Tìm hiểu chúng tôi được biết, nghề mộc là nghề phát triển rộng rãi ở các dân tộc như: Mông, Dao, Thái, Giáy, Lự...chủ yếu do nam giới đảm nhiệm, các sản phẩm từ mộc là các đồ dùng trong gia đình như: Nhà cửa, cày, cuốc, bàn ghế, các dụng cụ phục vụ cho lao động và sản xuất khác. Ngoài ra, bà con còn chế tác hoa văn trang trí trong các ngôi nhà.

Người Thái bản Noong Thăng, xã Phúc Than, huyện Than Uyên làm nhà sàn.

Trao đổi với ông Quàng Văn Ngoan – Dân tộc Thái, bản Cáp Na 1, xã Tà Hừa (huyện Than Uyên) chúng tôi được biết: Nghề mộc của đồng bào Thái khá phát triển, lấy nguyên liệu là gỗ tốt ở trên rừng, người Thái dựng nhà 3 gian 2 chái: cột tròn, gỗ xà vuông, 3 hàng phang chạy dọc suốt 3 gian, nối giữa các cột cái là 2 hàng xà gian, trên xà gian là cột chống nóc. Với tổng số : 8 cột cái, 16 cột quân, nối với sàn ngoài và phía ngoài làm thành bếp đun nấu: Cột cái cao 6m; cột quân cao 4m; mỗi gian rộng 3m; chiều rộng nhà 10m; 1m hành lang. Trước đây nhà của đồng bào Thái chỉ đục lỗ, không có mộng. Ngày nay đòi hỏi kỹ thuật cao hơn, mộng kín, luồn phang, lỗ đục được tạo vuông vắn, chất liệu là gỗ dổi, gỗ sến và các loại gỗ tốt khác. Thời gian làm mộc thường là từ mùa khô đến tết và tháng giêng là thời gian dựng nhà mới. Ngoài làm nhà, những người thợ còn chế tác các đồ sinh hoạt khác như: cối giã gạo, làm chõ đồ xôi, làm cán cày, cuốc, dao... Cũng xuất phát tè từ nhu cầu mà hiện nay bản Cáp Na có 1 tổ mộc thường xuyên làm nhà.

Người Mông cũng tận dụng nguồn nguyên liệu là các loại gỗ từ thiên nhiên để phục vụ cho cuộc sống. Người Mông có nghề mộc không cần dùng đinh, chỉ dùng mộng ghép. Thông thường người Mông hay chọn các loại gỗ chắc bền và thẳng như cây gỗ ngứa, thà se, lê xì không bị mối mọt. Sản phẩm làm ra gồm có bàn trong sinh hoạt hàng ngày dùng uống nước, ăn cơm; ghế dùng để ngồi, giường nhà nào cũng phải có vài cái để nằm ngủ và tiếp khách. Nông cụ, đồ dùng trong sinh hoạt như cày, bừa, thùng đựng nước, thùng nhuộm chàm, yên ngựa, thớt, cán dao, cán cuốc…

Nghề đóng thuyền đánh bắt thủy sản của người dân xã Pha Mu, huyện Than Uyên mang lại thu nhập đáng kể.

Còn ông Sần Văn Hừa – Dân tộc Giáy, bản Thèn Thầu, xã Bình Lư, (huyện Tam Đường) thì làm mộc chưa thực sự là một nghề mà họ chỉ làm nhà cửa, chuồng trại, bàn ghế coi đó là nghề mộc. Hầu hết nam giới người Giáy đều biết đục, đẽo cột để làm nhà gỗ. Nhà dân tộc Giáy xưa kia nhà cột gỗ tròn, chôn cột nhà 3 gian gồm 11 cột, một hàng 3 cột, hai chái có hiên trước nhà, nhà lợp mái cỏ gianh. Ngày nay cải tiến thành nhà gỗ cột kê đá, nhà gỗ cột tròn hoặc cột vuông xẻ, nhà lớp mái ngói prô xi măng, nhà 5 hàng chân 24 cột, 3 gian, hai buồng, 2 gác, 2 chái. Trước kia trong nhà có bếp nấu ăn nhưng ngày nay bếp được tách riêng ở gần cửa ngách lên trên nhà.

Qua tìm hiểu chúng tôi được biết thêm, nghề mộc không chỉ đơn thuần dùng nguyên vật liệu là gỗ để làm ra nhà cửa, các vật dụng thiết yếu phục vụ nhu cầu của cuộc sống mà thông qua nghề mộc, cụ thể là làm nhà đã chứng minh một điều rằng mỗi dân tộc có một kiến trúc nhà ở khác nhau về cách bố trí sắp xếp không gian, tạo ra sự đa dạng, phong phú trong văn hóa mỗi tộc người. Đặc biệt là, trong phát triển du lịch cộng đồng thì những nếp nhà sàn kiên cố, đẹp đẽ của người Lào, Lự, Thái hay những chiếc khung cửi với nhiều chi tiết đặc biệt từ những bàn tay tài hoa của người thợ mộc cũng là một trong những nét văn hóa đặc sắc thu hút khách 4 phương đến tham quan, chiêm ngưỡng.