Tài nguyên nước từ những sông, suối lớn, nhỏ của Lai Châu từ lâu đã được Nhân dân nơi đây chinh phục để cung cấp nước tưới nông nghiệp và sử dụng trong sinh hoạt, nuôi trồng thủy sản. Vùng thượng lưu sông Đà chảy qua Lai Châu là nguồn tài nguyên nước giàu có, đem lại phong cảnh hữu tình và nguồn thủy sản lớn. Đứng thứ hai sau đó phải kể đến dòng sông Nậm Na chảy qua huyện Phong Thổ, Tam Đường, Sìn Hồ rồi đến sông Nậm Mạ chảy qua các xã vùng thấp huyện Sìn Hồ, sông Nậm Mu chảy qua xã Bình Lư (huyện Tam Đường), huyện Tân Uyên, Than Uyên.

Lòng hồ Thủy điện sông Đà mở ra khu du lịch sinh thái sông nước cho tỉnh ta.

Từ những nguồn nước xiết ấy, với bàn tay, khối óc, con người chinh phục thiên nhiên, tạo nguồn điện năng cung cấp cho đời sống hàng ngày. Và, tỉnh ta đã hình thành Thủy điện Bản Chát (công suất 200MW), Huội Quảng (560MW) thuộc địa bàn huyện Than Uyên; Thủy điện Lai Châu công suất 1.200MW thuộc huyện Nậm Nhùn cùng gần 20 công trình thủy điện nhỏ. Chính những thủy điện này đã góp phần vào tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh cũng như đảm bảo an ninh năng lượng Quốc gia. Dòng chảy êm đềm điều tiết nước vùng hạ lưu, người dân sinh sống ven hồ có thêm nguồn thu nhập từ nghề chài lưới và bước đầu đem lại hiệu quả ở một số nơi nuôi thả cá lồng của ngư dân.

Chúng tôi có dịp thăm thú sông Đà bằng ca nô đoạn qua huyện Nậm Nhùn đến Thủy điện Lai Châu. Vẻ đẹp hữu tình mở ra tiềm năng du lịch, thu hút du khách tham quan. Theo Thiếu úy Bùi Ngọc Trung - Đội Cảnh sát giao thông số 3 Lai Hà (Phòng Cảnh sát Giao thông, Công an tỉnh), đường thủy nội địa sông Đà hiện nay thêm phần nhộn nhịp với các loại thuyền, ca nô lớn, nhỏ chủ yếu phục vụ người dân làm nghề chài lưới cũng như một lượng khách du lịch xuôi dòng sông. Nhằm đảm bảo an toàn giao thông đường thủy nội địa, lực lượng Cảnh sát giao thông tăng cường tuần tra, kiểm soát, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm trật tự an toàn giao thông đường thủy nội địa. Đồng thời, phối hợp với các ngành liên quan thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, đặc biệt là tuyên truyền Luật Giao thông đường thủy cho người dân sinh sống ven sông.

Không chỉ góp phần phát triển kinh tế, sản xuất, “nước là sự sống” bởi gắn với không khí, môi trường. Những ngày hè nắng nóng nực cũng là lúc nhiều người dân lựa chọn đi bộ cuối giờ chiều và đầu giờ sáng ven Hồ Thủy Sơn (còn gọi là hồ Thượng) và hồ Hạ (thành phố Lai Châu). Hai hồ nước lớn đối diện nhau cùng với nhiều cây xanh đã tỏa tán như hai “lá phổi xanh” cung cấp ôxy, thanh lọc dưỡng khí, khiến không gian trở nên trong lành, tươi mát hơn.

Hiện nay, nguồn nước sạch sinh hoạt tỉnh ta được Công ty Cổ phần nước sạch Lai Châu khai thác từ nguồn nước suối Tả Lèng, khu vực xã Nùng Nàng (huyện Tam Đường), bản Cắng Đắng (xã San Thàng), hệ thống hang Quyết Thắng (phường Quyết Thắng, thành phố Lai Châu). Qua hệ thống xử lý, nước đạt tiêu chuẩn của Bộ Y tế đã đảm bảo phục vụ nhu cầu của người dân 5/8 huyện, thành phố. Với các xã, huyện vùng sâu, vùng khó khăn của tỉnh, từ các nguồn vốn và chương trình của Nhà nước, những năm qua đã được đầu tư nhiều công trình cấp nước sinh hoạt hợp vệ sinh và hệ thống thủy lợi phục vụ tưới tiêu. Bên những bể nước sạch, bà con tập trung giặt quần áo, rửa rau… Những mùa ngô 3 vụ, lúa 2 vụ, đưa rau màu xuống ruộng ở huyện Tam Đường, thành phố Lai Châu giúp tăng năng suất, thu nhập cho người dân. Các khu vực thuận lợi có nguồn nước dần hình thành nhiều trang trại, gia trại nuôi trồng thủy sản diện tích mặt nước lớn, phần nào cung cấp cho thị trường các huyện trong tỉnh.

Tuy nhiên, ở các xã vùng cao có độ dốc lớn như: xã Mù Sang (huyện Phong Thổ), Xà Dề Phìn (huyện Sìn Hồ)… thì bể chứa nước sạch vẫn cạn trong mùa khô. Nước khan hiếm nên còn cảnh bà con phải lấy nước tại các mó, con suối về sinh hoạt rất vất vả. Một gáo nước phải tái sử dụng nhiều lần cho các mục đích sinh hoạt hàng ngày nên không đảm bảo vệ sinh. Những vùng thiếu nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp cũng lâm vào cảnh không có nước tưới. Những cánh đồng, thửa ruộng bỏ hoang hay khô cằn cho năng suất thấp khiến bà con càng khó thoát nghèo. Bài toán khó giải này đặt ra trăn trở cho các ngành chức năng để tìm hướng đầu tư, khai thác nguồn nước giúp bà con đảm bảo đời sống.

Gắn với tài nguyên nước của tỉnh chính là tài nguyên rừng. Giữ rừng, trồng rừng được coi là giải pháp hữu hiệu bảo vệ tài nguyên nước. Song song với đó, cần nâng cao trách nhiệm tuyên truyền của các ngành chức năng để người dân hiểu rõ sự quan trọng của tài nguyên nước, sử dụng nước đúng mục đích. Tỉnh ta hàng năm đều tổ chức Lễ mít tinh hưởng ứng Ngày nước thế giới, Ngày khí tượng thế giới với những chủ đề thiết thực như: “Nước là cốt lõi của phát triển bền vững”, “Nước và việc làm” của mỗi người, đặc biệt là đối với ngành nông - lâm - ngư nghiệp, “Nước thải” để người dân hiểu thêm về sử dụng nguồn nước tiết kiệm, đảm bảo nguồn nước sạch, bảo vệ môi trường…

Sông nước Lai Châu đem đến cảnh sắc hữu tình, phục vụ cho sinh hoạt, sản xuất. Có những giải pháp hữu hiệu tận dụng lợi thế sông nước và gìn giữ nguồn tài nguyên này, cùng với tài nguyên đất, tài nguyên rừng, tỉnh ta sẽ sớm thực hiện được mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIII nhiệm kỳ 2015-2020, đưa Lai Châu thành tỉnh phát triển trung bình trong khu vực miền núi phía Bắc.