Trong cuộc kháng chiến chống Pháp, các lực lượng PK đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, góp phần xứng đáng làm nên Chiến thắng Điện Biên Phủ. Trong kháng chiến chống Mỹ, dù tổ chức, biên chế mỗi thời điểm khác nhau nhưng thực tế đã khẳng định, lực lượng cao xạ dã chiến luôn quán triệt sâu sắc, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ, ý định của cấp trên. Kết thúc cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước, các lực lượng súng, pháo cao xạ của 3 thứ quân đã bắn rơi 3.100 máy bay của Mỹ.

Trong giai đoạn mới, để tăng cường hiệu lực công tác PK 3 thứ quân, Bộ Quốc phòng (BQP) quyết định thành lập Cục Phòng không Dã chiến (Cục PKLQ hiện nay)-là cơ quan Chủ nhiệm PK (CNPK) toàn quân-cơ quan chuyên trách Ban chỉ đạo Phòng không nhân dân (PKND) Trung ương, tham m­ưu cho CNPK toàn quân, BQP và Nhà nước về công tác PKLQ và PKND.  Trải qua 35 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, Cục PKLQ đã thường xuyên nghiên cứu, quán triệt sâu sắc đường lối quân sự của Đảng, chỉ thị, mệnh lệnh của cấp trên, bám sát yêu cầu thực tiễn, chủ động, sáng tạo, tham mưu, đề xuất kịp thời, có hiệu quả các chủ trương, giải pháp về chỉ đạo và triển khai thực hiện công tác PKLQ, PKND ngày một hiệu quả. Cục chủ động phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng nghiên cứu, xây dựng và tham mưu cho Đảng, Nhà nước và BQP ban hành hệ thống văn bản pháp lý về công tác PKLQ, PKND; tích cực chỉ đạo triển khai thực hiện có hiệu quả nhiệm vụ công tác PKLQ, PKND. Lực lượng PKLQ, PK kiêm nhiệm tại cơ quan quân sự địa phương và Bộ đội Biên phòng… duy trì nghiêm chế độ SSCĐ, quản lý chặt chẽ vùng trời, chủ động xử lý có hiệu quả các tình huống, không để bị động, bất ngờ.

Với chức năng là cơ quan CNPK toàn quân, Cục PKLQ đã tham mưu, chỉ đạo tổ chức, xây dựng lực lượng ngày càng vững mạnh; bảo đảm sự đồng bộ giữa các lực lượng, tạo thành hệ thống PK tương đối hoàn chỉnh cả ở tầm thấp, tầm trung trên vùng trời cả nước. Hệ thống tổ chức, biên chế lực lượng PKLQ các cấp luôn được kiện toàn theo đúng quy định. Sở chỉ huy PKLQ các cấp được xây dựng hoàn chỉnh và tương đối đồng bộ; từng bước được đầu tư, bổ sung các loại trang thiết bị hiện đại... Vũ khí trang bị kỹ thuật (VKTBKT) của các đơn vị PKLQ và các địa phương đã được bảo đảm đồng bộ, hệ số kỹ thuật cao, đáp ứng yêu cầu SSCĐ. Thế trận PK được hình thành trên từng địa bàn chiến lược và trong khu vực phòng thủ ngày càng vững chắc. Cục PKLQ đã giúp CNPK toàn quân, BQP tham mưu với Chính phủ ban hành nghị định về công tác PKND và các thông tư, hướng dẫn kèm theo. Ban chỉ đạo PKND các cấp được thành lập trong phạm vi cả nước và đã phát huy tốt chức năng làm tham mưu cho cấp ủy, chính quyền địa phương thực hiện công tác PKND ngày một hiệu quả. Lực lượng PK/dân quân tự vệ được quan tâm xây dựng với số lượng, cơ cấu hợp lý, chất lượng tổng hợp từng bước được nâng cao.

