Từ thực trạng đáng lo ngại

5 năm trở lại đây, thiên tai và BĐKH đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến phát triển kinh tế xã hội của tỉnh. Theo ước tính, mỗi năm làm chết và bị thương hàng chục người, hàng trăm con gia súc, gia cầm bị chết rét; làm sập và tốc mái hàng trăm ngôi nhà; làm ngập úng và mất trắng hàng nghìn ha lúa và hoa màu; làm hư hỏng, thiệt hại hàng trăm trường học, trụ sở cơ quan và các công trình phúc lợi. Mưa lũ, BĐKH cũng làm cho hàng trăm điểm sạt lở đất đá gây ách tắc nghiêm trọng nhiều tuyến giao thông như Quốc lộ 12, Tỉnh lộ 127, 129... khiến nhiều xã, bản bị cô lập hoàn toàn. Ngoài ra, diện tích rừng bị cháy từ năm 2007 – 2012 là 503,89ha, trong đó trên 338ha rừng trồng và gần 170ha rừng tự nhiên. Ước tính thiệt hại mỗi năm khoảng trên 50 tỷ đồng.

Lãnh đạo Công ty Điện lực tỉnh kiểm tra sự cố sạt lở đất ảnh hưởng đến hệ thống đường điện dân sinh của Nhân dân xã Sơn Bình (Tam Đường).

Cũng theo các quan trắc khí tượng cho thấy Lai Châu đang phải đối mặt với những ảnh hưởng của BĐKH. Theo đó, đang có xu hướng tăng lên về nhiệt độ trung bình năm, thay đổi về lượng mưa (tăng lên trong mùa mưa và giảm trong mùa khô). Về nhiệt độ, nhìn chung có xu hướng tăng dần từ 0,2⁰C – 0,6⁰C; nhiệt độ mùa đông tăng nhanh hơn mùa hè, số đợt không khí lạnh giảm nhưng số ngày rét đậm, rét hại tăng lên. Các vùng băng tuyết cũng bắt đầu xuất hiện ở vùng núi cao (đèo Hoàng Liên Sơn, Sìn Hồ). Mực nước ở một số sông suối trên địa bàn bị hạ thấp, tình trạng thiếu nước sinh hoạt và sản xuất của Nhân dân trở lên phổ biến hơn. Gió lốc, sạt lở đất, lũ quét, lũ ống... tăng về cường độ và mức độ tàn phá năng nề hơn. Nhiều loại bệnh mới trên người và hoa màu xuất hiện. BĐKH đã ảnh hưởng trực tiếp và để lại những hậu quả nặng nề đến con người và sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là chăn nuôi gia súc.

Cũng theo số liệu thống kê của Chi cục Thủy lợi và Phòng chống lụt bão (Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn), 8 tháng đầu năm nay, 8 đợt mưa lớn kèm theo gió lốc đã làm 11 người chết; thiệt hại về tài sản ước tính trên 90 tỷ đồng. Nếu so sánh với mùa mưa năm 2014 thì tính đến thời điểm hiện tại, số người chết giảm (năm 2014 là 14 người) nhưng khối lượng tài sản về hệ thống cơ sở hạ tầng thiệt hại nặng hơn và mức độ khắc phục cũng tốn kém hơn.

Thích ứng để giảm nhẹ thiên tai

Trước những biến đổi rõ rệt về tình hình thời tiết và khí hậu, gây thiệt hại đến đời sống sinh hoạt, sản xuất của con người và môi trường tự nhiên, tỉnh đã xây dựng một số giải pháp để ứng phó với BĐKH và giảm nhẹ thiên tai như: thành lập Ban Chỉ đạo Chương trình mục tiêu quốc gia ứng phó với BĐKH tỉnh; Ban Chỉ huy Phòng chống lụt bão ở cả 3 cấp; ban hành kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH, tăng cường quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường...

Hàng năm, tỉnh đã thực hiện các dự án xây kè chống sạt lở bờ suối Nậm Bum (thị trấn Mường Tè); trồng, bảo vệ rừng phòng hộ đầu nguồn và kết hợp xây dựng cơ sở hạ tầng đồng bộ phòng chống lũ lụt sạt lở đất gia tăng trong bối cảnh BĐKH, hạn hán, bảo vệ dân cư một số điểm sạt lở... Tỉnh cũng thực hiện diễn tập phòng chống lụt bão, ứng cứu sự cố do lũ ống, lũ quét để chủ động ứng phó, phòng chống thiên tai; chuẩn bị, sẵn sàng lực lượng cứu hộ, cứu nạn, đảm bảo an ninh trật tự khi xảy ra thiên tai. Đồng thời, lồng ghép các hoạt động ứng phó với BĐKH vào các chương trình, dự án phát triển kinh tế xã hội như: xây dựng nông thôn mới, xóa đói giảm nghèo, khoanh nuôi và bảo vệ rừng, chương trình hỗ trợ giống cây trồng, vật nuôi. Trong số các chính sách và hoạt động ứng phó với BĐKH, bảo vệ tài nguyên và môi trường, tỉnh dành sự ưu tiên cho thực hiện các dự án cấp bách tập trung xây các hồ chứa nước đảm bảo phục vụ sản xuất và sinh hoạt xây dựng kè chống sạt lở bảo vệ khu dân cư trước BĐKH.

Với nhiều giải pháp đa dạng như vậy song theo ông Nguyễn Đức Anh – Phòng Nghiên cứu chính sách (Trung tâm Cong người và Thiên nhiên – Hà Nội) vẫn cho rằng, việc lồng ghép ứng phó với BĐKH vào các chính sách của tỉnh còn chưa rõ rệt. Bởi, BĐKH xảy ra và tác động mạnh mẽ đến tài nguyên đất (như: hoạt động khai khoáng và thủy điện, phát triển cây cao su, vấn đề tái định cư); thay đổi cơ cấu cây trồng; giảm thiểu phát thải khí nhà kính...

Mặc dù người dân đã tích cực trồng rừng giữ đất song do ảnh hưởng của BĐKH, nhiều nơi vẫn xảy ra sạt lở. Trong ảnh: Đoạn sạt lở thuộc địa phận xã Pắc Ta (Tân Uyên) ảnh hưởng đến nhà người dân khiến cho việc khắc phục rất khó khăn và tốn kém.

Do vậy, ông Nguyễn Đức Anh đã khuyến nghị những giải pháp đối với tỉnh Lai Châu trong ứng phó với BĐKH nhằm xây dựng một ngành nông nghiệp xanh, thân thiện với môi trường và giảm phát thải khí carbon đó là, xây dựng các chỉ số cụ thể để lồng ghép vào kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội từng giai đoạn, đánh giá xây dựng nông thôn mới, chính sách tái cơ cấu nông lâm nghiệp. Bên cạnh đó, Lai Châu cần xây dựng kế hoạch thích ứng với BĐKH cho nông dân hoặc một số hộ đang sinh sống ở các khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của lũ lụt, sạt lở; quy hoạch phát triển các cây trồng chủ lực (cao su, chè) sao cho phù hợp với điều kiện của địa phương. Một giải pháp được cho là quan trọng nữa đó là thông tin tuyên truyền kịp thời cho người dân hiểu hơn về những ảnh hưởng của BĐKH để nâng cao tinh thần chủ động, đề phòng, tránh những thiệt hại, rủi ro đến mức thấp nhất.

Tiếp tục thực hiện những giải pháp đã đề ra và vận dụng phù hợp những kinh nghiệm về BĐKH từ các địa phương khác, hi vọng Lai Châu sẽ giảm thiểu tối đa những tổn thất do BĐKH gây ra.