Gặp nhạc sỹ Tô Văn vào buổi chiều cuối năm trong cái rét căm căm, gió hun hút khi anh vừa về thủ đô Hà Nội nhận giải thưởng âm nhạc năm 2020 của Hội Nhạc sỹ Việt Nam. Đây là giải thưởng dành cho các nhạc sỹ chuyên nghiệp trong toàn quốc. Vẫn phong thái điềm tĩnh, khiêm tốn ấy, anh nói: “Chỉ là may mắn thôi!”. Nói thì vậy, nhưng làm gì may mắn cứ đến với anh dồn dập trong cả năm như thế. Tính sơ sơ cũng gần chục giấy mời, lời mời, lúc thì nhận giải, lúc hợp tác với các dự án âm nhạc; khi thì tham gia vào các talk show âm nhạc của các đài truyền hình từ Trung ương đến các địa phương. Thế nên chả ai nghĩ là may mắn lại đến nhiều với anh như vậy nếu không có sự nỗ lực, đam mê nhưng còn có thêm “cái duyên” với các giải thưởng nữa.

Mảnh đất xứ Thanh – nơi đã sinh ra anh, nuôi dưỡng, bồi đắp tâm hồn người nghệ sỹ dù quanh năm nắng gió, bão bùng, đất bạc màu. Người miền Trung là thế, càng khó khăn càng nghị lực vươn lên; càng khắc nghiệt thì sự sống càng trỗi dậy mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Thế nên anh luôn cảm thấy biết ơn với những vùng đất cho mình được sống, lớn lên, trưởng thành và khẳng định sự nghiệp để có được thành công bước đầu như ngày hôm nay.

Từ quân ngũ trở về, nhạc sỹ Tô Văn đã gắn bó với Lai Châu đến nay già thập kỷ. Với mảnh đất đậm bản sắc như Lai Châu, từng ấy năm cũng đã thẩm thấu phần nào cho một tâm hồn nghệ sỹ đầy tinh tế như anh. Nào là thắng cố, men rừng, rượu ngô, khói cơm lam; nào thảo quả, mật ong, gà rừng; nào lu cở, thổ cẩm, ngựa hí trong mây, tiếng khèn, mắt say, ngà ngà nhịp thở…. Những chất liệu đó chỉ có “ngủ vùi”, chìm vào men say của sản vật vùng cao Lai Châu thì mới có thể đưa vào thơ, vào nhạc một cách nuột nà trong “Chợ phiên vùng cao” như thế. Tiếp đến là những ca khúc “Về Lai Châu ta đi chợ phiên”, “Gieo chữ trên rẻo cao” mà khi lời hát được cất lên, những người từng gắn bó với đồng bào miền núi đều ngỡ như mình đã từng chứng kiến, cảm nhận hay như thấy bóng dáng mình trong đó.

Nhạc sỹ Tô Văn dạy đàn piano cho học sinh tại Trung tâm Piano Lai Châu.

Nhạc sỹ Tô Văn còn phổ nhạc cho nhiều bài thơ về đề tài vùng cao do những người đã từng công tác, cống hiến dựng xây Lai Châu viết lời. Trong đó phải kể đến một số tác phẩm nổi bật như: “Huyền thoại một miền quê” – lời thơ Lương Chiến Công hay “Bình yên nơi biên cương” – lời thơ của Thiếu tướng công an Nhân dân Bùi Xuân Phong... Dù là sáng tác trọn bài hay “đưa thơ vào nhạc”, trong mỗi tác phẩm âm nhạc của nhạc sỹ Tô Văn đều có khúc thức chặt chẽ, ca từ chắt lọc, ngắn gọn, súc tích, sâu lắng. Phong phú về thể loại nhưng thành công nhất với anh thuộc về các ca khúc mang đậm chất dân gian, đặc biệt là âm hưởng dân ca của các dân tộc Lự, Mông, Thái… Giai điệu vì thế rất dễ đi vào lòng người.

