Anh Xanh chia sẻ cách sử dụng khèn bè

Anh Xanh nhớ lại: Khi nhỏ, tôi thường được nghe bố thổi khèn bè. Mỗi lần tiếng khèn cất lên với những âm thanh da diết như gọi mời khiến tôi xúc động, xao xuyến. Ngày nào không được nghe tiếng khèn, cảm giác như thiếu một thứ gì đó rất thiêng liêng. Do đó, tôi quyết tâm học và lưu giữ loại nhạc cụ này.
Để học khèn bè, anh phải buộc ngón tay của mình vào ngón tay của người dạy để có thể nhớ kỹ thuật sử dụng 12 lỗ bấm trên thân khèn. Anh tập thổi đều hơi, làm quen với tiếng phát ra từ ống nứa, nhận biết âm thanh cao, thấp, tập bịt, mở từng lỗ âm để hiểu cách điều khiển bằng ngón tay.
Công việc nhà nông bận rộn, có thời điểm, anh học tập tại Trường Phổ thông Dân tộc nội trú THPT tỉnh, thường xuyên vắng nhà, không có thời gian học khèn đều đặn nên phải tranh thủ học ngày nghỉ. Anh tập những bài đơn giản, ngắn, có tiết tấu chậm, dễ nhớ như: hát đối, hát giao duyên dân tộc Lào, nhạc điệu bài “Như có Bác Hồ trong ngày vui đại thắng”, nhạc Chăm Pa... Khi lấy được hơi dài, anh học thổi những bài hát có giai điệu khó hơn, như: đơn ca, song ca nam nữ, điệu múa cấy lúa, thu hoạch mùa. Nhiều hôm tiếng khèn vang mãi đến khuya. Hiện, anh đã sử dụng thành thạo khèn bè.
Theo kinh nghiệm của anh, người học không chỉ cần có đam mê mà phải kiên trì, nhẫn nại trong suốt quá trình tập luyện. Điều đáng chú ý là với khèn bè, người chơi cần phải lấy hơi dài, nếu tiếng khèn không đúng nhịp sẽ khiến âm điệu trong toàn đội trở nên rời rạc, thiếu cảm xúc. Ngược lại, điệu khèn hay sẽ truyền cảm hứng, giữ nhịp và làm sống dậy tinh thần của bài hát, điệu múa, gửi gắm được thông điệp mà những người biểu diễn mong muốn chuyển tải tới khán giả.
Anh Xanh tâm sự: Muốn chơi được nhạc cụ này, đòi hỏi người chơi có sức khỏe, kinh nghiệm. Việc này quyết định cho bài múa, hát có hay không. Nếu biết cách lấy hơi dài thì hay, nếu không biết thì người thổi sẽ gặp khó khăn, thậm chí không thể phát ra âm thanh đúng, đều. Âm thanh ngắt quãng, không kiểm soát được nốt, người thổi mệt nhanh. Vì vậy, khi thổi cần hít hơi thật sâu để tiếng khèn phát ra âm thanh tốt. Đến nay qua 30 năm gắn bó với khèn bè, mỗi lần tấu lên khúc nhạc, tiếng khèn như đã nằm gọn trong hơi thở, trong ngón tay, anh không còn phải đếm nhịp, dò từng nốt mà khi cảm xúc ùa về, tiếng khèn bật lên như chính lời tâm tình của anh.
Nhận xét về anh Xanh, bà Lò Thị Nang - Chủ nhiệm Câu lạc bộ văn hóa dân gian dân tộc Lào xã chia sẻ: Anh Xanh là thanh niên trẻ nhưng tâm huyết với văn hóa truyền thống, đặc biệt là tiếng khèn bè. Những điều anh làm đóng góp không nhỏ giữ gìn văn hóa truyền thống giữa cuộc sống hiện đại ngày nay.
Hiện nay, anh cũng không nhớ rõ mình đã tham gia bao cuộc thi âm nhạc từ sân khấu nhỏ của bản đến những hội thi, hội diễn, giao lưu văn hóa văn nghệ quần chúng trong và ngoài tỉnh. Với anh, mỗi lần đứng trên sân khấu không đơn thuần là biểu diễn mà còn là dịp giới thiệu tiếng khèn bè, những nét văn hóa giàu bản sắc dân tộc Lào. Anh cũng đã giành được nhiều thành tích cao tại các cuộc thi, hội diễn tại tỉnh Điện Biên, Sơn La và cuộc thi văn nghệ quần chúng trên địa bàn tỉnh.