Nhà dân bị rạn nứt

Tại cuộc tiếp xúc cử tri trước kỳ họp thứ 5 của Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh với cử tri xã Mường So (huyện Phong Thổ) diễn ra vào cuối tháng 4/2023 vừa qua đã có nhiều nội dung được đề cập. Một trong số đó là việc cử tri bản Nậm Cung phản ánh và kiến nghị tình trạng nhiều nhà dân bị rạn nứt do Công ty Cổ phần Thủy điện Thành Phát Lai Châu nổ mìn thi công xây dựng Nhà máy Thủy điện Nậm Xe 2A gây ra. Để tìm hiểu rõ hơn về vấn đề này, chúng tôi đã đến gặp trực tiếp người dân và thăm từng hộ gia đình.
Ngôi nhà đầu tiên chúng tôi ghé thăm là của gia đình ông Đồng Văn Tâm, xây dựng năm 2018 với 4 phòng ngủ, 1 phòng khách, 1 phòng bếp, tổng kinh phí xây dựng trên 900 triệu đồng. Hiện, ngôi nhà là tài sản có giá trị lớn nhất của vợ chồng ông. Theo quan sát của chúng tôi, ngôi nhà còn khá mới và rộng; tuy nhiên ở khu vực nền phòng khách, nền, tường phòng ngủ (gần phòng khách), tường phòng bếp đã xuất hiện nhiều vết nứt kéo dài.
Ông Tâm chia sẻ: “Trước đây, khi mới vào ở, ngôi nhà có xuất hiện một vài vết rạn nứt nhỏ và mờ ở tường phòng ngủ, phòng bếp. Từ khi doanh nghiệp nổ mìn thi công xây dựng thủy điện đã gây chấn động, rung lắc làm vết rạn ngày càng to ra. Bên cạnh đó, các vết rạn nứt kéo dài trên gạch lát nền phòng khách, nền phòng ngủ cũng lần lượt xuất hiện, khiến gia đình tôi rất lo lắng”.
Cách nhà ông Tâm không xa, ngôi nhà cấp 4 của gia đình ông Lý Văn Thịu xây dựng năm 2019 với tổng kinh phí 500 triệu đồng cũng xuất hiện những vết rạn nứt mới (ở tường nhà phòng ngủ và nền ximăng khu vực bếp) bên cạnh những vết nứt cũ. Theo chia sẻ của ông Thịu, do nhà ở gần khu vực xây dựng thủy điện (cách chừng 50m) nên mỗi khi doanh nghiệp nổ mìn người trong gia đình lại giật mình, bị ảnh hưởng về giấc ngủ, nhất là nhà bị rạn nứt. Thấy nhà bị như vậy nên gia đình còn chưa sơn tường.

Ngôi nhà của ông Đồng Văn Tâm (ở bản Nậm Cung) có những vết nứt lớn.

“Nếu biết thủy điện xây dựng gia đình tôi đã lùi thời gian xây nhà, đợi khi nào thủy điện xây xong thì chúng tôi mới xây nhà nhưng giờ mọi việc đã lỡ rồi…!. Tôi chỉ mong doanh nghiệp sớm đền bù thỏa đáng cho gia đình vì ngôi nhà là sự nỗ lực cố gắng cả đời của vợ chồng mới làm được” - ông Thịu xót xa nói.
Trao đổi thêm với người dân trong bản, chúng tôi được biết có khoảng 20 hộ dân bị ảnh hưởng nhà do doanh nghiệp nổ mìn xây dựng Thủy điện Nậm Xe 2A. Chủ yếu đây là những ngôi nhà xây khung cứng, đổ mái bằng hoặc lợp mái tôn. Bà con đã nhiều lần kiến nghị lên cấp trên, trong thời gian qua, lãnh đạo UBND xã cùng trưởng bản, đại diện doanh nghiệp đã gặp gỡ trực tiếp người dân để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng cũng như tiến hành kiểm tra hiện trạng các ngôi nhà (lần gặp gần đây nhất vào tháng 11/2022). Song đến thời điểm này, bà con vẫn chưa nhận được tiền hỗ trợ đền bù.
Ông Nguyễn Hữu Thọ ở bản Nậm Cung bày tỏ: “Ngôi nhà của gia đình tôi bị rạn nứt nhiều chỗ do ảnh hưởng của việc xây dựng thủy điện. Mỗi khi trời mưa, nước thấm qua vết nứt rơi xuống cả chỗ ngủ rất bất tiện, ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống, sinh hoạt của gia đình. Tôi đề nghị doanh nghiệp có giải pháp cụ thể, hỗ trợ đền bù sớm để chúng tôi yên tâm, ổn định đời sống, tiếp tục làm ăn, phát triển kinh tế”.