Nhìn lại hằng trăm tác phẩm âm nhạc do nhạc sỹ Tô Văn sáng tác, trong đó có nhiều MV (Music Video) âm nhạc được dàn dựng công phu bởi các nghệ sỹ gạo cội trong làng âm nhạc Việt Nam như: Anh Thơ, Trọng Tấn… có thể thấy đề tài của anh vô cùng phong phú và “cách làm nhạc” cũng đầy tinh xảo. Trao đổi với chúng tôi bí quyết để một tác phẩm âm nhạc có thể tạo được dấu ấn trong lòng khán thính giả, nhạc sỹ Tô Văn cho biết: "Ngay sau khi “ra lò” tác phẩm mới, tôi đã nghĩ ngay đến giọng hát nào có thể “thăng hoa” ca khúc đó. Tôi lựa chọn kỹ càng, gửi gắm những đứa con tinh thần của mình đến những giọng ca thành danh để thể hiện các ca khúc mới". Cách làm đó đã trả lời cho câu hỏi tại sau ngay lần đầu tiên ra mắt, nhiều tác phẩm của anh đều lọt vào “tầm ngắm” của nhiều tổ chức chuyên sâu về âm nhạc để lựa chọn và ghi nhận, vinh danh. Bằng chứng rõ nhất là mới đây, Ban Chấp hành Trung ương Đoàn gửi thư mời nhạc sỹ Tô Văn tham gia sáng tác các tác phẩm về Đoàn nhân kỷ niệm 90 năm Ngày thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh.

Năm 2020 đã đi qua với vô vàn biến động và thiệt hại do thiên tai, dịch bệnh, cả nước gồng mình chống chọi, đoàn kết chung tay vượt qua. Là người chiến sỹ trên mặt trận tư tưởng, văn hóa, nhạc sỹ Tô Văn viết các ca khúc “Ngủ một chút đi anh”, “Những bông hoa nở giữa mùa dịch” vừa để khích lệ, động viên các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, chính quyền địa phương, quân và dân đoàn kết, đồng lòng, quyết tâm chống dịch nhưng cũng là để thể hiện tấm lòng, niềm tin của một công dân vào cách thức chống dịch đúng đắn của đất nước ta. Chính bởi sự lan tỏa mạnh mẽ của những tác phẩm này mà trong năm qua, nhạc sỹ Tô Văn liên tục được nhận nhiều giải thưởng, giấy khen đột xuất, thường kỳ do các cấp trao tặng.

Nhận xét về nhạc sỹ Tô Văn, chị Phùng Thị Hải Yến – Phó Chủ tịch Hội Văn học - Nghệ thuật tỉnh cho biết: “Đây là nhạc sỹ trẻ đầy triển vọng của Chi hội Nhạc sỹ tỉnh; anh luôn chủ động nắm bắt thời cuộc và có nhiều tác phẩm phù hợp, kịp thời, được các cấp khen thưởng đột xuất. Anh cũng là nhạc sỹ giàu có về chất liệu vùng đất, kỹ thuật hòa âm phối phí mang đậm chất vùng cao nên dễ được chọn biểu diễn tại nhiều hoạt động âm nhạc”.

Là giáo viên dạy âm nhạc, nhạc sỹ Tô Văn không chỉ làm tốt vai trò của một người “truyền cảm hứng âm nhạc” cho bao thế hệ học sinh, anh còn mở Trung tâm Piano Lai Châu đào tạo các tài năng âm nhạc; tìm kiếm sân chơi tại các tỉnh, thành trong nước cho học sinh giao lưu, học hỏi, nâng cao hiểu biết về âm nhạc. Cũng nhờ sự phát hiện và vun đắp những tài năng nhí trong âm nhạc của anh, nhiều em đã thi đỗ vào Khoa Âm nhạc của các trường đại học lớn ở thủ đô Hà Nội.

Mỗi câu chuyện nhạc sỹ Tô Văn nói về âm nhạc luôn thú vị, giống như anh truyền cả đam mê cho người đối diện. Đam mê đó còn lan tỏa nhiều hơn là bởi anh luôn hoạt động nghệ thuật nghiêm túc và sâu sắc trong mỗi câu chữ, mỗi giai điệu do mình viết ra. Anh nói rằng, từng ấy những hiểu biết về vùng quê mới vẫn chưa bao giờ là đủ để hồn quê Lai Châu đẹp hơn.

Chia tay nhạc sỹ Tô Văn khi những ngày tết đang cận kề, xin chúc cho những dự định âm nhạc của anh sớm thành hiện thực để mỗi vùng đất Lai Châu đi vào nhạc, vào thơ thêm trữ tình, say đắm.