Trong bối cảnh nhu cầu thị trường ngày càng khắt khe về chất lượng, an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc, nhiều HTX đã nhanh chóng thích ứng bằng việc thay đổi tư duy sản xuất. Thay vì mạnh ai nấy làm, các HTX kiểu mới đã tổ chức sản xuất theo quy trình thống nhất, hình thành chuỗi liên kết khép kín, giúp người dân yên tâm sản xuất, doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu ổn định còn người tiêu dùng được tiếp cận sản phẩm bảo đảm chất lượng.

Thành viên HTX Dứa mật Pu Lau xuất hàng cho thương lái.

Từ lợi thế giống dứa mật đặc sản của địa phương, HTX Dứa mật Pu Lau, bản Pu Lau, xã Mường Nhà đã xây dựng vùng nguyên liệu khoảng 30ha với 22 thành viên tham gia.

Sản phẩm Dứa mật Pu Lau hiện đạt chứng nhận OCOP 3 sao, năng suất bình quân khoảng 30 tấn/ha mỗi vụ. Đơn vị chủ động xây dựng chuỗi giá trị ngay từ khâu đầu vào, bảo đảm chất lượng đồng đều. Đối với đầu ra, dứa chín được tiêu thụ qua hệ thống thương lái trong tỉnh và các tỉnh lân cận, còn dứa xanh được liên kết cung ứng cho các nhà máy chế biến tại các tỉnh miền xuôi.

Giám đốc HTX Thào A Giàng cho biết, để bảo đảm đầu ra ổn định, nhiều năm nay HTX đã chủ động ký kết liên kết với các doanh nghiệp chế biến lớn như Công ty Chế biến nông sản Việt Xanh (Thanh Hóa), Công ty Cổ phần Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao... Trung bình mỗi vụ, khoảng 50% sản lượng dứa xanh được các doanh nghiệp thu mua để chế biến. Việc ký kết hợp đồng tiêu thụ giúp HTX giảm áp lực phụ thuộc vào thương lái, hạn chế tình trạng được mùa mất giá, đồng thời tạo sự ổn định về giá bán và đầu ra cho thành viên.

Từ mô hình của HTX Dứa mật Pu Lau có thể thấy, khi xây dựng được chuỗi liên kết chặt chẽ giữa sản xuất và tiêu thụ, giá trị của nông sản không chỉ được nâng lên mà người sản xuất cũng yên tâm đầu tư lâu dài, từng bước phát triển vùng nguyên liệu theo hướng hàng hóa.
Nhiều HTX trên địa bàn tỉnh Điện Biên đang từng bước khẳng định hiệu quả của mô hình sản xuất gắn với chuỗi giá trị. Nhiều đơn vị chủ động ứng dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật, đẩy mạnh chuyển đổi số, sử dụng mã QR truy xuất nguồn gốc, đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử để mở rộng thị trường.

Đến nay, tỉnh đã xuất hiện nhiều mô hình HTX kiểu mới hoạt động hiệu quả, gắn với các sản phẩm chủ lực như gạo, rau củ quả, miến dong, dứa... cùng chung mục tiêu xây dựng chuỗi giá trị khép kín nhằm nâng cao giá trị sản phẩm. Tiêu biểu như HTX Hồng Phước, HTX Mùa Ban, HTX Dịch vụ tổng hợp Thanh Yên, HTX Nông nghiệp tổng hợp Noong Luống...

Vùng nguyên liệu tập trung rộng hàng chục ha là điều kiện thuận lợi để HTX Dứa mật Pu Lau xây dựng chuỗi cung ứng sản xuất dứa ổn định.

Sau hơn 10 năm hoạt động, HTX Mùa Ban, xã Sam Mứn là minh chứng cụ thể cho hướng phát triển này. Từ việc phát triển đàn hươu, HTX từng bước đầu tư máy móc, xây dựng dây chuyền chế biến để tạo ra các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Hiện nay, HTX có ba sản phẩm OCOP 3 sao gồm: Rượu nhung hươu Mùa Ban, Bột nhung hươu Mùa Ban và Cao xương hươu Mùa Ban.

