Trao đổi với ông Đỗ Hạ Long – Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chúng tôi được biết: Múa dân gian là một hoạt động văn hoá phổ biến ở đồng bào các dân tộc thiểu số Lai Châu, các làn điệu múa rất đa dạng và phong phú, vừa mang tính chất văn nghệ lại vừa mang tính chất tín ngưỡng. Trong các lễ hội lớn, các điệu múa thường gắn liền với các bài mo để khai hội. Trong nghi lễ thờ cúng, các điệu múa mang nhiều ý nghĩa khác nhau như:  miêu tả những động tác trong lao động sản xuất, các bài múa mang ý nghĩa phồn thực hay biểu diễn các động tác ngựa phi đi mời các vị thần linh, cầu mùa…

Tìm hiểu chúng tôi được biết, các điệu múa trong lễ hội truyền thống rất phong phú, mang đậm nét tín ngưỡng dân gian, tín ngưỡng nông nghiệp của đồng bào. Người Thái trong lễ  hội kin pang Then có điệu múa “quét hoa tàn”, với ý nghĩa đời người cũng như đời hoa, đến mùa đến tháng cây cành ngậm nụ, nở hoa khoe sắc đến độ mãn khai thì hoa cũng tàn, để cho mùa sau sinh sôi nảy nở. Lễ hội cầu mùa của người Hà Nhì có các động tác múa trống mang ý nghĩa cầu mong tiếng sấm đầu tiên trong năm, năm đó sẽ được mùa màng bội thu nhiều lúa gạo. Dân bản có cuộc sống bình yên. Trống tròn còn là biểu tượng của trời và đất, đánh trống nhằm báo hiệu một niềm vui, niềm vui được mùa màng, niềm vui của người chiến thắng. Lễ hội “róng pọc” của người Giáy cũng có những bài múa mang ý nghĩa phồn thực cầu mùa, miêu tả sự sinh sôi nảy nở, trời đất giao hoà, cây cối tốt tươi. ..

Múa khăn – Một điệu múa truyền thống của dân tộc Lự xã Bản Hon (huyện Tam Đường).

Cũng theo ông Đỗ Hạ Long thì căn cứ vào nội dung và hoàn cảnh biểu diễn của các điệu múa  thì có thể phân tích múa dân gian của các dân tộc thiểu số Lai Châu thành một số làn điệu múa cơ bản như: Múa xòe, múa khèn, múa sạp, múa trống…Múa xoè là điệu múa phổ biến ở nhiều dân tộc như: Thái, Khơ Mú, Hà Nhì... Đây còn là một trong những điệu muá nổi tiếng của dân tộc Thái với hai loại múa xoè chính là xoè vòng và xoè biểu diễn. Trong đó mỗi điệu múa  mang những nét đặc trưng riêng. Xoè vòng diễn luôn có sự tham gia của đông đảo mọi người. Trong điệu múa này, ai cũng có thể tham gia, không phân biệt già trẻ, gái trai. Mọi người cùng nắm tay hoặc buông tay vỗ nhịp quay thành vòng tròn để rồi cùng bước vào, lùi ra, uyển chuyển đều đặn theo nhịp 2/4 của tiếng trống, tiếng chiêng. Trong vòng múa, người ta có thể hát đối đáp giữa nam và nữ bằng những làn điệu dân ca phù hợp với đặc điểm phong tục tập quán của mình. Xoè vòng được biểu diễn trong các ngày lễ hội, ngày tết, đám cưới. Cuộc xoè làm cho mọi người hoà đồng gần gũi, thân thiện hơn. Ngày nay, xoè được phát triển rộng rãi sang một số dân tộc như Khơ Mú, Hà Nhì... nhưng được cải biên động tác.

Múa khèn là điệu múa truyền thống của người Mông, được biểu diễn trong lễ hội. Múa khèn có thể do một người biểu diễn, hoặc một đội biểu diễn từ 4 đến 6 người. Múa khèn là sự kết hợp hài hoà giữa các điệu khèn và các động tác biểu diễn của người chơi. Ngày nay múa khèn đã có sự cải biên trong một số động tác múa nhưng vẫn giữ được những nét cổ truyền. Múa khèn tạo cho không khí của ngày hội thêm náo nhiệt, vui tươi, các điệu khèn cũng thể hiện những sắc thái tình cảm khác nhau, da diết và đằm thắm mãnh liệt trong tình yêu, trong lao động sản xuất.

Phụ nữ Hà Nhì xã Thu Lũm với điệu múa giỏ truyền thống.

Múa sạp được nhiều dân tộc sử dụng  trong các ngày đầu xuân như đồng bào Thái, Mường, Tày, Giáy... Đặc biệt là người Thái, vào ngày hội mừng xuân, khắp các bản làng vang rộn tiếng nhảy sạp vui tươi rộn rã, sôi nổi và hào hứng của các chàng trai, các cô gái. Họ cùng say sưa biểu diễn những động tác uyển chuyển, nhịp nhàng để chúc mừng một năm mới tốt lành.

Ngoài dân tộc Thái, Mông thì người Dao, Lào, Lự ở Lai Châu cũng còn lưu giữ được rất nhiều điệu múa truyền thống. Anh Tẩn A Đẩu – thôn Đội 4, xã Hồ Thầu, huyện Tam Đường cho biết, người Dao có nhiều điệu múa, mỗi điệu múa lại gắn với từng hoạt động tín ngưỡng truyền thống khác nhau như múa trong ngày tết nhẩy, múa trong lễ tủ cải… Trong lễ tủ cải, đối tượng múa là các thầy cúng, với các điệu múa khác nhau như múa vòng, múa thấp, múa cao…mô phỏng những hoạt động khi thầy cúng mời tổ tiên, các thần linh về chứng giám. Hay theo anh Lò Văn Hiềng – cán bộ Văn hóa xã Bản Hon, huyện Tam Đường thì người Lự ở Bản Hon hiện nay vẫn còn duy trì được khá nhiều điệu múa truyền thống của dân tộc mình vào các ngày lễ tết với những điệu múa tiêu biểu như sau:Múa quạt, múa khăn, múa sạp. Do vậy đã tạo nên một không khí sinh hoạt văn hoá dân gian truyền thống rất sôi động. Mỗi điệu múa này lại có những nét đặc thù riêng, như điệu múa, bài múa, số người tham gia múa.

Trong những năm qua, tỉnh đã nỗ lực trong việc phục dựng các lễ hội truyền thống của đồng bào các dân tộc, xây dựng bản làng văn hóa, du lịch cộng đồng…cùng với đó, các điệu múa truyền thống cũng được khai thác và khôi phục. Với những hoạt động thiết thực này, văn hóa đồng bào các dân tộc thiểu số nói chung và các điệu múa dân gian của bà con nói riêng không chỉ góp phần làm phong phú thêm đời sống tinh thần của đồng bào mà còn làm động lực thúc đẩy lao động sản xuất, xóa đói giảm nghèo và giữ gìn bản sắc văn hóa các dân tộc Lai Châu.