Nguồn nước về đập Thủy điện Hua Chăng II (xã Tân Uyên) khô cạn. Ảnh chụp ngày 25/4/2026.

Đi đến đâu, chúng tôi cũng nghe người dân nhắc về thiếu nước sinh hoạt, thiếu nước sản xuất, nỗi lo kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống. Toàn xã có 27 bản thì 11 bản thường xuyên khan hiếm nước, điển hình như: Tả Phùng, Sì Choang, Tả Ô, Hoang Thèn… Nguồn nước người dân dùng tạm phụ thuộc vào nước mó, nước mưa nên không thường xuyên. Thời điểm nắng nóng kéo dài khiến nhiều mó cạn kiệt, người dân phải đi xa, chắt chiu từng can nước giữa mùa khô khắc nghiệt.

Anh Chẻo Phủ Hòa - Trưởng bản Sì Choang cho biết: Bản có 142 hộ, chủ yếu là đồng bào dân tộc Dao, mỗi mùa khô, tình trạng thiếu nước sinh hoạt tái diễn. Khi các mó nước cạn kiệt, dân bản không chỉ thiếu nước phục vụ sinh hoạt mà còn không thể sản xuất. Nhiều hộ phải đi xin hoặc mua nước từ nơi khác, tốn kém chi phí, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống. “Nước sinh hoạt còn thiếu, thì lấy đâu ra nước tưới cho cây trồng và phục vụ chăn nuôi. Thiếu nước kéo dài khiến cuộc sống của bà con thêm chật vật, rất cần sự quan tâm, hỗ trợ để có nguồn nước ổn định, lâu dài” - anh Hòa mong muốn.

Thiếu nước không chỉ diễn ra tại các xã vùng cao, biên giới mà ở cả những khu vực được xem là có điều kiện thuận lợi hơn. Tại xã Tân Uyên, có hàng chục héc-ta lúa vụ đông xuân do thiếu nước nên nhiều thửa ruộng nứt nẻ, cây lúa héo úa, nguy cơ mất mùa. Điều đáng nói, trên địa bàn có tới 4 nhà máy thủy điện vừa và 5 thủy điện nhỏ với tổng công suất hơn 47MW, nhưng do mùa khô kéo dài, lượng nước về hồ giảm mạnh, nhiều hồ xuống dưới mực nước chết. Nguồn nước cạn kiệt không chỉ khiến hoạt động phát điện đình trệ mà còn làm gia tăng áp lực thiếu nước cho cả sinh hoạt và sản xuất của nhân dân vùng hạ lưu.

Bể chứa  của bản Sì Choang, xã Sì Lở Lầu không có nước trong thời gian dài.

Theo thống kê, trên địa bàn toàn tỉnh có hơn 100ha lúa đông xuân và hàng trăm héc-ta hoa màu bị ảnh hưởng do thiếu nước, tập trung ở các xã: Tân Uyên, Mường Khoa, Mường Kim, Bình Lư, Bản Bo, Dào San, Sì Lở Lầu, Tà Tổng… Trước tình hình đó, Công ty TNHH MTV Quản lý thủy nông Lai Châu chủ động khảo sát thực tế, rà soát nhu cầu nước tại từng công trình, phối hợp chặt chẽ với các nhà máy thủy điện điều chỉnh kế hoạch xả nước hợp lý. Công tác kiểm tra hiện trường được duy trì thường xuyên nhằm kịp thời phát hiện và xử lý những bất cập phát sinh. Cùng với đó, việc nạo vét, sửa chữa hệ thống kênh mương được đẩy mạnh, góp phần nâng cao hiệu quả dẫn nước, hạn chế thất thoát.

Đồng chí Bùi Đức Trọng - Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Quản lý thủy nông Lai Châu cho biết: Đơn vị tập trung chỉ đạo quản lý tốt hệ thống kênh mương thủy lợi, chủ động phối hợp với cấp ủy, chính quyền các địa phương điều tiết nước phục vụ sản xuất. Đồng thời, yêu cầu các nhà máy thủy điện chấp hành nghiêm văn bản chỉ đạo của tỉnh, đảm bảo nguồn nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất cho người dân.

Tình trạng khô hạn trên các cánh đồng xã Tân Uyên.

Trước diễn biến khô hạn kéo dài trên diện rộng, UBND tỉnh đã chỉ đạo, yêu cầu các sở, ngành, địa phương và doanh nghiệp thủy điện triển khai đồng bộ giải pháp bảo đảm nguồn nước cho dân sinh và sản xuất. Trọng tâm là thực hiện nghiêm quy định xả dòng chảy tối thiểu, ưu tiên nước cho sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp; tăng cường kiểm tra, giám sát vận hành hồ chứa.

Dù đã có sự vào cuộc tích cực của các cấp, ngành, đơn vị, tuy nhiên thực tế thiếu nước không chỉ đến từ nắng hạn, mà còn là hệ quả của biến đổi khí hậu, hạ tầng xuống cấp và sự phụ thuộc nguồn nước thượng nguồn. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về chiến lược đảm bảo an ninh nguồn nước bền vững.

(còn nữa)