Tình hình mới đặt ra cho lực lượng PKLQ, PKND nói chung, Cục PKLQ nói riêng những yêu cầu rất cao. Để hoàn thành nhiệm vụ, Cục PKLQ tiếp tục quán triệt sâu sắc đường lối quân sự, quốc phòng của Đảng, trên cơ sở đó, thực hiện tốt chức năng làm tham mưu của cơ quan CNPK toàn quân... Cục PKLQ xác định tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng công tác tuyên truyền, nhằm tạo bước chuyển biến về nhận thức, trách nhiệm của lãnh đạo, chỉ huy các cấp trong toàn quân, các bộ, ngành, địa phương và toàn dân đối với công tác PKLQ, PKND; làm cho toàn dân, trước hết là cơ quan và các đơn vị PK trong toàn quân thường xuyên nêu cao cảnh giác, đánh giá đúng tình hình, âm mưu hoạt động của các thế lực thù địch; nắm chắc lực lượng, phương tiện bay, những phát triển mới của đối tượng tác chiến và hoạt động trên không, trên biển, mặt đất, để chủ động đề xuất các biện pháp xử lý kịp thời, hiệu quả.

Lực lượng PKLQ, PKND duy trì, thực hiện nghiêm chế độ trực ban, trực chiến và chế độ canh trực ở các cơ quan, đơn vị PK các cấp; xử lý đúng, chính xác, kịp thời các tình huống trên không. Từng bước bổ sung phương tiện, trang thiết bị thông tin chỉ huy, bảo đảm tác chiến cho các đơn vị. Tổ chức hiệp đồng tác chiến PK chặt chẽ ở từng khu vực và từng nhiệm vụ, nhất là bảo vệ chủ quyền biển, đảo, thềm lục địa, biên giới, SSCĐ đánh địch đột nhập đường không...

Tập trung xây dựng lực lượng PKLQ, PKND có số lượng hợp lý, cơ cấu cân đối, nâng cao chất lượng tổng hợp, trước hết là chất lượng chính trị, trình độ SSCĐ; rà soát, kiện toàn tổ chức biên chế lực lượng PKLQ theo đúng quy định. Thường xuyên quan tâm xây dựng cơ quan PK các cấp VMTD; chú trọng xây dựng cơ quan PK bộ CHQS tỉnh vững mạnh, tăng cường bồi dưỡng trợ lý kiêm nhiệm PK cơ quan quân sự cấp huyện để có đủ khả năng thực hiện vai trò tham mưu nòng cốt về công tác PK trong khu vực phòng thủ.

Chú trọng xây dựng lực lượng PK/dự bị động viên đủ số lượng quy định, bảo đảm chất lượng; thường xuyên rà soát, kiểm tra tổ chức biên chế; giao chỉ tiêu, chỉ đạo quy hoạch khu vực động viên cho từng đơn vị một cách hợp lý, tạo điều kiện thuận lợi cho công tác quản lý, huy động khi có yêu cầu; phối hợp chặt chẽ với các địa phương để kết hợp giữa động viên tuyển quân hằng năm với tạo nguồn lực lượng PK/dự bị động viên trên từng khu vực. Đẩy mạnh xây dựng lực lượng PK/dân quân tự vệ có số lượng hợp lý, cân đối trên từng khu vực, đủ thành phần phù hợp với điều kiện tác chiến của từng địa phương, vùng, miền...

Cục PKLQ tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng nghiên cứu, đề xuất bổ sung, khôi phục đồng bộ VKTBKT cho lực lượng PKLQ, PKND. Trước mắt, tập trung bảo đảm đồng bộ đủ xe, pháo, khí tài cho các lữ đoàn PK làm nhiệm vụ SSCĐ; nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng các loại VKTBKT hiện có; nghiên cứu, cải tiến để từng bước đáp ứng được yêu cầu chiến đấu. Thực hiện chủ trương tiếp tục đổi mới toàn diện, nâng cao chất lượng huấn luyện, lực lượng PKLQ, PKND  bám sát phương châm “cơ bản, thiết thực, vững chắc”; coi trọng huấn luyện đồng bộ cả cơ quan, đơn vị và huấn luyện chuyên sâu binh chủng, sát với tình huống, phương án chiến đấu, đối tượng tác chiến, tổ chức biên chế, chức năng, nhiệm vụ, địa bàn hoạt động của từng đơn vị, phù hợp với sự phát triển nghệ thuật quân sự và truyền thống quân sự Việt Nam.