Bãi cỏ trên Quảng trường Seoul là không gian mở dành cho tất cả mọi người. Nguồn: seoul.go.kr

Văn hóa và truyền thống là chất keo tinh thần

Công viên Bolívar (Bolívar Park), thành phố Medellín, Colombia được xem là một trong 10 không gian cộng đồng được chú ý nhất, thành tâm điểm trong một nghiên cứu so sánh trong năm 2022 về các không gian công cộng trong thành phố lớn trên thế giới được cải tạo theo hướng không gian mở dành cho mọi người. Công viên được khai trương từ cuối thế kỷ 19, nằm trong khu vực trung tâm, bao quanh bởi nhiều công trình kiến trúc và văn hóa mang ý nghĩa biểu tượng của thành phố Medellín.

Từ năm 2012, trong kế hoạch quản lý chiến lược phát triển và hội nhập của thành phố này, chính quyền đô thị và các cơ quan hữu quan đã tiến hành nhiều chương trình nghiên cứu và phân tích nhu cầu của cư dân, trong đó bao gồm nhu cầu của họ đối với việc đổi mới, cải tạo công viên Bolívar và vùng phụ cận. Việc quan trọng đầu tiên là bảo tồn không gian cố định và xây mới sân khấu dành cho biểu diễn ngoài trời của Dàn nhạc giao hưởng lâu đời nhất ở thành phố (Banda Sinfónica Universidad de Antioquia, thành lập từ năm 1954), diễn ra vào ba ngày chủ nhật đầu của tháng, bắt đầu từ 11 giờ 15 phút. Ngày thứ bảy đầu tiên của tháng, công viên vẫn là nơi diễn ra Hội chợ đồ thủ công mỹ nghệ truyền thống San Alejo (San Alejo Handicraft Market), với vô số gian hàng và sản phẩm từ hàng trăm năm tuổi đến mới sản xuất.

Để duy trì được các yếu tố truyền thống cốt lõi này của công viên, chính quyền thành phố đã quyết định cải tạo theo hướng gia tăng diện tích dành cho đi bộ và các khu vực này có thể đồng thời được sử dụng như là không gian để nghỉ ngơi, thư giãn, gặp gỡ, hoạt động văn hóa nghệ thuật cộng đồng quy mô nhỏ hơn. Tất cả hướng đến cảm giác chung là ai cũng đều dự phần vào đời sống thành phố. Bên cạnh các hoạt động tùy nghi, nhỏ lẻ, hai sự kiện cố định nói trên thật sự đóng vai trò cốt lõi trong duy trì sức sống và sự gắn bó của khu vực công viên với cộng đồng cư dân. Hội chợ đồ thủ công mỹ nghệ truyền thống San Alejo đã trở thành một điểm cần phải check-in trong danh sách các điểm du lịch dành cho du khách trong và ngoài nước khi đến thành phố Medellín.

Giảm ngăn cách vật lý giữa người với người

Thủ đô Seoul của Hàn Quốc đã nổi tiếng với một không gian rộng lớn dành cho tất cả: Seoul Plaza (Quảng trường Seoul), được cải tạo từ một đảo giao thông ngay phía trước tòa Thị chính thành phố. Seoul Plaza nổi bật với thảm cỏ hình elip diện tích hơn 6.000 m2 trong tổng số hơn 13.000 m2 của toàn bộ khu vực.

Từ giữa năm 2011, nơi đây được thiết kế là khu vực không hút thuốc, bảo đảm quảng trường là không gian mở dành cho mọi lứa tuổi. Việc phạt nặng người không tuân thủ quy định cấm hút thuốc, lên tới 100.000 won (tương đương 1,86 triệu đồng) tỏ ra rất có hiệu quả. Seoul Plaza là nơi có thể diễn ra các lễ hội, sự kiện cộng đồng, mít-tinh, các hoạt động tập thể của học sinh hay từng nhóm cư dân nhất định.

Bên cạnh mô hình quảng trường lớn này, chính quyền đại đô thị Seoul còn không ngại thể nghiệm một mô hình không gian giảm ngăn cách vật lý. Trong khu vực Ngõ cây hồng (Persimmon Tree Alley), chính quyền thành phố đã tiến hành vận động cư dân hạ thấp tường bao trước nhà và lùi vị trí tường vào sâu trong khuôn viên nhà 30 cm, để dành đất cho việc thiết kế lại toàn bộ con ngõ với trồng cây hoa và đặt ghế băng cho người qua lại nghỉ ngơi, thư giãn, gặp gỡ, trò chuyện. Chương trình được bắt đầu triển khai từ tháng 6/2017, ban đầu chỉ có ba hộ dân tham gia. Sau đó, cùng các tham vấn, thảo luận với kiến trúc sư, nhà thiết kế đô thị cùng sự bảo đảm chính quyền sẽ trợ cấp chi phí phát sinh và hỗ trợ tài chính cho hộ dân lùi vị trí tường, chương trình đã đạt được sự đồng thuận của hầu hết số hộ gia đình. Vậy là trong một con ngõ san sát nhà dân, vẫn có thể có các điểm không gian cộng đồng, để kết nối và sẻ chia giữa cư dân cùng ngõ, khuyến khích tất cả cùng dự phần vào một không gian chung mà ở đó, họ vừa là chủ thể vừa là khách thể.

Cho đến nay, mô hình Ngõ cây hồng này tiếp tục được nhân rộng trong thành phố Seoul với 13 dự án đã hoàn thành và hơn 30 dự án đang triển khai.

Qua một số thành công và mô hình thể nghiệm nói trên, có thể thấy, điều cốt lõi là tầm nhìn của chính quyền sở tại về vai trò của các không gian này trong kết nối cộng đồng. Khi chính quyền quyết tâm hành động với cơ chế quản lý và khuyến khích phù hợp, cộng đồng dân cư sẽ đồng thuận cùng dự phần.