Phần lớn phụ nữ sinh con tại nhà
Vượt qua con đường gồ ghề, đất đá lởm chởm, chúng tôi cùng cán bộ y tế xã đến thăm gia đình chị Hảng Thị Nhừ ở bản Háng Lìa. Sau hơn một giờ đồng hồ di chuyển, những nếp nhà nằm rải rác giữa triền núi của bản Háng Lìa dần hiện ra.
Trong căn nhà nhỏ, chị Nhừ đang chăm sóc con nhỏ. Đây là lần sinh con thứ ba của chị. Điều đáng nói, cả ba lần chị đều tự sinh tại nhà, không có sự hỗ trợ của nhân viên y tế hay cô đỡ thôn bản. Chị Nhừ chia sẻ: Nhà cách Trạm Y tế hơn 30km, đường đi lại khó khăn nên mỗi lần sinh nở, tôi không thể di chuyển đến cơ sở y tế. Trong hoàn cảnh ấy, tôi đành lựa chọn sinh con tại nhà. May mắn, cả ba lần đều không xảy ra sự cố nghiêm trọng.
“Cửa sinh là cửa tử” - câu nói dân gian ấy phần nào cho thấy những hiểm nguy người phụ nữ có thể phải đối mặt trong hành trình “vượt cạn”. Với phụ nữ mang thai, việc được cán bộ y tế theo dõi, hỗ trợ trong suốt thai kỳ và khi sinh nở có ý nghĩa quan trọng đối với sức khỏe, tính mạng của cả mẹ và con.

Cán bộ Trạm Y tế xã Tủa Sín Chải thăm hỏi, tư vấn chăm sóc sức khỏe cho chị Giàng Thị So sau sinh.

Nếu trường hợp chị Nhừ sinh con tại nhà xuất phát từ trở ngại giao thông thì câu chuyện của chị Giàng Thị So ở bản Phìn Hồ lại cho thấy một rào cản khác. Cuối năm 2025, chị sinh con thứ tư tại nhà. Điều đáng nói, gia đình chị nằm ngay trục đường chính, cách Trạm Y tế xã chỉ hơn 1km. Ba lần sinh trước đều diễn ra tại nhà và không gặp sự cố khiến chị phần nào chủ quan. Tuy nhiên, nguyên nhân lớn hơn khiến chị So không đến cơ sở y tế mà sinh ở nhà là tâm lý mặc cảm, e ngại vì sinh con khi tuổi đã cao. Chị So nhớ lại: Ngày đấy tôi lên cơn đau dữ dội. Chỉ nghĩ sẽ thuận lợi như những lần trước, nhưng người tính không bằng trời tính, tôi không đẻ được nên gia đình đã phải gọi điện cho bác sĩ Trạm y tế xã đến hỗ trợ. May mắn bác sĩ đã đến kịp thời và mẹ được bình an, con khỏe mạnh.
Theo thống kê của Trạm Y tế xã Tủa Sín Chải, từ đầu năm đến nay, toàn xã có 213 phụ nữ sinh con, trong đó chỉ có 94 trường hợp đến cơ sở y tế sinh nở - số còn lại sinh con tại nhà. Nhiều trường hợp sản phụ tự sinh, không nhờ đến sự hỗ trợ của nhân viên y tế hay cô đỡ thôn bản.
Khi không có cán bộ được đào tạo chuyên môn hỗ trợ, những tình huống bất thường trong lúc sinh khó được phát hiện và xử trí kịp thời; tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe, thậm chí đe dọa tính mạng của mẹ và trẻ sơ sinh.
Gỡ rào cản, đưa dịch vụ y tế đến gần người dân
Xã Tủa Sín Chải hiện có 16 bản, địa bàn rộng, nhiều bản cách xa trung tâm, đường giao thông đi lại khó khăn, trong khi đời sống của một bộ phận người dân còn thiếu thốn. Có những nơi, việc đi lại bằng xe máy khá vất vả, nên khi sản phụ chuyển dạ, gia đình càng khó đưa đến cơ sở y tế kịp thời.
Cùng với đó, tập quán sinh nở tại nhà và tâm lý e ngại cũng khiến công tác tuyên truyền, vận động chưa đạt kết quả như mong muốn. Y sĩ Mùa Thị Sùng - Phó Giám đốc Trạm Y tế xã Tủa Sín Chải cho biết: Trạm thường xuyên tổ chức truyền thông về dân số, chăm sóc sức khỏe sinh sản, vận động phụ nữ mang thai đến cơ sở y tế theo dõi sức khỏe và sinh con an toàn; phối hợp với nhân viên y tế bản, cô đỡ thôn bản nắm tình hình thai phụ, kịp thời tư vấn, hỗ trợ khi cần thiết. Tuy nhiên, giao thông đến nhiều bản còn khó khăn, ảnh hưởng trực tiếp đến việc tiếp cận dịch vụ y tế của bà con cũng như quá trình triển khai nhiệm vụ của cán bộ y tế.

Cán bộ Trạm Y tế xã Tủa Sín Chải xuống cơ sở tuyên truyền, vận động người dân thực hiện tốt chính sách dân số và chăm sóc sức khỏe sinh sản.

Toàn xã có 16 nhân viên y tế bản và 10 cô đỡ thôn bản tham gia chăm sóc sức khỏe ban đầu. Tuy nhiên, việc duy trì đội ngũ, bảo đảm điều kiện hoạt động và chế độ hỗ trợ vẫn là vấn đề cần tiếp tục quan tâm. Cùng với khó khăn về giao thông và nhân lực, điều kiện trang thiết bị y tế cũng cần được cải thiện. Hiện, Trạm Y tế xã chưa có máy siêu âm, ảnh hưởng đến khả năng cung cấp các dịch vụ chăm sóc sức khỏe sinh sản tại chỗ.
Ông Vũ Thành Công - Phó Chủ tịch UBND xã Tủa Sín Chải chia sẻ: Xã đang phối hợp với ngành Y tế đẩy mạnh tuyên truyền, vận động phụ nữ mang thai khám thai định kỳ và đến cơ sở y tế sinh con an toàn. Phát huy vai trò của nhân viên y tế bản, cô đỡ thôn bản trong việc nắm bắt tình hình, vận động các gia đình thay đổi tập quán sinh con. Tuy nhiên, trước khó khăn đặc thù của địa phương, xã đang tiếp tục đề xuất nguồn lực để từng bước cải thiện điều kiện chăm sóc sức khỏe cho nhân dân; định hướng lồng ghép nội dung vận động sinh con an toàn vào quy ước từng bản; đồng thời, tranh thủ nguồn lực từ chương trình mục tiêu quốc gia để nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Để hạn chế tình trạng sinh con tại nhà, cần bắt đầu từ việc thay đổi nhận thức, thói quen của mỗi gia đình và cải thiện điều kiện tiếp cận dịch vụ y tế ở những bản xa. Khi việc sinh con tại cơ sở y tế trở thành lựa chọn chủ động của mỗi sản phụ, những rủi ro trong quá trình “vượt cạn” sẽ được hạn chế, giúp phụ nữ vùng cao được chăm sóc tốt hơn, trẻ em sinh ra khỏe mạnh và an toàn.