Thực hiện sắp xếp lại địa giới hành chính, tỉnh Lai Châu có 38 xã, phường, trong đó có 11 xã biên giới. Đây là những địa bàn có địa hình phức tạp, dân cư phân tán, trình độ dân trí không đồng đều, đời sống còn nhiều khó khăn. Với đặc thù đó, công tác BVMT gặp nhiều thách thức về điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội, tuy nhiên, các xã vùng biên đang có những chuyển biến tích cực thông qua nhiều mô hình, cách làm cụ thể.

Có thể kể đến mô hình “Gạch sinh thái” do hội phụ nữ và các cơ sở giáo dục triển khai thực hiện. Từ chai nhựa, túi nilon sau sử dụng, hội viên phụ nữ, giáo viên và học sinh thu gom, phân loại, tái chế thành vật liệu phục vụ xây dựng và sinh hoạt cộng đồng. Nhiều công trình như: tường bao nhà văn hóa, ghế ngồi công cộng, đồ dùng học tập… được hình thành từ những viên “gạch xanh”, góp phần giảm rác thải nhựa và cải thiện cảnh quan nông thôn theo hướng xanh - sạch - đẹp.

Giáo viên và học sinh Trường Mầm non Khổng Lào tái chế chai lọ nhựa thành đồ dùng học tập và làm tường rào bồn hoa.

Tại Trường Mầm non Khổng Lào (xã Khổng Lào), vật liệu tái chế như: chai, lọ nhựa đã được giáo viên kết hợp với gỗ, tre, nứa tạo thành đồ dùng dạy học và đồ chơi cho trẻ. Nội dung BVMT cũng được lồng ghép qua hình ảnh trực quan, giúp trẻ dễ tiếp thu, hình thành thói quen phân loại rác, rửa tay đúng cách và chăm sóc cây xanh. 100% trẻ từ 2-5 tuổi được trang bị kiến thức cơ bản về vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường và kỹ năng sử dụng công trình vệ sinh. Cô giáo Tô Bích Phượng (Trường Mầm non Khổng Lào) khẳng định: Việc lồng ghép BVMT vào hoạt động học tập giúp trẻ tiếp cận tự nhiên, dễ hiểu. Giáo viên lựa chọn bài giảng đơn giản và tìm kiếm vật liệu bằng nhựa, tre làm đồ dùng học tập, từ đó hình thành thói quen BVMT cho trẻ ngay từ khi còn nhỏ.

Tại 11 xã biên giới, hội liên hiệp phụ nữ các cấp cũng triển khai hiệu quả cuộc vận động “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch” gắn với thu gom rác thải, trồng cây xanh, xây dựng “nhà sạch - vườn đẹp”, “Con đường hoa”. Đoàn Thanh niên đẩy mạnh hoạt động “Ngày chủ nhật xanh”, “Ngày thứ bảy tình nguyện”, Chiến dịch thanh niên tình nguyện hè, tích cực tuyên truyền và trực tiếp tham gia phân loại rác, giảm rác thải nhựa và tái chế rác sinh hoạt. Có hàng nghìn mô hình, tổ, đội thu gom rác định kỳ đang được các tổ chức đoàn thể thực hiện tại các xã vùng biên, góp phần cải thiện cảnh quan, nâng cao ý thức cộng đồng. Từ năm 2021 đến nay, có 7.850 gia đình hội viên phụ nữ trên toàn tỉnh đạt tiêu chí “5 không, 3 sạch”, trong đó hội viên tại các xã biên giới chiếm hơn 50%.

Điều đáng nói, công tác BVMT tại các xã biên giới được gắn với nhiệm vụ xóa bỏ hủ tục, xây dựng nếp sống văn minh. Người dân thực hiện nếp sống văn hóa mới trong tổ chức tang ma, chôn cất đúng quy định, góp phần BVMT và sức khỏe cộng đồng. Điểm sáng trong tuyên truyền thực hiện nếp sống văn minh trong tang ma, chôn cất phải kể đến xã Pa Tần. Đây là nơi có hơn 9.000 nhân khẩu, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số, trong đó có đồng bào Mảng - một trong những dân tộc ít người còn tồn tại một số tập quán lạc hậu trong tang ma. Trước đây, gia đình có người thân qua đời thì không sử dụng áo quan mà thay bằng chiếu hoặc chăn, để trong nhà nhiều ngày trước khi mai táng. Tập quán này kéo dài thời gian tổ chức tang lễ, gây tốn kém cho gia chủ và ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường xung quanh, tiềm ẩn nguy cơ cho sức khỏe cộng đồng.

Người dân bản Bản Lang 2 (xã Khổng Lào) thu gom, vệ sinh cống rãnh, bảo vệ môi trường.

Đồng chí Lầu A Tình - Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Pa Tần cho biết: Thời gian qua, cấp ủy, chính quyền xã đẩy mạnh tuyên truyền thực hiện Nghị quyết số 15-NQ/TU, ngày 22/12/2023 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về xóa bỏ hủ tục, phong tục, tập quán lạc hậu, xây dựng nếp sống văn minh trong nhân dân các dân tộc tỉnh Lai Châu giai đoạn 2024 - 2030. Ngay sau khi Nghị quyết số 53/2025/NQ-HĐND, ngày 23/7/2025 của HĐND tỉnh về hỗ trợ chi phí mai táng đối với người dân tộc thiểu số giai đoạn 2025 - 2030 được ban hành, xã nhanh chóng triển khai đến 26 bản. Từ ngày 1/7/2025 đến nay, xã đã hỗ trợ mai táng phí cho 7 trường hợp thuộc hộ nghèo, cận nghèo và người cao tuổi.

Nhờ sự kiên trì tuyên truyền, vận động và tác động từ Nghị quyết số 15-NQ/TU, hủ tục trong tang ma của xã Pa Tần từng bước được đẩy lùi. Người dân thay đổi nhận thức, sử dụng áo quan cho người chết và không để lâu ngày trong nhà. Bà Lùng Me Sọ ở bản Nậm Sảo chia sẻ: Trước đây, do nhận thức còn hạn chế, các gia đình để người chết trong nhà nhiều ngày, không sử dụng áo quan. Nay được tuyên truyền, vận động và hỗ trợ, bà con thay đổi, tổ chức tang lễ theo nếp sống mới.

Từ sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị cùng những mô hình, cách làm cụ thể ở cơ sở, công tác BVMT tại các xã vùng biên Lai Châu đang có những chuyển biến tích cực. BVMT từng bước trở thành thói quen của người dân trong sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, thực tiễn cũng cho thấy vẫn còn không ít khó khăn, đặc biệt là bài toán xử lý rác thải.

(còn nữa)