HTX tập trung chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường tiêu thụ, đồng thời hỗ trợ thành viên về giống, kỹ thuật chăm sóc, tạo vùng nguyên liệu ổn định. Chính sự liên kết chặt chẽ này đã giúp sản phẩm được người tiêu dùng đón nhận, mang lại giá trị kinh tế cao hơn nhiều so với phương thức sản xuất truyền thống.

Hiện nay HTX Mùa Ban đã phát triển được ba sản phẩm OCOCP 3 sao từ nhung hươu, tiến tới xây dựng chuỗi sản xuất cung ứng ổn định, bền vững.

Để ngày càng có nhiều HTX phát triển theo hướng hiện đại, vai trò đồng hành của Liên minh HTX tỉnh ngày càng được thể hiện rõ. Từ nguồn ngân sách địa phương, Liên minh HTX tỉnh đã tổ chức các lớp tập huấn về quản trị HTX, phát triển sản xuất gắn với chuỗi giá trị, kỹ năng tiêu thụ nông sản và xây dựng thương hiệu cho các HTX trên địa bàn.

Công tác xúc tiến thương mại được đẩy mạnh, thông qua các hội chợ, triển lãm trong và ngoài tỉnh, nhiều HTX có cơ hội giới thiệu những sản phẩm đặc trưng như gạo Điện Biên, bún, phở gạo lứt, miến dong, mật ong, bánh khẩu xén, chè, cà phê, sản phẩm thổ cẩm... Qua đó không chỉ quảng bá thương hiệu mà còn mở rộng quan hệ hợp tác, tìm kiếm đối tác liên kết tiêu thụ, từng bước mở rộng thị trường trong và ngoài tỉnh.

Tuy nhiên số lượng HTX hoạt động thực sự hiệu quả theo mô hình chuỗi giá trị vẫn còn khiêm tốn so với tổng số HTX trên địa bàn tỉnh. Phần lớn các HTX còn quy mô nhỏ, năng lực quản trị hạn chế, thiếu vốn đầu tư, hạ tầng sản xuất và chế biến chưa đồng bộ. Việc xây dựng vùng nguyên liệu tập trung còn gặp khó do diện tích sản xuất manh mún; liên kết với doanh nghiệp chưa nhiều. Đây là những rào cản khiến nhiều HTX chưa thể hình thành chuỗi giá trị hoàn chỉnh.

Ngay như HTX Dứa mật Pu Lau, điều Giám đốc Thào A Giàng cùng các thành viên luôn trăn trở là làm sao duy trì được nguồn cung ổn định để thực hiện đúng các hợp đồng đã ký với doanh nghiệp. Muốn vậy, HTX cần mở rộng vùng nguyên liệu, đồng thời có hệ thống giao thông thuận lợi để máy móc có thể vào tận vùng trồng thu hoạch, vận chuyển nông sản. HTX cũng mong muốn đầu tư hệ thống tưới thông minh ứng dụng cảm biến theo dõi độ ẩm đất, tự động điều tiết nước và phân bón nhằm từng bước phát triển sản xuất trái vụ, nâng cao năng suất và tăng thu nhập, tạo điều kiện thuận lợi cho phát triển vùng sản xuất tập trung.

Trong thời gian tới, Liên minh HTX tỉnh sẽ tiếp tục phối hợp với các ngành chức năng xây dựng và nhân rộng các mô hình HTX sản xuất gắn với chuỗi giá trị bền vững; khuyến khích thành lập mới các HTX gắn với những sản phẩm chủ lực của địa phương như chè, cây dược liệu, cây ăn quả, cà phê và các sản phẩm OCOP. Đồng thời tiếp tục thúc đẩy liên kết giữa HTX với doanh nghiệp, tăng cường ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, mở rộng xúc tiến thương mại, tạo điều kiện thuận lợi để các HTX tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng bền vững.

Xây dựng chuỗi giá trị không chỉ là giải pháp nâng cao giá trị nông sản mà còn là hướng đi tất yếu để nông nghiệp Điện Biên phát triển bền vững. Khi nông dân, HTX, doanh nghiệp và các cơ quan quản lý cùng tham gia vào một chuỗi liên kết chặt chẽ, nông sản địa phương sẽ có thêm cơ hội khẳng định thương hiệu và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.