Phóng viên (PV): Ngày 15/3 năm nay có chủ đề “Dinh dưỡng lành mạnh”. Vậy với tư cách là tổ chức của người tiêu dùng Việt Nam, xin ông cho biết, đơn vị có những hưởng ứng cụ thể thế nào với hoạt động này?

Ông Nguyễn Mạnh Hùng (Ảnh: HNV)

Ông Nguyễn Mạnh Hùng: Thực tế hiện nay, không riêng gì trên thế giới, ở nước ta, vấn đề an toàn thực phẩm cũng đang là một trong những mối quan tâm hàng đầu của toàn xã hội. Do đó, với chủ đề “Dinh dưỡng lành mạnh” với mục đích dành sự quan tâm nhiều hơn của xã hội đối với công tác an toàn vệ sinh thực phẩm. Theo đó, sử dụng thực phẩm một cách hợp lý, tránh lãng phí cũng như lạm dụng; nâng cao trách nhiệm, vai trò của cơ quan quản lý nhà nước trong việc kiểm tra, phát hiện, xử lý ngăn chặn những hành vi vi phạm về vệ sinh an toàn thực phẩm; nâng cao trách nhiệm của các tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh đối với sức khỏe người tiêu dùng; nâng cao nhận thức của người tiêu dùng trong việc sử dụng hợp lý, lành mạnh thực phẩm... Đó là thông điệp mà VINASTAS muốn gửi nhân Ngày này.

Ngoài việc phối hợp với các đơn vị liên quan tổ chức các Hội thảo, sự kiện xung quanh nội dung này, VINASTAS cũng chỉ đạo các hội tỉnh, thành phố, các tổ chức trực thuộc căn cứ vào tình hình thực tế của địa phương, đơn vị để tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Quyền của người tiêu dùng thế giới năm nay hiệu quả, thiết thực, góp phần vào việc đẩy mạnh thực thi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở nước ta.

PV: Có một thực tế hiện nay là rất nhiều người tiêu dùng ngại khiếu nại, khiếu kiện khi sử dụng hàng hóa, dịch vụ kém chất lượng? Ông lý giải thế nào về điều này?

Ông Nguyễn Mạnh Hùng: Theo quy định của pháp luật, các vụ việc liên quan tới tranh chấp của người tiêu dùng về chất lượng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ hiện nay sẽ được giải quyết ở tòa dân sự. Trong khi đó, việc tham gia vào các vụ kiện dân sự liên quan tới bảo vệ quyền của người tiêu dùng thì khá là mất thời gian, lại tốn kém, do đó, người tiêu dùng thường e ngại, thậm chí né tránh phải đưa ra tòa.

Cũng theo quy định của pháp luật hiện hành, những vụ việc mà trị giá thiệt hại dưới 100 triệu đồng có thể không cần khởi kiện ra tòa mà chỉ cần áp dụng các thủ tục đơn giản để giải quyết. Nhưng trên thực tế, vẫn chưa có văn bản hướng dẫn thi hành cụ thể nào. Do đó, ở phía cấp Hội chúng tôi cũng chỉ khuyên người tiêu dùng nên tùy hoàn cảnh cụ thể, với những tranh chấp có thiệt hại không lớn, có thể chủ động bằng phương thức hòa giải hoặc kiến nghị ngay trở lại với đơn vị doanh nghiệp sản xuất kinh doanh dưới hình thức thương lượng...

Luật cũng quy định người tiêu dùng hoàn toàn có quyền chủ động sử dụng một trong bốn phương pháp: thương lượng, hoa giải, trọng tài thương mại, tòa án để xử lý tranh chấp phát sinh khi sử dụng hàng hóa, sản phẩm, dịch vụ không đảm bảo chất lượng, không đúng với các nội dung trên nhãn mác...

PV: Liên quan tới câu chuyện câu chuyện tại sao người tiêu dùng không muốn khiếu kiện, liệu có phải chăng do chế tài xử phạt doanh nghiệp chưa đủ mạnh để răn đe, thưa ông?

Ông Nguyễn Mạnh Hùng: Chúng ta cần nhận thức rằng, bảo vệ quyền của người tiêu dùng cũng chính là bảo vệ chính đáng cho doanh nghiệp sản xuất kinh doanh chân chính. Thực tế, ở góc độ là tổ chức bảo vệ người tiêu dùng trong nước, VINASTAS chúng tôi cũng tiếp nhận nhiều vụ người tiêu dùng khiếu nại nhưng quả thực con số trung bình mỗi năm trên dưới ngàn vụ vẫn chưa thực sự phản ánh đúng tình hình hiện nay.

