Trao đổi với ông Hảng A Phừ – 60 tuổi, dân tộc Mông ở bản Thành Lập, phường Đoàn Kết, thành phố Lai Châu chúng tôi được biết, khác với nhiều dân tộc khác, người Mông khi sinh con đều thực hiện lễ đặt tên cho trẻ. Lễ đặt tên cho con thường được làm sau 3 ngày kể từ lúc sinh, dù đứa trẻ đó là trai hay gái thì vẫn được bố mẹ, gia đình tổ chức làm lễ thông báo cho tổ tiên, ông bà biết mà phù hộ cho đứa trẻ sức khỏe, hay ăn chóng lớn, lớn lên làm được nhiều việc lớn.

Vợ chồng chị Tẩn Thị Mỷ, người dân bản Thành Lập làm lý đeo vòng cổ cho con gái.

Để chuẩn bị cho lễ đặt tên, bố đứa trẻ phải đi mời người già, có uy tín trong bản và các anh em trong dòng họ. Ngày hôm tiến hành lễ các ông, bà già trong họ và bố của đứa trẻ cùng chọn tên, tránh trùng với tên của các thành viên đã có, tránh trùng với tên của người mất. Tuy nhiên trong lễ đặt tên này, nếu đứa trẻ đó không hợp với tên mà mọi người đặt trong sẽ phải tìm cho nó một tên khác, có như thế đứa trẻ mới không bị ốm đau.

Được chứng kiến lễ đặt tên cho bé Hảng Thị Minh Phương, con gái chị Tẩn Thị Mỷ, bản Thành Lập chúng tôi mới thấy hết sự độc đáo của nét văn hóa này. Lễ đặt tên có 2 hai lượt cúng. Lần một là ông nội cháu là Hảng A Phừ thực hiện, ông ôm hai con gà đứng trước bàn thờ tổ tiên để làm lý thông báo tổ tiên biết gia đình có thêm thành viên mới, đại ý bài cúng như sau: “Hôm nay ngày 22 tháng 8 âm lịch năm 2014, gia chủ có mổ con gà làm cơm thắp hương mời tổ tiên về ăn uống. Xin báo cho tổ tiên, ông bà biết nhà đã có thêm con cháu, tên của đứa cháu gái là Hảng Thị Minh Phương. Mong tổ tiên chứng dám và phù hộ cho cháu khoẻ mạnh, hay ăn chóng lớn, giỏi giang. Gia đình tôi có đôi gà trống mái mang về gọi hồn cho cháu ở theo, cùng sống tốt, khoẻ mạnh. Sau đó, người cúng lạy ba lạy, mang gà đi mổ làm thức ăn chín bày mâm cúng lượt thứ 2, nội dung cúng tương tự như lần cúng thứ nhất.

Trong ngày lễ đặt tên, người bố lấy dây len màu hồng, nói lý đeo vòng vào cổ cho con, có ý nghĩa để cầu cho con mạnh khoẻ, xinh đẹp, giỏi giang. Theo chị Tẩn Thị Mỷ - mẹ cháu Phương thì nhà giàu có thường mang đồng bạc đem nhờ thợ đánh thành vòng cổ bạc, bẻ cong ở hai đầu cho khỏi cọ vào cổ bé, dùng dây chỉ, len đỏ buộc vào 2 đầu vòng bạc cho an toàn, đeo vòng bạc còn có thể tránh gió cho trẻ. Tuy nhiên, an toàn nhất là khi đứa trẻ được 6 tháng thì mới cho đeo vòng cổ.

... báo cho tổ tiên, ông bà phù hộ cho con gái mạnh khỏe, ngoan ngoãn.

Cũng theo ông Hảng A Phừ, nếu đứa trẻ hay quấy khóc, bố mẹ phải trực tiếp tìm người trong bản, trong họ cho nhận con nuôi. Sau khi chọn được người rồi thì bố mẹ đẻ phải mang theo 1 đôi gà, 1 chai rượu đến nhà cha mẹ nuôi của con mình để mổ cùng nhau vừa ăn uống vừa xem đoán chân gà, xương đầu, xương cánh gà. Ăn uống xong, bố mẹ đẻ sẽ xin bố mẹ nuôi cho đem đứa con của mình về. Khi về bố mẹ nuôi cho con nuôi 1 cái bát, 1 đôi đũa, 1 chiếc áo mới. Ý nghĩa là để cho đứa bé được khoẻ mạnh hay ăn chóng lớn, giỏi giang. Cũng có nơi còn bế con trẻ đến đón đường xem người nào đến đó đầu tiên nhờ người đó buộc chỉ vào cổ tay cho đứa trẻ để cầu cho mạnh khỏe.

Khi lễ cúng được tiến hành, người mẹ tắm cho trẻ rồi trao trẻ cho bố đưa đến trước ban thờ tổ tiên như một cách làm dấu ghi nhận. Nghi lễ cúng kết thúc cũng là lúc anh em họ hàng và mọi người đến tặng quà cho trẻ, quà có thể là trứng, gà thịt, vài cân gạo hoặc, ít tiền cùng lời chúc trẻ sẽ khôn lớn, làm ruộng nương giỏi. Sau đó gia đình mời anh em, họ hàng, láng giềng uống rượu chúc phúc cho đứa trẻ.

Đây là một trong những nét đặc sắc văn hóa dân tộc Mông, cần được gìn giữ và phát huy.