Giầu từ thời… lâu lắm

Tại độ cao cả nghìn mét so với mặt biển thì sương núi luôn chiếm thế thượng phong so với ánh sáng của mặt trời. Trong cái mầu trắng trữ tình nhưng se sắt ấy, bên cạnh những bông dã quỳ là những ngôi nhà xây nhiều tầng, vôi ve trắng bốp nổi bật hẳn lên trong sương mờ biên viễn.

Một góc bản U Ma.

Tôi đã đến không ít thôn gần bản xa trên địa bàn của tỉnh nhưng những gam mầu chủ đạo vẫn chỉ là những ngôi nhà sàn lúp xúp, những túp lều tranh tạm bợ chứ ít nơi nào lại đẹp, phồn thịnh mà thanh bình như nơi đây. Bản U Ma là bản dân tộc Dao duy nhất của xã Thu Lũm và cũng là bản giàu nhất của xã. Cả bản có 48 hộ thì có tới 36 hộ thuộc diện kinh tế giàu, khá.

Trên đường tới với U Ma chúng tôi gặp anh Trưởng bản Tẩn Kiều C (tên Tẩn Kiều là tên đẹp nên có nhiều người đặt vậy nên trong bản có Tẩn Kiều A, Tẩn Kiều B) cưỡi chiếc xe máy khá “xịn” đi… kéo gỗ. Biết chúng tôi là nhà báo đến viết bài về bản, anh trưởng bản rút cái xoạch từ chiếc túi vải của người Dao một “chú dế” thuộc hàng khá đỉnh: “các anh cho xin cái số (điện thoại) bây giờ tôi phải đi kéo gỗ, lát nữa về bản tiếp các anh, có gì cần cứ a lô”. Cuộc trao đổi của chúng tôi chỉ diễn ra ngắn ngủi những khiến cánh phóng viên chúng tôi khá… sốc về điều kiện kinh tế của bà con nơi này, quả không hổ danh là bản giàu nhất tỉnh.

Bản U Ma ở trên sườn núi, nằm bên cạnh đường ra cửa khẩu U Ma Tu Khoòng, trong làn sương mù khá dầy chúng tôi vẫn thấy những ngôi nhà xây hai tầng xây san sát bên nhau. Thoáng ngỡ ngàng, cả nhóm phóng viên cứ ngỡ mình đang đứng giữa lòng Hà Nội chứ không phải miền biên viễn cức tây của mảnh đất hình chữ S.

Tiếp chúng tôi tại Trạm Biên phòng (thộc Đồn Biên phòng 313 - Thu Lũm), Thiếu tá Vũ Văn Trọng mở lời câu chuyện sau chén trà thật thơm: “Người dân ở đây giàu lắm, khối nhà bây giờ trong két vẫn còn hàng trăm triệu ấy chứ”.

Ngôi nhà của anh Tẩn Quân.

Thấy cánh phóng viên cứ ngẩn ngơ bán tín bán nghi, anh Trọng gọi ngay cấp dưới là Thiếu uý Lê Đức Hiểu dẫn chúng tôi xuống bản. Đến đầu bản, anh Hiểu chỉ về phía hai ngồi nhà xây hai tầng, mái bằng, tường ốp gạch hoa, lan can, cửa kính, cồng chào chẳng khác nào biệt thự của đại gia chốn thị thành và giới thiệu khá tự hào: Hai nhà giầu nhất bản đấy. Kia là nhà anh Tẩn Kén, còn đấy là nhà anh Tẩn Cu Luồn. Có lần có người thấy anh Kén khệ nệ bê chống tiền cao từ thắt lưng tới tận cằm đấy!

Chúng tôi tới nhà ông Tẩn Kiều (Bí thư Chi bộ bản U Ma) khi ông, bà đang xem mấy đĩa ca múa nhạc dân tộc. Từ cửa bước vào, cảm giác lạnh lẽo của chốn mờ sương đã không còn mà, thay vào đó là sự ấm áp của bóng điện, đá hoa, tranh mầu, ghế đệm.

Thấy cánh phóng viên cứ tấm tắc khen bên bức tường dầy tới gần 50 phân, nhà có 3 gian mà có tới 5 rầm bê tông cốt thép, ông Kiều cười: “Tôi làm nhà này từ năm 1994 rồi, cũ rồi, nhà mới thì đẹp hơn nhiều. Nhưng cũng tốn phết đấy mất tận gần 120 triệu đồng đấy”.

