Thăm bản người Mông ở Can Tỷ 2, chúng tôi không chỉ được chiêm ngưỡng những ngôi nhà mang đậm bản sắc dân tộc, các cô gái, chàng trai trong trang phục truyền thống đang ngồi thêu thùa, đan lát, cùng múa hát, tập các làn điệu dân ca, dân vũ, truyền cho nhau những giá trị văn hóa mà cha ông để lại. Đang say sưa truyền dạy cho các bạn trẻ những làn điệu dân ca, anh Liều A Thanh (bản Can Tỷ 2) tự hào nói: Để giữ bản sắc văn hóa, người Mông không chỉ giữ gìn trang phục truyền thống, lời ca, thơ cổ, nhạc cụ mà còn khôi phục các lễ hội từ thời cha ông. Tranh thủ thời gian nông nhàn chúng tôi truyền dạy cho con cháu học chữ Mông, các nghi lễ cúng bản, cúng rừng, các trò chơi dân gian, nhạc cụ để thế hệ sau hiểu và nắm rõ các phong tục, tập quán của dân tộc mình.

Đội văn nghệ bản Can Tỷ 2 (xã Ma Quai, huyện Sìn Hồ) trình diễn văn nghệ khi có sự kiện tại bản.

Xã Ma Quai có 9 bản và mỗi dân tộc lại có một nét văn hoá riêng như người Thái, người Lự thì gắn với sông nước, người Mông ở trên núi cao. Để bản sắc được gìn giữ, chính quyền xã phát huy thế mạnh của cán bộ là những người địa phương, biết về văn hoá dân tộc mình để xuống các bản tuyên truyền, vận động người dân chung tay lưu giữ nét đẹp văn hoá dân tộc mình. Xã tăng cường phát huy vai trò, trách nhiệm của người uy tín, già làng, trưởng bản để vận động bà con duy trì các ngày lễ, ngày hội của dân tộc mình. Ngoài ra, đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất văn hoá, động viên, khuyến khích lớp trẻ tham gia các đội văn nghệ xã, bản, tổ chức thường xuyên các hoạt động văn hoá, thể thao trong cộng đồng.

Văn hoá truyền thống từng bước được duy trì, nhiều lễ hội được khôi phục như: lễ cúng hồn trâu, lễ cúng bản của người Lự; cúng rừng của người Mông; đám cưới người Dao. Điển hình lễ cúng hồn trâu của người Lự, khi được phục dựng đã duy trì hằng năm. Lễ diễn ra sau khi kết thúc mùa vụ, để tri ân con trâu đã đồng hành trong sản xuất, mang lại mùa màng bội thu, đây còn là cơ hội để cộng đồng kết nối, thắm chặt tình đoàn kết. Hoặc lễ cúng rừng của người Mông được tổ chức vào ngày con rồng tháng giêng hằng năm với mong muốn cầu mong thần rừng và các vị thần khác phù hộ cho dân bản một năm khỏe mạnh, mùa màng tươi tốt, trâu, bò và lợn, gà phát triển, không bị ốm đau. Đồng thời, góp phần nâng cao nhận thức cho người dân trong bảo vệ phát triển rừng. Bên cạnh ngày lễ, người dân các bản kết hợp tổ chức múa hát, thi đấu thể thao, trình diễn trang phục.

Chị em bản Nậm Mạ Thái (xã Ma Quai) truyền dạy nhau cách chơi đàn tính tẩu.

Ở các bản, đội văn nghệ ngày càng trẻ hoá mỗi đội từ 6 đến 8 thành viên và duy trì tập luyện lúc nông nhàn. Dân bản còn tận dụng vật liệu ngoài tự nhiên như: gỗ, tre nứa, dây mây… để làm ra những quả tù lu, quả còn, má lẹ, dây kéo co. Nhất là ở các đơn vị trường học, không chỉ quy định học sinh mặc trang phục truyền thống 2 buổi 1 tuần mà các em được tìm hiểu về văn hoá thông qua các buổi ngoại khoá, đi thực tế. Các nhà trường còn làm không gian văn hoá, trưng bày các hiện vật dân tộc, giúp các em không quên cội nguồn.

Ngoài ra, ẩm thực dân tộc đặc sắc thể hiện qua từng món ăn mang hương vị thiên nhiên và được quảng bá trên các phương tiện truyền thông, đưa bản sắc văn hoá đến với du khách.

Tin rằng, văn hoá truyền thống ở xã Ma Quai mãi được lưu truyền, góp phần phát triển kinh tế - xã hội địa phương.