Ông Giàng A Lùng ở bản Thèn Pả là một trong những thợ rèn nổi tiếng khắp vùng bởi những sản phẩm nông cụ như: dao, lưỡi cuốc, xẻng… do ông làm ra không những đẹp mà có độ bền, tinh xảo riêng. Sản phẩm làm ra đến đâu hết đến đó, khách hàng ngoài bà con trong bản, các xã lân cận, còn có nhiều đơn đặt hàng từ các tỉnh Hà Nam, Hà Nội, Hải Dương… Ngày nào cũng vậy, lò rèn gia đình ông luôn đỏ lửa, xen lẫn với tiếng búa, tiếng đe cùng tiếng máy mài khiến công việc của người thợ rèn thêm bận rộn.

Trò chuyện với ông Lùng chúng tôi được biết, nghề rèn gắn bó với ông từ lúc 25 tuổi, ngày đó khi có thời gian rảnh cứ chiều đến ông lại đến các lò rèn của các già làng trong bản ngồi xem các cụ rèn dao, chia sẻ về các kinh nghiệm trong nghề rèn. Không biết từ lúc nào nghề rèn đã “ăn sâu” vào trong tâm trí, thấy ông thích nghề rèn lại nhanh nhẹn, ham học hỏi các già làng đã truyền dạy cho ông. Ban đầu chủ yếu rèn các loại nông cụ để phục vụ gia đình nhưng “tiếng lành đồn xa” đến mùa sản xuất bà con lại đến đặt mua, nên năm 2015 ông quyết định mở lò rèn với quy mô lớn.

Ông Giàng A Lùng ở bản Thèn Pả, xã Tả Lèng (huyện Tam Đường) thực hiện nung đỏ thép trước khi quai búa để rèn dao.

Chia sẻ với chúng tôi, ông Giàng A Lùng tâm sự: “Bí quyết để làm ra những con dao, lưỡi cuốc, lưỡi cày sắc ngọt và có độ bền cao, đầu tiên phải lựa chọn được loại thép tốt. Bên cạnh đó, kỹ thuật tôi thép cũng rất quan trọng, thép nung phải đủ độ nóng, không non quá cũng không được quá già lửa. Kỹ thuật này quyết định độ bền của sản phẩm. Trong khi rèn nhiệt độ lò rèn phải nóng đều mới cho ra sản phẩm tốt nên yêu cầu người quay lò phải đều tay. Ngoài ra, các công đoạn cắt sắt, tạo hình, quai búa, tay cầm… đều thực hiện bằng tay. Vì vậy, các sản phẩm làm ra có độ tinh xảo riêng, sắc bén và bền lâu với thời gian. Trung bình phải mất 1-2 tiếng mới rèn được con dao, lưỡi quốc. Từ nghề rèn cũng mang lại nguồn thu nhập ổn định cho gia đình từ 7-8 triệu đồng/tháng”.

Lò rèn của ông Lùng không chỉ là nơi sản xuất mà còn là nơi truyền dạy cho nhiều người trong bản về nghề truyền thống này. Nhiều năm nay, ông được bà con trong bản gọi là người truyền lửa, khi có thời gian ông lại tận tình chỉ bảo cho các thanh niên trong bản về kỹ thuật, bí quyết để giữ nghề rèn. Nối nghiệp của bố, hiện nay con trai của ông Lùng cũng trở thành thợ rèn uy tín, mở lò rèn tại xã San Thàng (thành phố Lai Châu).

Chia tay ông Lùng chúng tôi tới thăm gia đình ông Giàng A Cháng cũng ở bản Thèn Pả có truyền thống 4 đời làm nghề rèn. Những ngày này, lò rèn của ông đỏ lửa suốt vì đang là vụ mùa nên số lượng bà con đặt nông cụ lao động nhiều hơn. Hàng ngày lò rèn của ông Cháng có 3-4 lượt khách đến đặt nông cụ, trung bình một con dao có giá bán 200 nghìn đồng, liềm 50 nghìn đồng… Với bàn tay tài hoa, mỗi ngày ông làm được từ 2-3 con dao, ngoài khách đặt còn đem bán tại các chợ phiên San Thàng để có thêm thu nhập.

Trò chuyện với chúng tôi, ông Cháng cho biết: “Không biết nghề rèn có từ bao giờ, chỉ biết khi ông nội tôi sinh ra đã có nghề này và truyền lại cho bố, các anh và giờ là đến tôi. Nghề rèn là nghề vất vả, đòi hỏi sự tỉ mỉ, khéo léo mới có được các sản phẩm chất lượng, được bà con trong bản tin tưởng đặt mua là động lực để tôi gắn bó, phát triển nghề rèn đến tận bây giờ”.

Được biết, nghề rèn của đồng bào Mông không chỉ tạo ra những nông cụ thiết thực trong đời sống mà còn góp phần duy trì nét văn hóa độc đáo truyền thống của dân tộc mình. Tuy nhiên hiện nay, ở xã Tả Lèng chỉ còn khoảng 10 hộ ở các bản Thèn Pả, Tả Lèng, Hô Pên, Lùng Than, Phìn Ngan Lao Chải còn lưu giữ nghề rèn. Vì vậy, để bảo tồn, phát triển nghề truyền thống này hiện cấp ủy chính quyền xã Tả Lèng vận động thanh thiếu niên tham gia học nghề rèn, gắn phát triển du lịch với gìn giữ nghề truyền thống thu hút khách du lịch đến tham quan tìm hiểu. Đồng thời mong muốn tỉnh, huyện có chính sách khôi phục nghề rèn truyền thống để gìn giữ nét đẹp văn hóa của đồng bào dân tộc Mông nơi đây.