Anh Bùi Việt Hưng, du khách đến từ thành phố Hồ Chí Minh khoe với chúng tôi về chuyến thăm Tây Bắc thời gian đầu tháng 8 vừa qua. Anh bảo: Ẩm thực Tây Bắc rất thú vị. Tôi đặc biệt ấn tượng với món trứng kiến măng riềng nên đã hỏi bí quyết của chị Lò Thị Quanh – quán ẩm thực các món ăn dân tộc Thái ở phường Đoàn Kết, thành phố Lai Châu về cách nấu và được chị chia sẻ: Tôi đồ trứng kiến chín tới bằng chõ xôi. Sau đó băm nhỏ măng của cây riềng, trộn cùng trứng kiến, trứng gà và nêm nếm gia vị. Trứng kiến măng riềng được xào nhanh tay trên bếp lửa to, măng riềng chín tới, thơm lừng gian bếp là món ăn đã đạt yêu cầu.

Chị Lò Thị Quanh chế biến món trứng kiến măng riềng đặc trưng của dân tộc. 

Người Thái huyện Phong Thổ, Tam Đường đã từ lâu không còn xa lạ với các món ăn được nấu cùng măng riềng. Măng riềng có vị ngọt, mềm riêng và vẫn giữ nguyên hương vị khi nấu cùng các món cá. Măng riềng như ngon hơn khi được các bà, các mẹ khéo léo trộn với trứng kiến, tạo thành món ăn bổ dưỡng đặc trưng.

Không chỉ du khách nơi xa, đời sống được nâng lên, nhiều gia đình cũng có nhu cầu thử nghiệm những món ăn lạ trong ngày nghỉ, dịp lễ, tết nên cùng với món dế mèn rán, ong non xào, trứng kiến trở thành “đặc sản” mang đậm tính vùng, miền. Khi chúng tôi hỏi về giá món ăn này, chị Quanh chia sẻ, mỗi đĩa trứng kiến măng riềng có giá 100 nghìn đồng. Còn khi thu mua, mỗi tổ kiến thường có giá 300 nghìn đồng. Theo kinh nghiệm của những người đi thu hoạch trứng kiến thì mỗi tổ trứng kiến to có thể xào được 3 – 4 đĩa, tổ nhỏ được 1 – 2 đĩa (xào riêng trứng kiến chứ không trộn cùng các loại rau khác).

Ở các bản làng, đã từ lâu người dân đi thu hoạch và sử dụng món ăn đặc sắc này trong cuộc sống hàng ngày. Tổ kiến vàng thường ở trên ngọn cây măng, nứa. Những quả trứng màu trắng, vàng keo dính lại với nhau thành khối, người vùng cao khi lấy trứng kiến thường để lại một phần trứng ở tổ để kiến tiếp tục sinh sản và sau này quay lại thu hoạch tiếp. Khi xào chín, mỗi quả trứng kiến bé xíu, mềm, ngọt tự tách ra, vị bùi, ngậy chắt chiu từ dưỡng chất của con kiến chúa.

Nếu như trước đây, trứng kiến được người dân sử dụng như một thực phẩm để tăng thêm dưỡng chất, chống đói và thiếu thức ăn thì giờ đây những kinh nghiệm dân gian xưa được truyền lại, trứng kiến trở thành sản phẩm đắt giá và được những người sành ăn tìm kiếm. Trước đây, trứng kiến chỉ có trong mùa thu hoạch trứng kiến (đầu mùa xuân hoặc vào mùa mưa) thì nay trứng kiến được các nhà hàng bảo quản kỹ bằng cách xôi chín và để đóng đá, bất kể khi nào có khách đặt là làm rã đông và chế biến.

Món trứng kiến đặc trưng ở các nhà hàng luôn được dự trữ trong ngăn lạnh nên khi chế biến, hương vị không giữ được như những tổ kiến lấy về chế biến, sử dụng ngay. Đến các làng bản ở Lai Châu trong mùa mưa này, du khách có dịp thưởng thức đủ các món chế biến từ trứng kiến như: Trứng kiến ướp gia vị trong lá dong, lá chuối và nướng trên bếp than hồng, hoặc món trứng kiến đồ cùng xôi nếp nương, làm nộm với lá chua chát, nấu canh ngọt dịu... cùng với những món ăn đặc trưng như: Canh gân trâu, cá bống vùi gio, thịt treo gác bếp, món trứng kiến trở thành món ăn không thể thiếu ở các bản làng văn hóa vùng cao.