những phần mộ trên phần đất canh tác của mình. Chính từ đây, hành trình tìm kiếm những chiến sĩ thanh niên xung phong dũng cảm, hy sinh trong quá trình phá đá mở đường, phục vụ cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đã được hé mở.  

Sau quá trình khảo sát, đọc vị trên tấm bia mộ còn đủ tên tuổi, các lực lượng chức năng ban đầu xác định có 6 ngôi mộ đã được chôn cất tại vị trí khu sản xuất đất nương của các hộ dân thuộc bản Pa Tần 1. Đáng chú ý, chỉ một ngôi mộ trong số đó còn ghi lại dấu vết thời gian. Thông tin trên tâm bia ghi rõ: "Mai Sỹ Yên, tuổi 20, xã Cầu Hải, huyện Nga Sơn, tỉnh Thanh Hóa, Liên khu 4, nhập ngũ 24/7/1954, hy sinh 21/8/1955, đơn vị C297, Đội 34, ĐCNCĐ". Một thông tin vô giá với lực lượng tìm kiếm thời điểm đó. Trong những phần mộ đó, có 2 ngôi mộ có dấu tích khắc tên trên bia nhưng đã vỡ. Còn lại 3 ngôi mộ không có thông tin.

Sau cuộc khảo sát, tìm kiếm và khoanh vùng, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh đã báo cáo tình hình với Ban Chỉ đạo tỉnh. Thông tin về thân nhân nhân liệt sĩ đã được ghi lại. Niềm vui của người nhà liệt sĩ sau bao ngày mong mỏi thực sự đã đến. Ông Mai Sỹ Nguyện - cháu của liệt sĩ Mai Sỹ Yên đã được Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh kết nối những ngày sau đó. Nước mắt của ông Nguyện lăn dài, xúc động chia sẻ: Hơn 10 năm trước, tôi từng vượt gần 700km từ quê nhà lên Lai Châu, tìm đến các nghĩa trang, lần theo những thông tin ít ỏi về người bác. Nhưng đi rồi lại trở về trong thất vọng. Những tưởng cuộc tìm kiếm sẽ mãi mãi rơi vào vô vọng thì nhận được tin từ cán bộ lực lượng vũ trang tỉnh Lai Châu, gia đình tôi mừng khôn xiết.

Một lần nữa ông Nguyện lại khăn gói lên đường, nhưng lần này đi là hy vọng và hạnh phúc. Tận mắt nhìn thấy tấm bia mộ còn nguyên vẹn, tên tuổi ghi rõ ràng, chính quyền địa phương hương khói chu đáo cho bác, ông Nguyện càng xúc động. Hai tháng sau ngày tấm bia đá được phát hiện, hành trình tìm kiếm, xác minh và hoàn tất các thủ tục đã có một cái kết trọn vẹn. Ngày 12/9, hài cốt liệt sĩ Mai Sỹ Yên được Ban Chỉ đạo tỉnh Lai Châu bàn giao cho thân nhân, đưa về quê hương sau hơn 70 năm nằm lại nơi núi rừng Pa Tần.

Có lẽ, với gia đình ông Mai Sỹ Nguyện, đó không chỉ là ngày đón người thân trở về, mà còn là ngày khép lại một hành trình dài của chờ đợi và kiếm tìm. Còn với những người làm nhiệm vụ tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, tấm bia đá ở Pa Tần là một lời nhắc nhở đặc biệt: thời gian có thể làm mờ đi những dấu tích chiến tranh một màu rêu phong, nhưng không thể làm mất đi tên tuổi và sự hy sinh của những người đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Cuộc hành quân của lòng biết ơn

Chiến tranh đi qua, thời gian phủ lên những cánh rừng màu xanh mới, những con đường năm xưa cũng dần đổi khác. Những người từng biết nơi đồng đội mình ngã xuống lần lượt già đi và trí nhớ cũng giảm. Có những dấu tích bị đất đá vùi lấp, những tấm bia mộ chỉ còn lại vài dòng chữ, thậm chí có những ngôi mộ không còn bất kỳ thông tin nào. Nhưng với những gia đình có người thân chưa trở về, thời gian chưa bao giờ là dấu chấm hết.

Liệt sĩ Mai Sỹ Yên đã được trở về quê hương, nhưng cuộc hành quân vẫn chưa thể dừng lại. Bởi trên triền đồi Pa Tần hôm ấy vẫn còn 5 ngôi mộ chưa xác định được danh tính. Vẫn còn nhiều gia đình đang ngày ngày tìm kiếm thông tin về ông, cha, người thân của mình. Thấu hiểu nỗi mong chờ, hy vọng đó, bằng trái tim và trách nhiệm của thế hệ hôm nay, từ những nguồn tin ít ỏi của người dân, các lực lượng của tỉnh lại tiếp tục lên đường.

Đại tá Trần Thanh Bình - Phó Chính ủy Bộ CHQS tỉnh khẳng định: “Chúng tôi luôn xác định, tìm kiếm và đưa các liệt sĩ trở về không chỉ là nhiệm vụ mà còn là trách nhiệm của những người lính thế hệ sau đối với cha anh mình. Các anh đã hy sinh để đất nước có được hòa bình hôm nay, thì chúng tôi có trách nhiệm tìm lại các anh, trả lại tên tuổi, quê hương cho các anh. Bởi phía sau mỗi phần mộ chưa xác định là một gia đình đang chờ và phía sau mỗi cái tên được tìm thấy là một người lính được trở về”.

Tìm kiếm và đưa các liệt sĩ trở về không chỉ là nhiệm vụ mà còn là trách nhiệm của những người lính thế hệ sau đối với cha anh mình.

Đó cũng là cách mà hành trình tìm kiếm những người đã hy sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc đang được thực hiện trên toàn tỉnh. Không chỉ chờ những dấu tích tự hiện lên, các lực lượng chủ động rà soát hồ sơ, xác minh nguồn tin, vận động nhân chứng lịch sử, cựu chiến binh, thân nhân liệt sĩ và nhân dân cung cấp thông tin. Với mỗi địa bàn có dấu hiệu tìm thấy thông tin, lực lượng chức năng xây dựng phương án khảo sát, tìm kiếm cụ thể; đồng thời phối hợp rà phá bom mìn, vật liệu nổ, bảo đảm an toàn cho người và phương tiện trong quá trình tìm kiếm. Đến nay, lực lượng tìm kiếm, quy tập và lực lượng quân sự tỉnh đã huy động 237 ngày công (gồm 156 ngày công thường trực và 81 ngày công huy động), đào tìm 475m³ đất, qua đó đã quy tập tổng cộng 54 hài cốt liệt sĩ (HCLS) trên địa bàn toàn tỉnh. 

Mọi sự nỗ lực của các cấp, các ngành, lực lượng vũ trang đều hướng đến mục tiêu trả lại tên cho những liệt sĩ chưa xác định được thông tin.

Mỗi thông tin được xác minh là thêm một cơ hội để một gia đình được đón người thân trở về. Mỗi phần mộ được xác định là thêm một khoảng trống trong lịch sử được lấp đầy bằng tên tuổi, quê quán và câu chuyện của một người đã hiến dâng tuổi trẻ cho Tổ quốc. Ở Pa Tần, sau tấm bia đá đưa liệt sĩ Mai Sỹ Yên trở về, vẫn còn những phần mộ lặng im giữa triền đồi. Và từ những dấu tích chưa thể gọi thành tên ấy, một hành trình khác lại bắt đầu...

(Còn nữa)