Cốt lõi của mô hình không chỉ là thay đổi tổ chức, mà là chuyển biến căn bản trong tư duy quản trị. Không thể tiếp tục nhìn nhận quê hương chỉ giới hạn trong phạm vi thôn bản, xã phường mà cần mở rộng tầm nhìn như một phần trong chỉnh thể phát triển của quốc gia. Tư duy rộng mở ấy giúp tháo gỡ những rào cản tâm lý, vượt qua do dự, ngại ngần khi thực hiện việc sáp nhập đơn vị hành chính, hướng tới một bộ máy hiệu quả, phục vụ Nhân dân tốt hơn.

Cần phải nhận thức rõ rằng sau sáp nhập, cấp xã, phường không còn là cấp “dưới cùng” mà giữ vị trí quan trọng trong hệ thống chính quyền dưới tỉnh, được trao đầy đủ quyền hạn và trách nhiệm thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương. Việc chuyển từ tư duy hành chính “bao sân, kiểm soát” sang “phục vụ, sáng tạo” cũng là yêu cầu cấp bách. Chính quyền giờ đây không chỉ là nơi thực thi mệnh lệnh, mà phải là lực lượng kiến tạo, hỗ trợ người dân và doanh nghiệp phát triển, đóng góp vào sự phát triển chung.

Việc phân cấp, phân quyền cũng không thể dừng ở hình thức. Những nguyên tắc như “ai làm tốt thì giao”, “một việc - một người chịu trách nhiệm”, “ai có quyền thì phải quyết định” cần được quán triệt như phương châm điều hành. Chỉ khi quyền hạn gắn với trách nhiệm cụ thể thì bộ máy mới vận hành trơn tru, hiệu quả. Mặt khác, tư duy hiện đại không thể tách rời tư duy số. Xây dựng chính quyền số, phát triển nhân lực số, ứng dụng dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo (AI) không còn là xu hướng mà là nhu cầu thực tế, nhất là với một tỉnh còn nhiều khó khăn như Lai Châu. Việc phổ cập “bình dân học vụ số” đến tận vùng sâu, vùng xa là cách nhanh nhất để rút ngắn khoảng cách tiếp cận công nghệ, đảm bảo quyền tiếp cận dịch vụ công bằng cho mọi người dân. Chỉ khi tư duy thay đổi, hành động mới chuyển biến. Khi từng cán bộ, từng cấp chính quyền thực sự đổi mới cách nghĩ, cách làm thì mô hình chính quyền 2 cấp mới phát huy giá trị, trở thành động lực mới cho sự phát triển bền vững ở các địa phương như Lai Châu.

Việc xây dựng mô hình chính quyền 2 cấp không chỉ là điều chỉnh hình thức hành chính, mà còn mở ra một không gian vận hành linh hoạt, phù hợp với yêu cầu quản trị hiện đại. Với địa bàn phức tạp, dân cư phân tán và điều kiện kinh tế còn khó khăn, Lai Châu cần một mô hình gọn nhẹ nhưng sát dân, linh hoạt nhưng hiệu quả. Chính quyền 2 cấp không chỉ giúp giảm chi ngân sách, tinh giản biên chế, mà còn khắc phục điểm nghẽn trong tổ chức bộ máy và giải quyết hiệu quả hơn những vấn đề thực tiễn. Sự thay đổi không dừng lại ở tổ chức mà kéo theo cả sự dịch chuyển trong mối quan hệ giữa các cấp chính quyền, từ mệnh lệnh hành chính sang cơ chế đồng hành, phân quyền rõ ràng, tăng tính tự chủ của cơ sở.

Các đồng chí: Nguyễn Thanh Tú - Thứ trưởng Bộ Tư pháp; Vũ Mạnh Hà - Ủy viên Dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy kiểm tra vận hành bộ máy chính quyền 2 cấp tại xã Khun Há.