Nền ốp đá hoa, tường quét sơn xịn, cửa kính chống trộm cùng với những thiết bị đắt tiền như tivi, đầu đĩa, ghế đệm… là những vật dụng mà chúng tôi thấy tại nhà ông Kiều.

Nhờ thảo quả mà gia đình ông Tẩn Kiều mua được nhiều vật dụng hiện đại.

Như để chứng minh rằng mình… không giàu nhất bản, ông Kiều đưa chúng tôi đến nhà anh Tẩn Kén, Tẩn Quân, Tẩn Cu Luồn. Đến mỗi nhà ông đều giới thiệu về sự giàu có của họ: Nhà Tẩn Kén lúc nào cũng có hàng trăm triệu đồng trong két, nhà Tẩn Quân mới mua xe mới, nhà Tẩn Cu Luồn có bộ bàn ghế đẹp… Và cũng quả đúng như vậy, ở đây người ta không xây nhà thì thôi, đã xây nhà là tường phải dày đến nửa mét, rầm bê tông phải to, dầy, tường phải sơn hoặc ốp đá, nền lát gạch hoa mới ưng cái bụng. Ở bản này hầu như nhà nào cũng giàu và nhà nào cũng có két sắt.

Cái sự giầu có của bản U Ma thì kể cả ngày không hết. Từ mâm cơm tới chiếc dép, sự sung túc hiện hữu ở khắp nơi. Nhân dân ở đây đã giàu từ thời lâu lắm rồi và bí quyết của sự giàu có ấy lại đến từ rừng. Đó chính là nguồn lợi từ cây thảo quả.

Ông Tẩn Kén - Chủ tịch MTTQ xã, nhà giàu nhất bản khệ nệ lên gác bê xuống một mẹt thảo quả đã khô và dúi vào tay cánh phóng viên mỗi người vài chùm gọi là làm quà về xuôi. Đặt khẽ chén trà xuống cái bàn kính khá hiện đại, ngả đầu ra chiếc ghế xô pha, ông Kén trầm ngâm: “Mấy năm nay thời tiết thay đổi, thảo quả tuy được giá nhưng lại mất mùa vì nóng quá. Nếu thời tiết cứ thuận lợi chắc năm nay nhà mình, bản mình cũng có thêm một ít tiền nữa”.

Từ “một ít” của ông Kén khiến chúng tôi không biết phải hiểu thế nào, bởi mấy người dân mà chúng tôi gặp khi họ chơi nơi đầu bản vẫn kháo với nhau: nhà Tẩn Kén, Tẩn Cu Luồn thuê hẳn thợ Trung Quốc sang thiết kế, xây dựng nghe đâu tốn gần tỷ bạc đấy!

Vợ chồng ông Tẩn Kiều bên “ngôi nhà cũ” được dựng từ năm 1994 với số tiền 120 triệu đồng.

Trung tá Nguyễn Tiến Ngọc - Đồn trưởng Đồn biên phòng 313 - Thu Lũm nhận định: Thảo quả là loại cây được tỉnh xác định là cây xoá đói giảm nghèo, cây giữ rừng và thực tế nó đã chứng mình được phần nào vai trò đó. Bản U Ma là một điển hình nhờ trồng thảo quả trong bản có tới ¼ số hộ xây được nhà, trong đó có nhiều nhà hai tầng. Cũng nhờ thảo quả mà người dân giữ rừng rất tốt, nhiều năm trở lại đây trên địa bàn xã không để xảy ra vụ cháy rừng nào lớn.

Với năng suất trung bình từ 9 tạ tới 1 tấn/ha (hai năm gần đây không đạt được vì bị mất mùa) và với mức giá hiện tại (khoảng 200 ngàn đồng/kg thảo quả khô) thì với 1ha, người dân có thể thu từ 200-300 triệu đồng/ vụ. Và như vậy với diện tích gần 200ha thì mỗi năm bản U Ma cũng thu về hàng tỷ đồng tiền bán thảo quả.

Thấy nhóm phóng viên lục tục chuẩn bị về, ông Tẩn Kén rất vồn vã mời cả nhóm ở lại ăn cơm với gia đình: “Ở đây chợ không tiện, để tôi bảo mấy đứa mổ con lợn đãi các nhà báo”. Đúng là mạnh vì gạo, sự sung túc của người dân dường như cũng làm cho tính cách của họ hồ hởi, vồn vã, cởi mở hơn nhiều. Ở Mường Tè có một bản U Ma nhưng cũng có rất nhiều “U Ma phẩy” nữa dù không giàu bằng nhưng cũng thuộc hàng khá và tất cả đều từ giữ rừng và trồng thảo quả.