Giải pháp tháo gỡ

Mang theo tâm tư của người dân bản Nậm Cung, chúng tôi đến gặp đại diện Công ty Cổ phần Thủy điện Thành Phát Lai Châu và được biết, công ty đảm nhiệm việc thi công Nhà máy Thủy điện Nậm Xe 2A (khởi công tháng 10/2021) với công suất thiết kế 10MW, tổng kinh phí đầu tư trên 300 tỷ đồng. Đến thời điểm này, công trình đã hoàn thành 82% khối lượng công việc tuyến năng lượng, 90% khối lượng công việc làm đập, 40% khối lượng công việc xây dựng nhà máy.
Trước khi bắt tay xây dựng, công ty đã cử nhân viên kỹ thuật đến từng hộ gia đình để đánh giá hiện trạng nhà, ghi rõ bằng văn bản, có sự giám sát, xác nhận của chính quyền địa phương làm căn cứ để sau này nếu có bị ảnh hưởng doanh nghiệp sẽ hỗ trợ đền bù. Thực tế trong năm 2021, khi trên 50 hộ dân ở bản Vàng Bâu (xã Mường So) bị rạn nứt nhà do nổ mìn xây dựng thủy điện thì công ty cũng chi trả tiền đền bù trên 1 tỷ đồng.
Lý giải về nguyên nhân chưa đền bù cho người dân bản Nậm Cung, ông Ngô Gia Khánh - Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Thủy điện Thành Phát Lai Châu kiêm Trưởng Ban Chỉ huy công trường thi công Thủy điện Nậm Xe 2A cho hay, chúng tôi có mua bảo hiểm. Theo quy trình, sau khi bà con ý kiến chúng tôi cùng bên bảo hiểm đi kiểm tra tiến hành các bước theo đúng quy định thì sẽ hỗ trợ đền bù cho bà con. Tuy nhiên, để đảm bảo quyền lợi cho các bên thì công việc này sẽ tiến hành sau khi chúng tôi dừng sử dụng vật liệu nổ (hiện tại công ty vẫn đang sử dụng vật liệu nổ). Dự kiến công ty dừng sử dụng vật liệu nổ vào cuối năm 2023. Ở thời điểm đó, đánh giá hiện trạng các nhà bị ảnh hưởng sẽ chính xác nhất và tránh được tình trạng hộ dân bị ảnh hưởng mà không được hỗ trợ đền bù do là đã đền bù trước đó rồi.
Ông Khánh cũng thẳng thắn thừa nhận, công ty vừa nhận được văn bản của Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh về việc đề nghị giải quyết, trả lời kiến nghị của cử tri trước Kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa XV về việc sớm chi trả tiền hỗ trợ đền bù. Ông khẳng định, quan điểm của công ty là tất cả mọi vướng mắc với người dân đều giải quyết và việc gì giải quyết được trước sẽ giải quyết ngay cho bà con, còn những chỗ cần quy trình cũng sẽ thực hiện nhưng phải tiến hành theo từng bước. Công ty cam kết, nếu qua xác minh kiểm tra nhà dân bị ảnh hưởng do nổ mìn thì sẽ hỗ trợ đền bù. Thời gian đền bù trong quý I/2024.
“Công trình Thủy điện Nậm Xe 2A có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội, giải quyết việc làm cho người lao động địa phương và cũng đóng góp vào tăng thu ngân sách. Do đó, sắp tới chúng tôi sẽ phối hợp với chính quyền địa phương tổ chức buổi gặp gỡ người dân để cam kết và giải thích để bà con hiểu quy trình chi trả, thời gian chi trả. Chúng tôi mong muốn trong thời gian tới bà con có vướng mắc gì thì cứ gặp gỡ Ban Chỉ huy công trường để cùng tháo gỡ, cố gắng tạo điều kiện để công trình thi công và sớm đi vào hoạt động” - ông Khánh bày tỏ.
Trao đổi với chúng tôi về vấn đề này, đồng chí Lò Văn Biên - Phó Chủ tịch UBND xã Mường So khẳng định: “Tình trạng các hộ dân ở bản Nậm Cung bị ảnh hưởng nhà do doanh nghiệp nổ mìn xây dựng Thủy điện Nậm Xe 2A chúng tôi đã nắm bắt được và đã báo cáo lên cấp trên. Về phía chính quyền xã đã cùng doanh nghiệp đánh giá tác động và có biên bản làm việc. Trong thời gian chờ doanh nghiệp chi trả, lãnh đạo UBND xã sẽ phối hợp với đại biểu HĐND xã trả lời bà con tại buổi tiếp xúc cử tri trước Kỳ họp thứ 6 diễn ra trong tháng 5/2023 này để bà con nắm được tinh thần, yên tâm hơn”.
Hy vọng, với sự nỗ lực của các bên, Công ty Cổ phần Thủy điện Thành Phát Lai Châu và người dân bản Nậm Cung sẽ có được tiếng nói chung, cùng đi đến thống nhất và thực hiện hiệu quả. Thiết nghĩ, các doanh nghiệp và người dân cần có sự thống nhất, phối hợp chặt chẽ hơn nữa ngay từ đầu. Bởi trên địa bàn huyện Phong Thổ nói riêng và tỉnh Lai Châu nói chung hiện còn rất nhiều doanh nghiệp đang sử dụng vật liệu nổ để xây dựng thủy điện. Vấn đề nổ mìn làm ảnh hưởng đến nhà dân không ai mong muốn nhưng vẫn có nguy cơ xảy ra. Khi giải quyết được vấn đề ngay từ đầu thì việc xây dựng sẽ thuận lợi, đảm bảo hài hòa lợi ích giữa các bên cũng như ổn định đời sống và thúc đẩy địa phương phát triển.