Tôi cho rằng, nếu các doanh nghiệp cung cấp ra thị trường sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ kém chất lượng mà gây hậu quả lớn phải được xử phạt nghiêm. Tuy nhiên, chế tài xử phạt hiện nay với nội dung này vẫn còn nhẹ, chưa đủ sức răn đe.

Do đó, người tiêu dùng hoàn toàn có quyền tẩy chay, không sử dụng những sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp đó. Thiết nghĩ, đây cũng là quyền lớn nhất của người tiêu dùng. 1 trong 8 quyền của người tiêu dùng được quy định trong Luật Bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng là người tiêu dùng có quyền lựa chọn tổ chức cá nhân sản xuất - kinh doanh và hàng hóa, sản phẩm, dịch vụ... mà đông người cùng thực hiện quyền này có nghĩa là tẩy chay, không sử dụng sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đó nữa. Ở các nước, đây cũng được xem như phương thức “lấy độc trị độc” bởi doanh nghiệp tồn tại phải đảm bảo các cung – cầu, đầu vào – đầu ra, nếu bị tẩy chay đồng nghĩa với đầu ra không còn và đồng nghĩa với việc doanh nghiệp ngấp nghé ở ngưỡng cửa phá sản. Do đó, các doanh nghiệp luôn phải quan tâm làm tốt và họ rất sợ người tiêu dùng cũng như Hội bảo vệ người tiêu dùng.

Nói một cách nôm na, ở mặt cá thể, người tiêu dùng luôn ở thế yếu bởi lẽ chúng ta không thể hiểu hàng hóa bằng tổ chức, cá nhân kinh doanh - nơi cung cấp (nguồn gốc xuất xứ), tuy nhiên, ở số đông, người tiêu dùng có sức mạnh rất lớn và nó biểu hiện ở làn sóng tẩy chay hàng hóa, sản phẩm, dịch vụ kém chất lượng.

PV: Vậy theo ông, vấn đề lớn nhất của người tiêu dùng nước ta hiện nay là gì? Dưới góc độ là cơ quan bảo vệ người tiêu dùng trong nước, Hội có những giải pháp nào để bảo vệ hiệu quả hơn quyền của người tiêu dùng hiện nay?

Ông Nguyễn Mạnh Hùng: Mặc dù Luật bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng đã đưa vào thực thi được gần 4 năm, các cơ quan thực thi đã có nhiều cố gắng, nhận thức nâng lên, cơ quan chức năng tăng cường kiểm soát, phát hiện, hạn chế vi phạm nhưng thực tế, quyền người tiêu dùng vẫn đang bị vi phạm... Đơn cử như ngay với các cột bơm cây xăng, người ta cũng tìm cách gắn chip điện tử bớt xén làm người tiêu dùng bị ảnh hưởng hay vẫn còn tình trạng mua phải hàng nhái, hàng giả, hàng kém chất lượng...

Thời gian qua, Hội cũng đã triển khai đồng bộ nhiều biện pháp nhằm nâng cao quyền của người tiêu dùng trong nước. Bên cạnh đó, đáng chú ý là đã được các cơ quan chức năng quan tâm mời tham gia đóng góp ý kiến và tham mưu với Nhà nước về công tác xây dựng văn bản pháp luật, nhất là với Luật bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng, Luật An toàn thực phẩm...

Về phía Hội, chúng tôi mong muốn Nhà nước có cơ chế chính sách nhằm tăng điều kiện hoạt động hơn cho Hội. Mặc dù VINASTAS đã ra đời 27 năm (trừ một số tỉnh đặc thù), cho đến nay, chúng tôi vẫn chưa có bất cứ hỗ trợ nào từ phía Nhà nước đồng thời cũng chưa thu bất cứ đồng phí nào từ người tiêu dùng, trong khi các nước khác 1 năm thu mấy đô la để duy trì hoạt động. Hay đơn cử như với công việc cụ thể là tư vấn khiếu nại với người tiêu dùng, đến nay, Hội cũng chưa thu đồng nào.

Tới đây, VINASTAS cũng mong muốn tăng cường hơn nữa sự phối hợp giữa cơ quan nhà nước với các tổ chức xã hội trong công tác bảo vệ người tiêu dùng nói chung và VINASTAS nói riêng đồng thời Nhà nước xem xét có cơ chế tạo nguồn kinh phí cho hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng ở nước ta.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!