Trao đổi với ông Hà Mạnh Thắng  - Trưởng phòng Lao động, Thương binh và xã hội (LĐ, TB-XH) huyện, chúng tôi được biết: Xác định công tác thương binh liệt sỹ, người có công là trách nhiệm là tình cảm của Nhà nước và của toàn xã hội. Cấp ủy, chính quyền các cấp quan tâm lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ, MTTQ và các ban ngành, đoàn thể tích cực tham gia, việc thực hiện Pháp lệnh người có công trong huyện đã thực sự trở thành một hoạt động xã hội sâu sắc, đạt được kết quả quan trọng trên các lĩnh vực.

Theo số liệu thống kê của Phòng LĐ, TB-XH huyện thì tính đến hết tháng 6/2014, toàn huyện có 55 người có công đang hưởng trợ cấp hàng tháng; 36 trường hợp thờ cúng liệt sỹ đối với liệt sỹ không còn thân nhân chủ yếu hưởng trợ cấp hàng tháng. Riêng trong năm 2013 đã thực hiện điều dưỡng tập trung cho 28 lượt người có công và thân nhân người có công;  đầu năm 2014 đưa 05 người có công và thân nhân người có công đi điều dưỡng tập trung tại Trung tâm đón tiếp thân nhân Liệt sỹ và điều dưỡng người có công với cách mạng; năm 2013 điều dưỡng tại gia đình đối với 13 trường hợp, đầu năm 2014 là 12 trường hợp...

Lãnh đạo Hội Chữ thập đỏ huyện Phong Thổ trao quà cho gia đình chính sách xã Mường So nhân Ngày Thương binh liệt sỹ.

Ngoài trợ cấp ưu đãi, người có công còn có chế độ chăm sóc sức khỏe, cải thiện nhà ở, ưu đãi trong giáo dục, đào tạo và dạy nghề, tạo việc làm.... đảm bảo công bằng, tạo được sự đồng thuận trong xã hội. Phong trào đền ơn đáp nghĩa, toàn dân tham gia chăm sóc người có công phát triển sâu rộng, trở thành trách nhiệm xã hội, tình cảm và nét đẹp văn hóa của bà con các dân tộc trong huyện.  Đời sống người có công từng bước được cải thiện, góp phần ổn định chính trị, xã hội, củng cố lòng tin của nhân dân đối với Đảng, Nhà nước.

Tuy nhiên, cũng theo ông Thắng thì quá trình thực hiện Pháp lệnh ưu đãi người có công cũng cho thấy còn nhiều bất cập. Chẳng hạn như sau khi Pháp lệnh có hiệu lực Chính phủ mới ban hành Nghị định hướng dẫn thi hành nên ảnh hưởng đến việc triển khai thực hiện chính sách, nhất là việc điều chỉnh chế độ trợ cấp đối với người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học. Một số văn bản hướng dẫn, thông tư ban hành chậm so với Pháp lệnh số 04/2012/UBTVQH13 và Nghị định số 31/2013/NĐ-CP như: Hướng dẫn về trang cấp dụng cụ chỉnh hình, chế độ điều dưỡng, công tác mộ, nghĩa trang liệt sỹ.

Hiện trên địa bàn huyện hiện có 5 trường hợp  đang hoàn chỉnh các hồ sơ thủ tục đề nghị chế độ trợ cấp cho người hoạt động kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học. Việc công nhận, xác nhận đối tượng phải căn cứ vào các giấy tờ, chứng lý gốc, trong khi đó, do điều kiện chiến tranh qua đã lâu, nhiều trường hợp không còn lưu giữ được các giấy tờ theo quy định nên không có căn cứ để xem xét, xác nhận. Việc hướng dẫn cơ quan y tế ở cơ sở xác nhận chính xác các loại bệnh tật cho đối tượng theo danh mục bệnh tật, dị dạng, dị tật của người hoạt động kháng chiến và con của họ bị nhiễm chất độc hóa học chưa cụ thể, rõ ràng, nên hầu hết các đối tượng lập hồ sơ giải quyết chế độ chất độc hóa học đều là bệnh thần kinh ngoại biên cấp tính và bán cấp tính, bệnh đái tháo đường type 2, rối loạn tâm thần.

Theo Thông tư liên tịch số 41/2013/TTLT-BYT-BLĐTBXH của Liên Bộ Y tế, Bộ Lao động - TB&XH hướng dẫn khám giám định bệnh tật dị dạng, dị tật có liên quan phơi nhiễm chất độc hóa học với người hoạt động kháng chiến và con đẻ của họ, yêu cầu Hồ sơ khám giám định y khoa phải có “Bản tóm tắt bệnh án điều trị bệnh, tật có liên quan đến phơi nhiễm với chất độc hóa học tại các bệnh viện của nhà nước từ tuyến huyện trở lên”, tuy nhiên ngành Y tế cũng chưa có hướng dẫn về mẫu “tóm tắt bệnh án điều trị”, nên các cơ sở y tế trên địa bàn vẫn thực hiện sao hồ sơ bệnh án để cung cấp cho đối tượng.

Ngoài ra thì nguồn vốn thực hiện hỗ trợ nhà ở cho người có công được bố trí chưa kịp thời và đầy đủ đáp ứng thời gian, tiến độ thực hiện theo Quyết định 22/2013/QĐ-TTg.  Cán bộ làm công tác Lao động - Thương binh và xã hội cấp xã là cán bộ kiêm nghiệm, hạn chế về trình độ và nhận thức dẫn đến việc triển khai và thực hiện các chính sách đối với người có công tại cấp xã gặp nhiều khó khăn.

Để Pháp lệnh ưu đãi người có công thực sự đi vào cuộc sống, cấp ủy, chính quyền các cấp huyện Phong Thổ cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền giáo dục, làm cho các tầng lớp Nhân dân, trước hết là đội ngũ cán bộ, đảng viên nhận thức sâu sắc hơn vai trò, ý nghĩa của chính sách hậu phương quân đội. Từ đó, xác định tốt nghĩa vụ, trách nhiệm trong tổ chức, thực hiện, tạo thành phong trào có tính xã hội hóa sâu rộng, liên tục, thu hút nhiều tổ chức, cá nhân tự nguyện tham gia. Chủ động phối hợp chặt chẽ với các ngành, các cấp quan tâm, tạo điều kiện giúp đỡ các gia đình chính sách; thực hiện tốt chương trình giảm nghèo, bảo đảm tất cả các gia đình chính sách có cuộc sống bằng hoặc khá hơn mức sống trung bình của người dân ở địa phương trên cơ sở kết hợp ba nguồn lực: Nhà nước, cộng đồng và bản thân đối tượng chính sách tự vươn lên.

Tiếp tục xây dựng, quản lý, sử dụng hiệu quả quỹ “Đền ơn đáp nghĩa”; đẩy mạnh phong trào chăm sóc các gia đình thương binh, liệt sỹ. Tiếp tục rà soát, tổng hợp, đề nghị lên cấp trên giải quyết các trường hợp, đối tượng chính sách còn tồn đọng sau chiến tranh, bảo đảm đúng, đủ, không để sót đối tượng. Quan tâm tạo điều kiện phát triển kinh tế và ổn định đời sống cho cán bộ quân đội nghỉ hưu mắc bệnh hiểm nghèo, các cựu quân nhân, người tham gia kháng chiến bị nhiễm chất độc hóa học… đang có hoàn cảnh khó khăn, để họ thực sự vươn lên.

Với các giải pháp thiết thực, tin tưởng rằng  Phong Thổ sẽ  không ngừng nâng cao đời sống cho các gia đình chính sách, người có công với cách mạng.