Khi được phân quyền, địa phương cũng phải được trao công cụ để làm việc, từ ngân sách, nhân lực đến cơ chế vận hành. Đây vừa là cơ hội để phát huy sáng tạo, vừa là thách thức trong việc thể hiện năng lực tổ chức và điều hành bộ máy. Tại Lai Châu, việc sắp xếp, tổ chức lại các cơ quan chuyên môn đang được triển khai linh hoạt, gắn với nhu cầu thực tiễn và đặc thù từng địa bàn. Việc không nhất thiết phải “Trung ương có, địa phương cũng có” giúp địa phương mạnh dạn rút gọn đầu mối, tránh cồng kềnh, chồng chéo, đặc biệt tại các địa bàn vùng cao có dân cư ít, điều kiện kinh tế khó khăn. Cùng với đó, việc nhìn nhận lại vị trí của cán bộ cấp xã, những người trực tiếp làm việc với dân đang được thay đổi theo hướng bình đẳng hơn với cán bộ cấp tỉnh. Đây là yếu tố then chốt để khuyến khích cán bộ giỏi về cơ sở, nơi “chạm việc, đụng dân” mỗi ngày. Chuyển đổi số, số hóa dữ liệu và liên thông giữa các cấp chính quyền không còn là lựa chọn mà là yêu cầu bắt buộc. Cán bộ hành chính phải làm quen với việc sử dụng công nghệ trong xử lý công việc, giải quyết yêu cầu của người dân nhanh chóng, minh bạch hơn, thay vì sa vào giấy tờ hành chính như trước.

Để mô hình mới không chỉ thay đổi về hình thức mà thực sự mang lại chất lượng vận hành, cần bắt đầu từ những việc cụ thể, sát thực tiễn. Trước hết, công tác tư tưởng phải được đẩy mạnh, nhất là với đội ngũ cán bộ, công chức cấp xã, lực lượng trực tiếp bị tác động bởi quá trình sắp xếp. Không thể kỳ vọng sự chuyển đổi thành công nếu người thực hiện còn mơ hồ, thiếu niềm tin hoặc lo lắng về vị trí việc làm. Cần tạo tâm thế chủ động, trách nhiệm và đồng thuận để mô hình mới phát huy hiệu quả.

Hoạt động của các trung tâm hành chính công cấp xã, cổng dịch vụ công quốc gia phải được bảo đảm thông suốt, bởi đó là điểm kết nối trực tiếp giữa chính quyền và người dân. Việc duy trì dịch vụ liên tục trong giai đoạn chuyển tiếp là điều kiện then chốt để người dân không bị gián đoạn quyền lợi và thủ tục hành chính. Đồng thời, tỉnh cần rà soát, điều chỉnh lại các quy hoạch, chỉ tiêu phát triển phù hợp địa giới hành chính mới. Các quy chế làm việc, phân định rõ trách nhiệm giữa tỉnh và xã cần được ban hành đồng bộ để tránh chồng chéo hoặc bỏ sót trong điều hành. Những quy định liên quan đến việc sắp xếp đơn vị sự nghiệp công lập, phân quyền cán bộ, quản lý công chức, viên chức cần sớm hoàn thiện. Không nên để tình trạng “chờ hướng dẫn”, “tranh thủ thời gian quá độ” ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng triển khai.

Tài sản công, đặc biệt là trụ sở cấp huyện, xã cũ, cần có phương án sử dụng hợp lý, tránh lãng phí. Đây là bước quan trọng để tiết kiệm chi phí vận hành, điện nước, bảo trì, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý tài sản Nhà nước. Về công tác văn thư, lưu trữ - Lai Châu cần đẩy mạnh số hóa tài liệu, đặc biệt là ở các cơ quan cấp xã còn lưu nhiều hồ sơ giấy. Việc này không chỉ giúp quản lý dữ liệu tốt hơn mà còn là cơ sở pháp lý phục vụ công tác hành chính hiện đại và lâu dài. Cuối cùng, vấn đề chính sách đối với cán bộ dôi dư, đặc biệt là cán bộ không chuyên trách ở cấp xã và cộng đồng dân cư cần được thực hiện công khai, minh bạch, đảm bảo hài hòa lợi ích, tránh gây xáo trộn tâm lý trong đội ngũ.

Niềm tin vào mô hình mới không đến từ hình thức, mà đến từ kết quả. Khi bộ máy vận hành hiệu quả, người dân hài lòng, cán bộ hăng hái làm việc, đó mới là thành công thực chất. Lai Châu đang đứng trước một cơ hội lớn để tạo dựng một chính quyền ít tầng nấc, nhiều hiệu quả, nơi Nhà nước không chỉ quản lý mà còn phục vụ, đồng hành và kiến tạo.