Đến thăm bản Pho Lao Chải (xã Tả Lèng), chúng tôi sót lòng khi thấy cuộc sống gia đình chị Giàng Thị Seo (SN 1996) thiếu thốn. Mới 25 tuổi nhưng đầu tháng 3 vừa qua, chị sinh con thứ 3. Trải qua các lần sinh con, bận rộn với việc chăm sóc con khiến sức khỏe chị suy giảm. Chồng chị lao động vất vả nuôi 5 thành viên trong gia đình. Chị ở nhà trông con; trong đó đứa địu trên lưng, đứa bế trên tay, không có thời gian làm thêm việc ruộng đồng. Chị Seo tâm sự: “Chỉ vì bố mẹ chồng thích nhiều cháu, tôi sinh liền 3 con. Giờ đây, tôi không đi làm nương, ruộng ở nhà trông con. Tôi thấm thía được việc sinh nhiều con, ảnh hưởng sức khỏe bản thân. Các con tôi không được chăm sóc đầy đủ, thấp còi, thể lực yếu”.
Câu chuyện của chị Sùng Thị Pàng (bản Thèn Pa, xã Tả Lèng) cũng giống chị Seo về nhà chồng khi mới 18 tuổi. Chị lần lượt sinh 3 con, do thiếu kinh nghiệm chăm sóc, nuôi dạy nên các con thường xuyên ốm. Chồng chị một mình gánh vác công việc nương, ruộng, lo từng bữa ăn cho cả gia đình. Đây là 2 trong số nhiều trường hợp sinh con thứ 3 ở trên địa bàn xã. Tất cả các trường hợp sinh con thứ 3 trở lên trong xã đều rất trẻ, từ 24 - 30 tuổi. Đây là tình trạng “nóng” đáng báo động bởi các hộ sinh con thứ 3 trở lên có hoàn cảnh gia đình khó khăn. Nhất là phụ nữ sinh nhiều con sức khỏe yếu, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống gia đình. Sinh nhiều con, trẻ em ít được chăm sóc, suy dinh dưỡng là khó tránh khỏi.

Anh Giàng A Páo - cán bộ chuyên trách dân số - KHHGĐ, Trạm Y tế xã Tả Lèng tuyên truyền đến người dân bản Thèn Pả.

Thời gian qua, Trạm Y tế xã Tả Lèng tham mưu UBND xã tăng cường chỉ đạo đoàn thể xã phối hợp với trưởng, phó bản tuyên truyền, vận động bà con thực hiện các biện pháp kế hoạch hóa gia đình (KHHGĐ). Tuy nhiên, xã gặp không ít khó khăn do nhận thức của một bộ phận người dân hạn chế, quan niệm phải “đông con, nhiều cháu”, có con trai để duy trì nòi giống, nối dõi tông đường. Vì vậy, tình trạng sinh con thứ 3 trở lên trên địa bàn xã chiếm tỷ lệ cao, nhiều hộ sinh con thứ 4, thứ 5. Một số cặp vợ chồng nghe cán bộ xã tuyên truyền, nhất trí sử dụng các biện pháp KHHGĐ nhưng khi bố mẹ thích nhiều cháu lại bỏ.
Hiện nay, Trạm Y tế xã Tả Lèng có anh Giàng A Páo là cán bộ chuyên trách dân số - KHHGĐ tuyên truyền, vận động bà con thực hiện các biện pháp tránh thai. Anh phối hợp với cán bộ Phòng Dân số - KHHGĐ (Trung tâm Y tế huyện Tam Đường) triển khai các dịch vụ KHHGĐ. Đồng thời, tăng cường các hoạt động tuyên truyền, tư vấn cho người dân, đặc biệt là phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ sử dụng các biện pháp tránh thai hiện đại và truyền thông sâu rộng các chính sách về dân số - KHHGĐ. Tuy nhiên, nhiều bản cách trung tâm xã hơn 10km, giao thông đi lại khó khăn. Một số phụ nữ trong độ tuổi sinh sản chưa nghiêm túc sử dụng các biện pháp KHHGĐ, sinh con thứ 3 trở lên, sinh con tại nhà ảnh hưởng đến tính mạng thai nhi và sản phụ. Năm 2020, toàn xã có 104 phụ nữ sinh con, trong đó 17 phụ nữ sinh con thứ 3 trở lên. Anh Páo chia sẻ: “Để giảm tỷ lệ sinh con thứ 3 trở lên, hiện nay tôi tập trung thực hiện một số giải pháp gắn với điều kiện thực tiễn địa phương. Lồng ghép vào các buổi họp bản, tuyên truyền, tư vấn trực tiếp, phát tờ rơi, panô, áp phích cho bà con hiểu biết về các chính sách dân số - KHHGĐ. Ngoài ra, tôi đi từng ngõ, gõ cửa từng nhà, rà soát từng trường hợp có ý định sinh con thứ 3 trở lên nhắc nhở sử dụng các biện pháp tránh thai. Từ đầu năm đến nay, tôi tư vấn cho nhiều hộ hiểu về tác hại của sinh con thứ 3, sinh con tại nhà và kết hôn cận huyết thống”.
Tả Lèng có 849 hộ, 4.600 nhân khẩu, gồm 3 dân tộc: Mông, Dao, Kinh sinh sống. Từ đầu năm đến nay, trên địa bàn xã có 48 phụ nữ sinh con, trong đó 6 phụ nữ sinh con thứ 3 trở lên. Đây là nguyên nhân dẫn tới sự gia tăng dân số, mất cân bằng giới tính, làm giảm chất lượng cuộc sống. Xã có tỷ lệ sinh con thứ 3 cao, nên việc danh hiệu văn hóa khó đạt. Các trường hợp sinh nhiều con dẫn đến đói nghèo, gây ảnh hưởng chất lượng cuộc sống, sức khỏe sinh sản của người dân. Hiện, Trạm Y tế xã cung cấp các dịch vụ KHHGĐ, đỡ đẻ thường; khám thai, phát hiện và quản lý thai nghén cho phụ nữ mang thai kịp thời. Trạm thực hiện tiêm phòng uốn ván, xét nghiệm, test nhanh HIV cho phụ nữ mang thai. Quản lý, cân, chấm biểu đồ tăng trưởng, đánh giá tình trạng dinh dưỡng cho trẻ dưới 2 tuổi 3 tháng/lần; tổ chức tuyên truyền cho bà mẹ có con dưới 5 tuổi về chế độ dinh dưỡng cho trẻ. Đánh giá suy dinh dưỡng cho trẻ dưới 5 tuổi theo quy định. Có 567 trẻ dưới 5 tuổi được quản lý phòng, chống suy dinh dưỡng.
Trước thực trạng nhiều trường hợp sinh con thứ 3, xã Tả Lèng cần quyết liệt hơn nữa triển khai hiệu quả công tác dân số - KHHGĐ. Mỗi cặp vợ chồng trên địa bàn xã cần nhận thức rõ tác hại của việc sinh nhiều con, hướng tới mục tiêu dừng lại ở 2 con để nuôi dạy cho tốt, góp phần đảm bảo an sinh xã hội, thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương phát triển.