Một thanh đồng chuẩn bị, trước giờ vào lễ.

Đầu năm là dịp các canh đồng bước vào “mùa”, khi nhu cầu tìm đến giải tỏa các vấn đề tâm linh là rất lớn, đặc biệt là các canh đồng được tổ chức tại đền, phủ... nơi những con nhang đệ tử thường lui tới. Trong lúc thanh đồng - người vào vai diễn chính trong các giá đồng - biểu diễn thì đồng thời thanh đồng cũng tung tiền lẻ, ban phát cho người dân và coi đó là tiền lộc. Số tiền này, một phần được các con nhang cung tiến, một phần khác là do chính thanh đồng chuẩn bị.

Thông thường, giới hầu đồng bận rộn nhất là 3 tháng đầu năm và rải rác rác quanh năm cho tới tháng 11.

Dự đoán, chủ trương cấm đổi tiền lẻ, nên nhiều giá đồng sẽ thiếu vắng “tiền lộc” để vung trong các giá đồng, tuy nhiên, theo ghi nhận của PV Báo Lao động, dù thị trường giao dịch tiền lẻ trước đó khó khăn, nhưng với hầu hết những người theo nghiệp hầu đồng, nguồn dự trữ tiền lẻ hằng năm vẫn đảm bảo cho các giá đồng được thực hiện.

Hỏi chuyện cô Nguyễn Thị Liên - một thanh đồng có tiếng tại huyện Đồng Hỷ (tỉnh Thái Nguyên), chúng tôi được cô Liên cho hay, với những người theo nghiệp hầu đồng lâu năm, họ luôn có sự chuẩn bị cần thiết cho các giá đồng, đặc biệt là nguồn tiền lẻ được các cô chuẩn bị khá dồi dào. Năm nay, bất chấp những khó khăn do việc cấm đoán đổi tiền lẻ, nhưng các giá đồng của cô vẫn được thực hiện suôn sẻ, làm hài lòng cả chủ và khách.

Cô Liên cho biết, do căn số, nên nhà cô đã mở điện thờ từ hơn chục năm nay. Bản thân cô theo nghiệp hầu đồng cũng gần 15 năm, cũng có nhiều điều cơ cực xen lẫn cả niềm hạnh phúc. Nhờ có điện thờ, nên thời điểm này, các giá đồng của cô được duy trì thực hiện liên tục, phục vụ người dân. 

Các con nhang, đệ tử của cô Liên không chỉ giới hạn tại địa phương, mà còn mở rộng tới các tỉnh Nam Định, Thái Bình cũng tìm về đây. Tuy vậy, theo cô Liên, có nhiều người theo hầu đồng, cũng nặng căn cơ nhưng không có điều kiện để mở điện, thì việc thực hiện một giá đồng là tương đối khó khăn. 

Anh Nguyễn Long Giang đang trò chuyện với PV

Bởi rằng, ngoài cái tâm, sự hiểu biết nhất định về các giá đồng với vai trò là yếu tố văn hóa, tích cực thì người đó cũng phải có sự dư dả về vật chất nhất định để đầu từ không gian diễn đồng, các thiết bị cần thiết. “Thông thường, với những người hầu đồng mới vào nghề, nếu giỏi thực thì sẽ được mời đi hầu và được phát lộc, còn không thì rất khó để thực hiện được một giá đồng” - cô Liên cho hay.

Trao đổi với PV Báo Lao động, anh Nguyễn Long Giang (phường Yên Hòa, quận Cầu Giấy, Hà Nội) - thanh đồng khá nổi tiếng trong giới đồng- cho biết, anh đã có hơn chục năm trong nghiệp đồng. Do nặng căn, nên ngoài công việc chuyên môn, anh đã sớm tìm đến với giới hầu đồng để được giải tỏa, nhẹ lòng. 

Tiền “lộc” lấy may.

Theo anh Giang, ngày nay, do điều kiện vật chất đầy đủ, nên các thanh đồng đã lựa chọn tiền lẻ làm phương tiện để tán lộc, còn như xưa, người ta chỉ thực hiện các động tác múa, hát trong canh đồng. “Trong người dân còn giữ nhiều lắm, làm nghề này, bản thân mình cũng phải chuẩn bị chứ, nếu không hỏng hết canh đồng” - anh Giang cho biết.

Theo anh Giang, đây hoàn toàn là một nét văn hóa, thể hiện sự thăng hoa và hòa nhập giữa hai trạng thái nhập thần và thực tại mà thôi. Tiền lẻ vung lên để làm vui cuộc hầu - “tiền múa, chúa cười”, nhưng cách ứng xử của một số con nhang trong cuộc hầu khi nhặt tiền không đúng mực, đã gây sự phản cảm cho người xem, làm xấu nét văn hóa truyền thống. 

Mặt khác, sử dụng tiền là phương tiện thể hiển trong văn hóa lên đồng cũng không tránh khỏi có những đối tượng đã lợi dụng văn hóa tín ngưỡng để “buôn thần, bán thánh” thu lợi cho mình.